Jak najtaniej ogrzać dom?
Jak najtaniej ogrzać dom? Fot. Adobe Stock
Najnowsze zestawienie kosztów ogrzewania przygotowane przez ekspertów Porozumienia Branżowego na Rzecz Efektywności Energetycznej POBE pokazuje, że w III kwartale 2026 r. pompy ciepła pozostają jednymi z najbardziej konkurencyjnych rozwiązań. Dotyczy to nie tylko urządzeń wykorzystujących energię z OZE.
Zobacz także
Redakcja EkspertBudowlany.pl Wygodny i oszczędny dom – jakie korzyści daje integracja smart home, pompy ciepła i fotowoltaiki?
Wymarzony dom to nie tylko estetyczne wnętrza i funkcjonalna przestrzeń. Coraz częściej szukamy rozwiązań, które zapewnią również komfort i niskie koszty eksploatacji. Nowoczesne źródła ciepła, dobre ocieplenie...
Wymarzony dom to nie tylko estetyczne wnętrza i funkcjonalna przestrzeń. Coraz częściej szukamy rozwiązań, które zapewnią również komfort i niskie koszty eksploatacji. Nowoczesne źródła ciepła, dobre ocieplenie budynku oraz systemy smart home to tylko część układanki. Dopiero ich integracja pozwala w pełni wykorzystać potencjał energooszczędnych technologii. Jak zaplanować dom przyszłości – wygodny, ekologiczny i ekonomiczny?
Redakcja EkspertBudowlany.pl Jak skutecznie przeprowadzić termomodernizację starego domu?
Jeśli zimą dom szybko się wychładza, a latem nadmiernie nagrzewa, to wyraźny sygnał, że potrzebuje modernizacji. Kompleksowa termomodernizacja pozwala ograniczyć straty energii, obniżyć koszty ogrzewania...
Jeśli zimą dom szybko się wychładza, a latem nadmiernie nagrzewa, to wyraźny sygnał, że potrzebuje modernizacji. Kompleksowa termomodernizacja pozwala ograniczyć straty energii, obniżyć koszty ogrzewania i poprawić komfort mieszkańców. Może również zwiększyć wartość nieruchomości i zmniejszyć jej wpływ na środowisko. Kluczem do sukcesu jest jednak nie tylko zakres prac, ale przede wszystkim ich właściwe zaplanowanie i kolejność.
Redakcja EkspertBudowlany.pl news Rynek pomp ciepła ponownie rośnie. W pierwszym półroczu 2026 roku sprzedaż wzrosła o 18 procent
Po kilku trudnych latach polski rynek pomp ciepła wyraźnie odbija. Jak wynika z najnowszych danych Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), w pierwszym półroczu 2026 r. sprzedaż...
Po kilku trudnych latach polski rynek pomp ciepła wyraźnie odbija. Jak wynika z najnowszych danych Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), w pierwszym półroczu 2026 r. sprzedaż pomp ciepła do centralnego ogrzewania wzrosła o 18 procent w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. Jeszcze lepsze wyniki przyniósł drugi kwartał, kiedy dynamika wzrostu sięgnęła 22 procent.
Analiza POBE odnosi się do przykładowego domu jednorodzinnego i uwzględnia kilka standardów energetycznych budynku oraz różne systemy ogrzewania. Dzięki temu można porównać nie tylko ceny energii lub paliwa, ale przede wszystkim koszty tej samej usługi – ogrzewania budynku oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej.
Najniższe roczne koszty można uzyskać w nowym domu jednorodzinnym wyposażonym w pompę ciepła – na poziomie 2,5–3 tys. zł. Przy zastosowaniu instalacji fotowoltaicznej mogą one być jeszcze niższe.
Zobacz też: Pompy ciepła – skuteczne źródło ogrzewania
Nowy budynek o typowym standardzie energetycznym
W nowym budynku jednorodzinnym o powierzchni 150 m², spełniającym uśrednione wymagania warunków technicznych WT 2021 i charakteryzującym się zapotrzebowaniem na energię użytkową do ogrzewania EU = 55 kWh/(m²·rok), roczne wydatki na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody dla czterech mieszkańców wynoszą od 2560 zł do 8540 zł, w zależności od zastosowanego rozwiązania.
Według najnowszej analizy POBE koszty te przedstawiają się następująco:
- 2560 zł – gruntowa pompa ciepła z ogrzewaniem podłogowym (SCOP = 4,3, czyli średnia roczna efektywność wynosi 430%),
- 3010 zł – pompa ciepła typu powietrze/woda z ogrzewaniem podłogowym (SCOP = 3,66, czyli średnia roczna efektywność wynosi 366%),
- 4840 zł – kondensacyjny kocioł na gaz ziemny z ogrzewaniem podłogowym (średnia sprawność 94%),
- 4610 zł – kocioł na propan z grzejnikami (średnia sprawność 91%),
- 6750 zł – kocioł na pellet z grzejnikami (średnia sprawność 83%),
- 7830 zł – kocioł olejowy z grzejnikami (średnia sprawność 90%),
- 8540 zł – kocioł elektryczny z grzejnikami (średnia sprawność 96%).
Dodatkowo zastosowanie instalacji fotowoltaicznej o mocy 4 kWp, działającej w systemie net-billingu, pozwala obniżyć roczny koszt ogrzewania i przygotowania ciepłej wody przez pompę ciepła – do 1562 zł dla pompy gruntowej i do 1974 zł dla pompy powietrze/woda.
Wniosek: w porównaniu z kotłem na pellet, który generuje wydatki na poziomie 6750 zł rocznie, oznacza to redukcję kosztów odpowiednio o około 77% i 70%.
Rys. 1. Przykładowe roczne koszty ogrzewania nowego budynku jednorodzinnego o powierzchni 150 m2, zrealizowanego zgodnie z minimum wymogów Warunków Technicznych 2021 (EU = 55 kWh/(m2 · rok)), wraz z kosztem przygotowania ciepłej wody użytkowej dla 4-osobowej rodziny. Dane uwzględniają koszty energii w III kwartale 2026 r.
Starszy budynek o przyzwoitym standardzie energetycznym
Drugi analizowany przypadek to dom jednorodzinny o tej samej powierzchni – 150 m² – ale starszy, zbudowany w czasie, gdy obowiązywały niższe wymagania dotyczące izolacyjności termicznej. Na tle innych starszych budynków charakteryzuje się on jednak relatywnie dobrym standardem energetycznym.
Jego zapotrzebowanie na energię użytkową wynosi EU = 80 kWh/(m²·rok), co odpowiada standardowi warunków technicznych WT 2017, a jednocześnie stanowi próg dofinansowania termomodernizacji w programie „Czyste Powietrze”.
To szczególnie istotny przypadek z punktu widzenia modernizacji istniejących budynków. Dlatego przy niskotemperaturowych systemach grzewczych – kondensacyjnym kotle gazowym i pompie ciepła – POBE uwzględnia również współpracę z grzejnikami o projektowej temperaturze zasilania 55°C.
W takim układzie roczny koszt ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej, w zależności od zastosowanego źródła ciepła, wynosi:
- 4230 zł – gruntowa pompa ciepła (SCOP = 3,53, czyli średnia roczna efektywność 353%),
- 5030 zł – pompa ciepła typu powietrze/woda (SCOP = 2,97, czyli średnia roczna efektywność 297%),
- 6410 zł – kondensacyjny kocioł gazowy (średnia sprawność 91%),
- 9090 zł – kocioł na pellet (średnia sprawność 84%),
- 10 540 zł – kocioł olejowy (średnia sprawność 90%),
- 11 560 zł – kocioł elektryczny (średnia sprawność 96%).
Oznacza to, że nawet przy instalacji grzejnikowej wymagającej temperatury zasilania 55°C powietrzna pompa ciepła jest w analizowanym przypadku o około 22% tańsza w eksploatacji od kotła gazowego, o około 45% tańsza od kotła na pellet i o około 52% tańsza od kotła olejowego.
W przypadku gruntowej pompy ciepła różnice są jeszcze większe: koszt jej eksploatacji jest o około 34% niższy niż kotła na gaz ziemny, o 53% niższy niż kotła na pellet i o 60% niższy niż kotła na olej opałowy.
Można też spojrzeć na te wyniki z drugiej strony – ogrzewanie pelletem kosztuje w tym przypadku około 81% więcej niż ogrzewanie powietrzną pompą ciepła z grzejnikami i ponad dwa razy tyle co ogrzewanie gruntową pompą ciepła z grzejnikami.
Wniosek z analizy POBE jest taki, że w budynku o standardzie EU = 80 kWh/(m²·rok) pompy ciepła pozostają konkurencyjne pod względem kosztów eksploatacji także w układach z grzejnikami.
Rys. 2. Przykładowe roczne koszty ogrzewania budynku jednorodzinnego o powierzchni 150 m², o zapotrzebowaniu na energię użytkową do ogrzewania EU 80 kWh/(m² · rok), wraz z kosztem przygotowania ciepłej wody użytkowej dla 4-osobowej rodziny. Dane uwzględniają koszty energii w III kwartale 2026 r.
Starszy budynek ze słabą izolacją
Analiza POBE obejmuje również bardziej wymagający przypadek – dom jednorodzinny o powierzchni 150 m² i wysokim zapotrzebowaniu na energię użytkową do ogrzewania, wynoszącym EU = 140 kWh/(m²·rok).
Wartość 140 kWh/(m²·rok) stanowi istotną granicę w programie „Czyste Powietrze” – najwyższy poziom dofinansowania jest dostępny dla budynków o zapotrzebowaniu powyżej 140 kWh/(m²·rok), przy spełnieniu pozostałych kryteriów programu.
Podobnie jak w poprzednim przypadku, dla niskotemperaturowych źródeł ciepła uwzględniono ich współpracę z grzejnikami o projektowej temperaturze zasilania 55°C. Pozwoliło to porównać opłacalność różnych systemów w tych samych warunkach pracy.
Roczne koszty ogrzewania domu z grzejnikami oraz przygotowania ciepłej wody dla czterech osób wynoszą:
- 6740 zł – gruntowa pompa ciepła (SCOP = 3,61, czyli średnia roczna efektywność 361%),
- 8050 zł – pompa ciepła powietrze/woda (SCOP = 3,02, czyli średnia roczna efektywność 302%),
- 9810 zł – kondensacyjny kocioł gazowy (średnia sprawność 92%),
- 14 730 zł – kocioł na pellet (średnia sprawność 84%),
- 17 050 zł – kocioł olejowy (średnia sprawność 90%),
- 18 800 zł – kocioł elektryczny (średnia sprawność 96%).
Oznacza to, że nawet w starszym, słabo zaizolowanym budynku (EU = 140 kWh/(m²·rok)) i przy tradycyjnej instalacji grzejnikowej ogrzewanie powietrzną pompą ciepła jest o około 18% tańsze od ogrzewania gazem ziemnym, o 45% tańsze od ogrzewania pelletem oraz o 53% tańsze niż olejem opałowym. W przypadku gruntowej pompy ciepła różnice są jeszcze większe.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy słabo zaizolowany budynek można bezpośrednio wyposażyć w pompę ciepła. Konieczne są prawidłowe obliczenia zapotrzebowania na moc, sprawdzenie instalacji grzewczej oraz wymaganej temperatury zasilania.
Wyniki pokazują jednak, że wysokie zapotrzebowanie budynku na energię samo w sobie nie przesądza o nieopłacalności pompy ciepła.
To istotna konkluzja, ponieważ często powtarzana jest teza, że pompa ciepła ma ekonomiczne uzasadnienie wyłącznie w nowych budynkach z ogrzewaniem podłogowym. Przy prawidłowym doborze urządzenia i właściwym wykonaniu instalacji również system grzejnikowy pracujący z projektową temperaturą zasilania 55°C może zapewnić konkurencyjne koszty eksploatacji.
Przedstawione zestawienie pokazuje także, dlaczego samo porównanie ceny kilowatogodziny energii elektrycznej z ceną energii zawartej w gazie czy pellecie drzewnym nie wystarcza do oszacowania kosztów ogrzewania.
O wysokości rachunku decydują przede wszystkim sprawność urządzenia i całego systemu oraz ilość energii lub paliwa, którą trzeba kupić, aby dostarczyć do domu taką samą ilość użytecznego ciepła.
Rys. 3. Przykładowe roczne koszty ogrzewania budynku jednorodzinnego o powierzchni 150 m2, o niskim standardzie energetycznym (EU 140 kWh/(m2 · rok), wraz z kosztem przygotowania ciepłej wody użytkowej dla 4-osobowej rodziny. Dane uwzględniają koszty energii w III kw. 2026 r.
Wyższa efektywność energetyczna – niższe koszty
Średnia sezonowa efektywność energetyczna (SCOP) pomp ciepła jest z zasady kilkukrotnie wyższa niż średnia sprawność urządzeń grzewczych spalających paliwa. Oznacza to, że z każdej jednostki pobranej energii pompy ciepła dostarczają kilkukrotnie więcej ciepła – im wyższy SCOP, tym więcej.
Wartości SCOP mogą się jednak różnić w zależności od warunków pracy urządzenia. Jak pokazują analizy POBE, ma to istotny wpływ na koszty eksploatacji.
Przykładowo, dla budynku o powierzchni 150 m² i zapotrzebowaniu na energię użytkową na poziomie 80 kWh/(m²·rok), roczny koszt ogrzewania pompą ciepła przy taryfie elektrycznej G12w wynosi:
- 5008 zł przy SCOP = 2,5,
- 4173 zł przy SCOP = 3,0,
- 3577 zł przy SCOP = 3,5,
- 3130 zł przy SCOP = 4,0,
- 2782 zł przy SCOP = 4,5,
- 2504 zł przy SCOP = 5,0.
Kocioł grzewczy z 1 kWh energii zawartej w paliwie dostarcza mniej niż 1 kWh użytecznego ciepła, ponieważ część energii jest tracona w procesie spalania i odprowadzana wraz ze spalinami.
Pompa ciepła działa inaczej. Przy SCOP równym 4,0 z 1 kWh pobranej energii elektrycznej dostarcza średniorocznie około 4 kWh ciepła, z czego około 3 kWh pozyskuje z otoczenia – gruntu, powietrza lub wody.
W przypadku nowych gruntowych pomp ciepła o klasie energetycznej A+++ współpracujących z wodnym ogrzewaniem podłogowym średnia sezonowa efektywność ogrzewania SCOP może wynosić 4,6–6,3.
Z kolei przy współpracy z instalacjami grzejnikowymi nowe, najlepsze modele pomp ciepła – zarówno powietrznych, jak i gruntowych – o klasie energetycznej A+++ mogą osiągać SCOP wyraźnie powyżej 3,8, a coraz częściej około 4,0 i więcej.
Wysoki SCOP nie jest przy tym zjawiskiem wyjątkowym i dotyczy również popularnych pomp ciepła typu powietrze/powietrze. Około 84% spośród około 30 tys. modeli tego typu zarejestrowanych w europejskiej bazie EPREL osiąga sezonową efektywność SCOP na poziomie 4,0 lub wyższym. W przypadku klasy energetycznej A++ SCOP jest wyższy niż 4,6, a przy klasie A+++ przekracza 5,1.
Pokazuje to, jak duże znaczenie mają prawidłowy dobór urządzenia, odpowiednia temperatura zasilania instalacji, regulacja systemu oraz jakość wykonania. Pompy ciepła nie powinno się więc oceniać wyłącznie przez pryzmat samej technologii – na końcowe rachunki w dużym stopniu wpływa jakość całej instalacji i właściwy dobór urządzenia.
Porównanie kosztów ogrzewania domów o różnym standardzie energetycznym pokazuje również fundamentalne znaczenie efektywności energetycznej budynku. Mniejsze zapotrzebowanie na ciepło obniża rachunki niezależnie od zastosowanej technologii, ale w przypadku elektryfikacji ogrzewania dodatkowo zmniejsza wymaganą moc urządzenia oraz obciążenie systemu elektroenergetycznego.
Dlatego modernizacja budynku, obniżenie temperatury zasilania instalacji i zastosowanie wysokoefektywnej pompy ciepła powinny być traktowane jako elementy jednego procesu.
Rys. 4. Przykładowe roczne koszty ogrzewania budynku jednorodzinnego o powierzchni 150 m2 w standardzie energetycznym EU 80 kWh/(m2 · rok). W zestawieniu uwzględniono różną sprawność kotłów oraz różną sezonową efektywność energetyczną (SCOP) pomp ciepła. Dane uwzględniają koszty energii w III kw. 2026 r.
Od pojedynczego urządzenia do zintegrowanego systemu energetycznego
Wyniki analizy POBE wskazują również kierunek, w którym mogą rozwijać się programy wsparcia. Coraz większą rolę odgrywa nie pojedyncze urządzenie grzewcze, lecz integracja pompy ciepła z fotowoltaiką, magazynem energii, automatyką budynkową i odpowiednio dobraną taryfą energii elektrycznej.
Takie podejście pozwala nie tylko ograniczać rachunki gospodarstwa domowego, lecz także zwiększać autokonsumpcję energii z OZE i przesuwać pobór energii na okresy korzystniejsze dla systemu elektroenergetycznego.
Najnowsze zestawienie POBE pokazuje więc dwie kwestie. Po pierwsze, efektywność energetyczna budynku pozostaje podstawą niskich kosztów ogrzewania. Po drugie, wysokoefektywne pompy ciepła – szczególnie połączone z lokalną produkcją energii elektrycznej – są obecnie jednym z konkurencyjnych ekonomicznie rozwiązań grzewczych.
Analiza POBE dostarcza wartości porównawczych
POBE podkreśla, że przedstawione zestawienia służą przede wszystkim porównaniu różnych technologii w identycznych warunkach obliczeniowych, a nie prognozowaniu rachunków dla konkretnego gospodarstwa domowego.
Rzeczywiste zużycie energii zależy m.in. od lokalizacji budynku, temperatury utrzymywanej przez mieszkańców, sposobu korzystania z ciepłej wody, jakości wykonania budynku i instalacji oraz warunków pogodowych w konkretnym sezonie.
Istotnym ograniczeniem obecnej metodyki stosowanej w audytach energetycznych i świadectwach charakterystyki energetycznej, przyjętej również w obliczeniach POBE, jest wykorzystanie mocno nieaktualnych danych meteorologicznych.
W zestawieniu z warunkami pogodowymi obserwowanymi w Polsce w ostatnich 20 latach stosowane dane klimatyczne mogą w wielu przypadkach prowadzić do zawyżenia obliczeniowego zapotrzebowania na ogrzewanie nawet o 40–50%. Oznacza to, że rzeczywiste koszty ogrzewania konkretnego budynku mogą być odpowiednio niższe.
Nie zmienia to jednak zasadniczej wartości zestawienia: wszystkie technologie są porównywane przy tym samym zapotrzebowaniu na ciepło.
Ceny paliw przyjęte w analizie POBE
Dane dotyczące cen paliw stałych pochodzą z raportu Polskiego Alarmu Smogowego (PAS) z września 2026 r., przygotowanego przez Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM.
Badanie cen przeprowadzono z wykorzystaniem techniki „mystery calling” – osoby dzwoniące do składów opału podawały się za klientów planujących zakup. Kontrolą objęto po dwa składy z każdego województwa, czyli łącznie 32 składy opału zlokalizowane w różnych miejscowościach.
W przypadku węgla sprawdzano cenę granulatu węglowego („groszku”). Dla pelletu drzewnego brano pod uwagę najtańsze certyfikowane paliwo w klasie A1 dostępne w ofercie danego dystrybutora.
Ceny energii elektrycznej i gazu przyjęte do analizy kosztów ogrzewania zostały uśrednione. W przypadku energii elektrycznej uwzględniono popularną dwustrefową taryfę weekendową G12w, przyjmując średnią cenę dla różnych dostawców.
W analizie nie uwzględniono kosztów obsługi urządzeń grzewczych. Mają one znaczenie zwłaszcza w przypadku eksploatacji kotłów na paliwa stałe.
Źródło: Porozumienie Branżowe na Rzecz Efektywności Energetycznej POBE
