Na co zwrócić uwagę przy hydroizolacji fundamentów i piwnic. Budynki podpiwniczone

Rys. 1. Poziom posadzki niższy niż poziom ławy fundamentowej – penetracja wilgoci na skutek braku połączenia izolacji ław i izolacji podposadzkowej: 1 – droga penetracji wilgoci, 2 – izolacja podposadzkowa, 3 – pozioma izolacja ław fundamentowych.

Zdarzają się sytuacje, że wierzch posadzki znajduje się niżej niż góra ławy fundamentowej (rys. 1). Trudno powiedzieć, co jest przyczyną takiego układu posadzka-ława (według mnie sytuacja tego typu występuje, gdy ławy fundamentowe zostały posadowione zbyt płytko, a konieczne jest zwiększenie wysokości pomieszczenia). Jest to więc typowa zmiana wymuszona przez inwestora lub użytkownika. Brak ciągłości izolacji skutkuje jednak zawilgoceniem pasa ławy pomiędzy jej wierzchem a poziomem posadzki.
Tu pojawia się dodatkowy problem, o którym bardzo często zapominają przede wszystkim wykonawcy (a nierzadko także projektanci). Sposób naprawy nie jest zbyt skomplikowany i wydawać by się mogło, że wystarczy tylko wykonać dodatkową izolację wierzchniej części ławy oraz wywinąć ją na bok ławy (rys. 2). To prawda, nie można jednak do tego celu stosować tylko materiałów bitumicznych. Na tym krótkim odcinku mamy bowiem do czynienia z tzw. negatywnym oddziaływaniem wilgoci (izolacja jest odrywana od podłoża, a materiały bitumiczne przy takim obciążeniu wilgocią lub wodą muszą mieć odpowiednią warstwę dociskową). W takiej sytuacji, jeżeli izolację ław wykonano ze szlamu, konieczne jest zastosowanie szlamu uszczelniającego (nakładanego w dwóch warstwach, jak dla izolacji przeciwwilgociowej). W przeciwnym razie, tzn. gdy niezbędne jest zastosowanie do tego celu bitumicznej masy KMB, bezwzględnie należy nałożyć na podłoże, przed zastosowaniem właściwego uszczelnienia bitumicznego, jedną warstwę mineralnego szlamu uszczelniającego. Podobnie jak w poprzednim przypadku, jeżeli do izolacji ław zastosowano papę, konieczne jest odpowiednie jej oczyszczenie i zagruntowanie. Szczególnie istotne jest tu odpowiednie zagęszczenie gruntu rodzimego w miejscu układania posadzki. Zamiast podsypki z ubitego piasku należy tu zastosować podsypkę z płukanego żwiru oraz ułożoną na niej membranę kubełkową. Na membranie wykonuje się warstwę betonu podkładowego, oddzieloną od ławy dylatacją brzegową. Na tej warstwie należy wykonać właściwą hydroizolację (rys. 2). Sposób naprawy takiego przesiąkania pokazano na rysunku 3.

Rys. 2. Obciążenie wilgocią i niezalegającą wodą opadową – detal połączenia izolacji podposadzkowej z izolacją poziomą ław fundamentowych, gdy poziom posadzki jest niższy niż poziom ławy fundamentowej: 1 – podsypka z ubitego piasku lub żwiru płukanego, 2 – warstwa ochronna z membrany kubełkowej lub folii PE, 3 – beton podkładowy, 4 – izolacja podposadzkowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 5 – warstwa ochronna, np. z folii PE, 6 – jastrych posadzkowy, 7 – taśma uszczelniająca, 8 – dylatacja obwodowa, 9 – ława fundamentowa, 10 – warstwa ochronna hydroizolacji poziomej ławy, 11 – hydroizolacja pionowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 12 – szlam uszczelniający (1 warstwa) – tylko gdy izolacja (14) wykonana jest z masy bitumicznej, 13 – ściana piwnicy, 14 – izolacja pozioma ław fundamentowych ze szlamu uszczelniającego lub masy KMB, 15 – warstwa ochronna hydroizolacji pionowej, 16 – sznur wypełniający.

Rys. 3. Obciążenie wilgocią i niezalegającą wodą opadową – detal doszczelnienia połączenia izolacji podposadzkowej z izolacją poziomą ław fundamentowych, gdy poziom posadzki jest niższy niż poziom ławy fundamentowej: 1 – podsypka z ubitego piasku lub żwiru płukanego, 2 – warstwa ochronna z membrany kubełkowej lub folii PE, 3 – beton podkładowy, 4 – izolacja podposadzkowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 5 – warstwa ochronna, np. z folii PE, 6 – jastrych posadzkowy, 7 – taśma uszczelniająca, 8 – dylatacja obwodowa, 9 – ława fundamentowa, 10 – warstwa ochronna przedłużenia hydroizolacji poziomej ławy, 11 – hydroizolacja pionowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 12 – szlam uszczelniający (1 warstwa) – tylko gdy izolacja (17) wykonana jest z masy bitumicznej, 13 – ściana piwnicy, 14 – izolacja pozioma ław fundamentowych ze szlamu uszczelniającego lub masy KMB, 15 – warstwa ochronna hydroizolacji pionowej, 16 – sznur wypełniający, 17 – dodatkowa izolacja ze szlamu lub masy KMB łącząca izolację ław z izolacją podposadzkową, 18 – uzupełnienie jastrychu posadzkowego.

Rys. 4. Poziom posadzki wyższy niż poziom ławy fundamentowej – penetracja wilgoci na skutek braku wewnętrznej izolacji pionowej łączącej izolację ławy i posadzki: 1 – droga penetracji wilgoci, 2 – izolacja podposadzkowa, 3 – pozioma izolacja ław fundamentowych

Ostatnim wariantem jest głębokie posadowienie fundamentów przy płytkim posadowieniu posadzki (rys. 4). Pewną jego odmianą jest opisany w numerze 4/07 EB niepoprawny sposób izolacji ścian fundamentowych budynków niepodpiwniczonych, polegający na wykonaniu powłoki izolacyjnej jedynie od zewnątrz. Zapomina się przy tym, że na skutek podciągania kapilarnego wilgoć z gruntu będzie przenikać do ścian fundamentowych. Obecność gruntów piaskowych nie przerywa podciągania kapilarnego, wręcz przeciwnie, może być ono znacznie silniejsze niż np. w gruntach gliniastych. W takiej sytuacji brak dodatkowej hydroizolacji wewnętrznego pasa ścian fundamentowych, od poziomu ławy do poziomu posadzki, spowoduje pojawienie się zawilgocenia w ścianie, powyżej warstwy użytkowej posadzki. Jest to zdecydowanie najgorszy do uszczelnienia przypadek. Wewnętrzna hydroizolacja pionowa musi być nie tylko szczelnie połączona z izolacją ław i posadzki, ale także zabezpieczyć przed uszkodzeniem podczas wykonywania warstw posadzki (rys. 5). Podstawowym problemem jest tu szczelne połączenie dodatkowej hydroizolacji pionowej wewnętrznej części ściany fundamentowej z izolacją poziomą ławy. Jeżeli izolacją lawy jest papa, połączenie to można wykonać tylko z bitumicznej masy KMB. Wystający pas papy należy oczyścić, usunąć kurz, pył i inne substancje mogące pogorszyć przyczepność, a następnie zagruntować systemowym gruntownikiem. Dopiero z tak przygotowaną powierzchnią papy można łączyć dodatkową izolację pionową. Równie starannie należy wykonać ten styk, gdy poziomą izolacją ławy jest szlam uszczelniający lub bitumiczna masa KMB. Zagęszczając warstwy podłoża pod posadzkę (piasek i płukany żwir), nie wolno uszkodzić dodatkowej hydroizolacji pionowej, dlatego też zaleca się wykonanie jej z wkładką zbrojącą lub fizeliną ochronną i bezwzględne osłonięcie folią PE oraz cienkimi płytami styropianowymi. Folia ta musi sięgać do poziomej warstwy osłonowej (z folii PE lub membrany kubełkowej). Beton podkładowy musi być oddylatowany od ław fundamentowych wkładkami dystansowymi. Hydroizolację poziomą posadzki wykonuje się na betonie podkładowym, a po jej wyschnięciu i ułożeniu warstwy ochronnej należy wykonać jastrych lub płytę użytkową. Styk ławy z płytą z betonu podkładowego uszczelnia się systemową taśmą, wywiniętą w kształcie litery U.

Rys. 5. Obciążenie wilgocią i niezalegającą wodą opadową – detal połączenia izolacji podposadzkowej z izolacją poziomą ław fundamentowych, gdy poziom posadzki jest wyższy niż poziom ławy fundamentowej: 1 – podsypka z ubitego piasku, 2 – żwir płukany, 3 – warstwa ochronna z membrany kubełkowej lub folii PE, 4 – beton podkładowy, 5 – izolacja podposadzkowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 6 – warstwa ochronna, np. z folii PE, 7 – jastrych posadzkowy, 8 – dylatacja obwodowa, 9 – ława fundamentowa, 10 – taśma uszczelniająca, 11 – hydroizolacja pionowa z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 12 – szlam uszczelniający (1 warstwa) – tylko gdy izolacja (13) wykonana jest z masy bitumicznej, 13 – dodatkowa izolacja wewnętrzna ściany fundamentowej z masy KMB lub szlamu uszczelniającego, 14 – izolacja pozioma ław fundamentowych ze szlamu uszczelniającego lub masy KMB, 15 – warstwa ochronna, np. z folii PE, 16 – warstwa ochronna hydroizolacji pionowej, 17 – sznur wypełniający, 18 – ściana piwnicy.

Rys. 6. Uszczelnienie połączenia izolacji poziomej ław fundamentowych z papy z bitumiczną izolacją podposadzkową, gdy izolacja posadzki znajduje się powyżej ławy: 1 – grunt, 2 – beton podkładowy, 3 – izolacja podposadzkowa z papy, 4 – płyty termoizolacyjne, 5 – folia PE, 6 – jastrych posadzkowy, 7 – izolacja ław fundamentowych z papy, 8 – ściana piwnicy, 9 – ława fundamentowa, 10 – dodatkowa warstwa hydroizolacji z masy KMB, 11 – taśma uszczelniająca, 12 – szlam uszczelniający stosowany opcjonalnie przy zbyt dużej wilgotności podłoża, 13 – dylatacja obwodowa, 14 – uzupełnienie termoizolacji, 15 – uzupełnienie jastrychu posadzkowego, 16 – fasetka z systemowej masy bitumicznej, 17 – beton uzupełniający modyfikowany emulsją polimerową.

Rys. 7. Detal połączenia izolacji poziomej ław fundamentowych z izolacją pionową ścian fundamentowych – izolacja pozioma z papy: 1 – ława fundamentowa, 2 – wyrównanie powierzchni systemową zaprawą cementową, np. typu PCC, 3 – izolacja pionowa z masy KMB, 4 – ściana piwnicy, 5 – warstwa ochronna hydroizolacji pionowej, 6 – izolacja pozioma z papy, 7 – fasetka o promieniu ok. 2 cm, z systemowej masy bitumicznej, 8 – zagruntowanie powierzchni papy systemowym bitumicznym gruntownikiem, z ewentualnym wykonaniem posypki z suszonego piasku kwarcowego o uziarnieniu 0,2–1,0 mm, 9 – wypełnienie spoin zaprawą cementową z dodatkiem modyfikatora polimerowego lub gotową zaprawą systemową, 10 – ewentualna naprawa powierzchni, wypełnienie ubytków i rys materiałem cementowym (zaprawa cementowa z dodatkiem modyfikatora polimerowego lub gotowa zaprawa systemowa) albo systemowym materiałem bitumicznym, o ile dopuszcza to producent systemu.

Sposób naprawy izolacji w przypadku gdy izolacja posadzki znajduje się powyżej ławy fundamentowej pokazano na rysunku 6. Można go zastosować, gdy po skuciu pasa betonu podkładowego nie występuje tam woda. Jeśli tam jest, można spróbować ją wypompować, a gdy to się nie powiedzie, konieczne jest wykonanie drenażu.
Warto nieco uwagi poświęcić jeszcze połączeniu izolacji pionowej z izolacją na ławach fundamentowych. Powinno być ono wykonane w sposób uniemożliwiający penetrację wilgoci pod powłokę izolacyjną. Brzeg izolacji należy wysunąć poza lico ławy, tak aby po zagięciu sięgała ona mniej więcej do połowy wysokości ławy (wywinięta powinna być izolacja pozioma). Zewnętrzna krawędź ławy powinna być sfazowana, pominięcie tego grozi popękaniem papy w miejscu załamania. Papę lub folię należy całą powierzchnią przykleić do boku ławy. Następnie, po wymurowaniu ściany fundamentowej, wykonuje się fasetę. Te same zasady obowiązują, gdy stosujemy mikrozaprawy uszczelniające lub grubowarstwowe powłoki bitumiczne. Przykładowe rozwiązanie pokazano na rysunku 7.

Literatura:
1. M. Rokiel: „Hydroizolacje w budownictwie. Wybrane zagadnienia w praktyce”, Dom Wydawniczy Medium 2006.
2. Richtlinie für die Planung und Ausführung von Abdichtung von Bauteilen mit mineralischen Dichtungsschlämmen. Deutsche Bauchemie e.V. 2002.
3. Richtlinie für die Planung und Ausführung von Abdichtungen erdberührter Bauteile mit flexiblen Dichtungsschlämmen – Deutsche Bauchemie 1999.
4. Richtlinie für die Planung und Ausführung von Abdichtung von Bauteilen mit. kunststoffmodifizierten Bitumendickbeschichtungen (KMB) – erdberührte Bauteile 2001.
5. Richtlinie für die Planung und Ausführung von Abdichtungen erdberührter Bauteile mit kunststoffmodifizierten Bitumendickbeschichtungen – Deutsche Bauchemie 1997.
6. E. Neufert: „Podręcznik projektowania architektoniczno-budowlanego”, Wyd. Arkady 1999.
7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego. (DzU Nr 202, poz. 2072 z dnia 16.09.2004 r.).
8. Richtlinie für die fachgerechte Planung und Ausführung des Fassadensockelputzes sowie des Anschlusses der Außenanlagen. I. 2002.
9. PSMB – XX Jubileuszowa Ogólnopolska Konferencja – Warsztat Pracy Projektanta Konstrukcji – Nowe rozwiązania konstrukcyjno-materiałowo-technologiczne.
10. „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Poradnik projektanta, kierownika budowy i inspektora nadzoru”. Praca zbiorowa, Verlag Dashofer, Warszawa 2006.