Poddasze bez wad, czyli jak prawidłowo dobrać i rozmieścić okna dachowe na poddaszu

Z wyborem odpowiednich okien dachowych nie ma obecnie żadnego problemu. Ich oferta rynkowa jest bowiem tak ogromna, że bez problemu można dopasować je nie tylko do niemal każdego typu dachu, ale także do każdego pomieszczenia.

Okna dachowe można wbudować zarówno w dachy spadziste (o kącie nachylenia od 15º do 90º), jak i płaskie (do nich przeznaczone są specjalne modele), a nawet dachy zielone. A ponieważ osadza się je bezpośrednio w dachu, między krokwiami, nie trzeba instalować dodatkowych elementów konstrukcyjnych. Ułatwia to adaptację niezamieszkanych poddaszy, bo montaż tych okien w istniejących już domach nie wymaga modyfikacji konstrukcji dachu. Dzięki temu niewykorzystywaną przestrzeń pod dachem bez problemu można zamienić w komfortowe wnętrza, efektownie rozjaśnione światłem dziennym. Rozmieszczenie zaś okien w pomieszczeniu, a także widoki z nich decydują o sposobie aranżacji wnętrz.

Aby zapewnić sobie komfort świetlny na poddaszu, trzeba poznać i zastosować kilka prostych, ale bardzo ważnych zasad.

Wielkość i rozmieszczenie okien

Powierzchnię okien dachowych dobiera się do wielkości pomieszczenia, a ściślej do powierzchni podłogi. Obowiązuje tu zasada, że 1 m² przeszklenia naświetla 8–10 m² podłogi (około 10% jej powierzchni). Wybierając okno, trzeba jednak zwrócić uwagę nie tylko na jego całkowite wymiary, ale także na powierzchnię szyby. Jeżeli więc pokój ma 12 m², to powinno go doświetlać okno o powierzchni szyby 1,2–1,5 m². Gdy okno ma np. wymiary 78×140 cm, jego całkowita powierzchnia wynosi 1,09 m², ale przeszklenia (po odjęciu ram) zaledwie 0,72 m². Zatem dostateczne doświetlenie 12 -metrowego pokoju zapewnią dopiero dwa takie okna.

Natomiast w pomieszczeniach pomocniczych (łazienkach, garderobach itd.) okna nie muszą zapewniać tak dużej ilości światła. Powierzchnia przeszklenia może więc być mniejsza niż 10% powierzchni podłogi.

Ilość światła wpadającego do pomieszczenia możemy zwiększyć, montując kilka okien obok siebie lub nad sobą. Więcej światła daje też kilka małych okien umieszczonych w różnych miejscach połaci dachowej niż jedno duże o tej samej powierzchni szyb (różnica ta  może sięgać nawet 20%) (rys. 1, 2). Stwarza to też większe możliwości precyzyjnego dostosowania warunków świetlnych do indywidualnych potrzeb, a także do kształtowania światłem architektury i klimatu wnętrza.

Strony świata

To, z której strony świata zostaną zamontowane okna w dachu, wpływa z kolei na jakość światła w pomieszczeniu i stopień jego nagrzewania się. Umieszczone w połaci dachu opadającej w kierunku południowym zapewnią optymalne warunki oświetlenia przez cały dzień. Trzeba się jednak liczyć z tym, że w południe promienie słoneczne znacznie podniosą temperaturę we wnętrzu, co może być szczególnie uciążliwe w upalne letnie dni. Męczące mogą być również ostre, nieprzyjazne dla oczu kontrasty światła i cienia. Są jednak skuteczne sposoby na ograniczenie dopływu światła i ciepła do wnętrza – różnego rodzaju rolety i żaluzje lub markizy zewnętrzne.

Okna skierowane na zachód dają dużo światła, ale dopiero w godzinach popołudniowych. Wtedy też mocno nagrzewa się wnętrze. Natomiast okna na wschodniej połaci dachu nie powodują wzrostu temperatury we wnętrzu, ale przez cały rok najwięcej światła dają w godzinach przedpołudniowych. Jest to światło rozproszone, o chłodnej barwie, podobnie jak to płynące z okien północnych.

Wysokość zamontowania i długość okna

Okno powinno znajdować się na takiej wysokości, która umożliwi stojącej osobie patrzenie przed siebie, a nie tylko wysoko w górę. Jeżeli pozbawimy się takiej możliwości, możemy odczuwać pewien dyskomfort, wynikający z poczucia odizolowania od świata zewnętrznego.

Bezpieczne i wygodne użytkowanie okna gwarantuje umieszczenie jego dolnej krawędzi na wysokości 110–140 cm nad podłogą. Górna krawędź znajduje się wtedy na wysokości 180–220 cm. Takie usytuowanie okna umożliwia swobodne ustawianie pod nim mebli oraz przechodzenie obok niego bez konieczności pochylania się (nawet pod otwartym skrzydłem). Łatwo też będzie można je otwierać, a siedząc – wyglądać przez nie (rys. 3).

Odległość zaś dolnej ramy od podłogi zależy od kąta nachylenia dachu - im mniejszy jego spadek, tym odległość ta powinna być większa, a samo okno dłuższe.

Sposób otwierania

Okna połaciowe różnią się sposobem otwierania, który decyduje o wygodzie ich użytkowania. Do wyboru mamy okna:

• uchylne – z osią obrotu w górnej krawędzi ramy, która powinna się znajdować na wysokości głowy osoby stojącej. Zamyka się je i otwiera za pomocą klamek umieszczonych w dolnej części skrzydła (rys. 4),
• obrotowe – z osią obrotu w połowie wysokości skrzydła. Można je swobodnie przechylać w obie strony, co ułatwia ich mycie. Otwiera się je za pomocą klamek lub uchwytów umieszczonych na dole lub na górze skrzydła. Oś obrotu powinna znajdować się na takiej wysokości, aby dorosła osoba mogła wyjrzeć przez okno bez stawania na palcach (rys. 5),
• obrotowe wysokoosiowe – oś ich obrotu podniesiona jest do około 2/3 wysokości skrzydła. Mają cechy zwykłego okna obrotowego, a dodatkowo mogą być wynoszone, za pomocą siłowników, ponad połać dachu – wówczas skrzydło okna nie wchodzi do wnętrza, co umożliwia wygodniejsze wyglądanie na zewnątrz (rys. 6),
• obrotowo-uchylne – ma dwie osie obrotu skrzydła, które znajdują się w połowie ramy i w górnej jej krawędzi. Można je otwierać na dwa sposoby – jak uchylne, klamką zamontowaną w dolnej części skrzydła, lub po zwolnieniu blokady – jak obrotowe (rys. 7),
• rozwierane – otwierają się na zewnątrz, na zawiasach przytwierdzonych do bocznej krawędzi ramy skrzydła. Najczęściej służą jako wyłazy dachowe (rys. 8),
• nierozwierane – służą wyłącznie do doświetlania pomieszczeń. Ich mycie możliwe jest tylko wtedy, gdy zostaną połączone z innymi typami okien,
• kolankowe – stanowią połączenie okna pionowego z połaciowym, a montuje się je w ścianie kolankowej. Ponieważ sięgają do podłogi, znacząco zwiększają powierzchnię szyb i w związku z tym otwierają szerszy widok z okna (rys. 9).

Ochrona przed zaparowywaniem szyb

Częstym problemem jest wykraplanie się pary wodnej na wewnętrznej powierzchni szyby. Zjawisko to występuje wtedy, gdy w pomieszczeniu znajduje się dużo pary wodnej, powstałej np. podczas gotowania czy kąpieli. Jego przyczyną zaś jest nieprawidłowo działająca wentylacja.

Aby zapobiec kondensacji pary wodnej na oknie, producenci wyposażają je w różne systemy wentylacji: od najprostszych (mikrowentylacja) do bardziej wydajnych (nawiewniki powietrza regulowane automatycznie). Zalecają również instalację grzejnika pod oknem.

Przy właściwie ukształtowanych wnękach okiennych podgrzane przez grzejnik powietrze będzie prawidłowo cyrkulować w przestrzeni przyokiennej. Odpowiedni zaś obieg ciepłego powietrza, w połączeniu z dobrze działającą w budynku wentylacją, zapobiegną kondensacji pary wodnej na szybach.