Ekologia – moda czy konieczność?

Co to właściwie znaczy dbać o tę naszą planetę, o Ziemię? Po pierwsze, powinniśmy uświadomić sobie, że cokolwiek robimy, wywiera to na środowisko jakiś wpływ. Zwykle negatywny, ale potrafimy także środowisku pomagać. Dlaczego jednak uświadomienie sobie tego wpływu jest tak ważne? Bo świadomość ta może ustrzec nas od błędów o opłakanych dla wszystkich skutkach.

Wyobraźmy sobie, Szanowni Państwo, następującą sytuację: dochodzimy do wniosku, że owady za bardzo nam dokuczają i chcemy się od tej przykrości skutecznie uwolnić, czyli zwalczamy nie tylko te, które wpadną nam do domu, ale likwidujemy owady już w okolicy naszych domów. Skutek – nic nam nie bzyczy, nie kąsa i nie żądli. Ale co się będzie działo poza tym? Jak powstaną owoce z niezapylanych kwiatów? Co będą jadły ptaki? Cóż, Ziemia bez owadów pewnie się nie skończy, ale nasz świat, świat odpowiedni dla człowieka – na pewno tak.

We współczesnej cywilizacji zachodniej dochodzimy do punktu, w którym widzimy konieczność i korzyści z poszanowania środowiska i zbliżenia się do natury. Co ciekawe i znamienne, dochodzimy do tego harmonijnie różnymi drogami. W pewnym stopniu jest to konsekwencja zmiany oczekiwań społecznych, mam tu na myśli nie tylko ruchy społeczne, zwłaszcza te o charakterze ekologicznym, ale również oczekiwania każdego człowieka, że życie będzie spokojniejsze, bardziej harmonijne i naturalnie zdrowe.

W dużej mierze jest to efekt ulepszania technologii, które stają się coraz mniej inwazyjne dla środowiska i człowieka, a coraz wydajniejsze surowcowo i energetycznie. Jest to również konsekwencja rachunku ekonomicznego, w którym szukamy trwałych oszczędności i stabilnych profitów. Nie bez wpływu pozostają działania polityczne poszczególnych państw, zmierzających do zapewnienia sobie niezależności energetycznej i surowcowej.

W takich warunkach tzw. moda na ekologię przestaje dziwić, z tej perspektywy staje się wręcz oczywistym następstwem dotychczasowego rozwoju cywilizacyjnego i jednocześnie czynnikiem niezbędnym do dalszego wzrostu. Warto tu jednocześnie przypomnieć, że nasza zachodnia cywilizacja tym samym zatacza koło, wracamy bowiem do punktu, z którego się wcześniej oddaliliśmy. To temat na fascynującą, ale całkiem inną opowieść...

Skoro więc mamy tezę o nieuniknionym „pójściu w ekologię”, zastanówmy się, co to praktycznie dla nas oznacza? Po pierwsze, wydaje się, że przede wszystkim konieczność rozwiązywania skomplikowanego problemu. Tu powstają co najmniej 3 pytania: dlaczego ochrona środowiska wydaje się nam problemem?

Czy rzeczywiście jest problemem, a jeśli tak, to czy jest to problem rzeczywiście skomplikowany? A może tak wcale nie jest?

Być może w swoim rozwoju cywilizacja doprowadziła nas do sytuacji, w której w codziennym funkcjonowaniu skupiamy się na naszych potrzebach i na „obsłudze” systemu, w którym funkcjonujemy (społecznego, kulturowego, technicznego), ale z kryteriów, jakie bierzemy pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, wypadło kryterium uwzględniania praw środowiska i prawideł, według których ono funkcjonuje?

Może zatem ochrona środowiska będzie w pierwszej kolejności wynikiem odpowiednich standardów i procedur? W warunkach rozwiniętej cywilizacji ma to z pewnością znaczenie pierwszorzędne. Wystarczy przecież choćby 1% zmniejszenie przepuszczalności cieplnej ścian budynków i okien. Globalnie oznacza to olbrzymie oszczędności energii, czyli w konsekwencji surowców, powietrza, pieniędzy, zdrowia itd. Oczywiście, nie zdejmuje to z nas w żaden sposób odpowiedzialności za nasze osobiste codzienne szkodzenie środowisku lub zaniechania, by mu nie szkodzić...

Jeśli zgodzimy się z logiką takiego modelu postępowania, dość czytelne i akceptowalne stają się również motywacje dla inicjatyw prośrodowiskowych podejmowanych w ramach Unii Europejskiej i organizacji ogólnoświatowych, z polityką powstrzymywania zmian klimatycznych na czele. Jest to kluczowe zagadnienie, mocno splatające ochronę środowiska i ekonomię. Niewątpliwie dodanie nieco trywialnych „flag ekonomii” do ideowego, „ekologicznego sztandaru” powiewającego nad tymi zagadnieniami pozbawia nas nieco dreszczyku ekscytacji, ale dzięki temu możemy skupić się raczej na racjonalnym działaniu, zamiast na emocjonalnym udowadnianiu, że jeden jest bardziej ekologiczny od drugiego. O ile bowiem niechętnie damy posłuch „ekologicznym oszołomom” wieszczącym koniec Ziemi, o tyle łatwiej trafi nam do przekonania spokojnie i racjonalnie przedstawiony argument o aktualnych i narastających w przyszłości kosztach wynikających z niefrasobliwego funkcjonowania w środowisku. Bo tak jak nie chcemy zostawiać swoim dzieciom zadłużonej hipoteki naszego domu, tak samo, a pewnie nawet bardziej, chcielibyśmy zapewnić im czyste powietrze, wodę i ziemię...

Branża budowlana ma na tym polu wielkie zadanie. W uzgodnionym w połowie grudnia 2008 roku tzw. pakiecie energetyczno- klimatycznym mówi się wprost, że do roku 2020 w budownictwie ma być osiągnięte 10% obniżenie emisji CO₂. Drogą do tego celu jest rozwijanie energooszczędnych technologii budowlanych, ale i bardziej energooszczędne budowanie oraz mniej emisyjna produkcja prefabrykatów i fabrykatów. Ostatnie kilka lat pokazało żywiołowy rozwój w tym kierunku. Nie prognozuje to jednak rychłego wyczerpania się tych możliwości. Wręcz przeciwnie, na całym świecie budownictwo proekologiczne, czy też trafniej mówiąc, zrównoważone, tj. realizowane zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju, ma dobrą tradycję i solidne podstawy do dalszego rozkwitu.

Podstawę tę stworzył modernizm z funkcjonalizmem, zorientowaniem na człowieka i wkomponowaniem w środowisko naturalne. Obecnie idee zrównoważonego budownictwa oznaczają w pierwszej kolejności wydłużony cykl życia budynku i lepsze oraz skuteczniejsze z punktu widzenia społecznego i ekologicznego technologie i techniki stosowane podczas budowy. Od strony teoretycznej zjawisko to opisane zostało w badaniach dr Sarah Sayce (Sarah Sayce, Uniwersytet Kingston, Wielka Brytania), w postaci modelu tzw. 6 L: Longevity (trwałość), Loosefit (elastyczność), Low Energy (energooszczędność), Location Sensitive (uwzględnienie lokalizacji), Likeability (pozytywne wrażenia estetyczne – dla mieszkających) i Loveability (bardzo pozytywne wrażenia estetyczne – dla niemieszkających, np. gości).

Bardzo ciekawą koncepcją budowlaną z punktu widzenia efektywności energetycznej jest koncepcja domu pasywnego, czyli takiego, który dzięki racjonalnemu wykorzystaniu praw fizyki potrafi „łapać” energię słoneczną i „izolować się” od zimna. Ciekawym rozwinięciem koncepcji domu pasywnego jest dom zeroenergetyczny (samowystarczalny energetycznie dzięki zastosowaniu np. baterii słonecznych, wiatraków, pomp ciepła itd.) i plusenergetyczny (czyli nie dość, że samowystarczalny, to produkujący jeszcze nadwyżki energii). Domy pasywne popularne są m.in. w Niemczech i Danii. Tam funkcjonują także prototypy i wersje testowe domów zeroenergetycznych i plusenergetycznych.

Ale sama konstrukcja domu – choćby najbardziej prośrodowiskowa – to tylko część sprawy. Są jeszcze mieszkańcy, czyli my. A to, czy na co dzień dbamy o środowisko, zależy nie tyle od technologii domu, ile od naszej wiedzy i woli. W artykule tym znajdą Państwo wiele podpowiedzi, jak w prosty sposób pomóc środowisku, a przy okazji zaoszczędzić pieniądze. Zachęcam także do rozwijania własnych pomysłów na zwiększanie efektywności energetycznej w domu, wzorem np. Tomasza Edisona, który na narzekanie swoich gości, że u niego, znanego technicznego geniusza furtka otwiera się tak ciężko, że powinien ją jak najszybciej naprawić, odpowiadał, że jego zdaniem furtka funkcjonuje bardzo dobrze, bo za każdym razem, jak się ją otwiera, przy okazji pompuje się 30 litrów wody do zbiornika na poddaszu!...