Dach stromy w nowej odsłonie

W artykule:

• Ocena stanu technicznego
• Co wpływa na koszt remontu?
• Pokrycie dachowe – naprawa czy wymiana?
• Papa czy membrana?
• Więźba dachowa – kiedy trzeba ją wzmacniać?
• Ocieplenie poddasza – aby ciepło nie uciekało
• A może od wewnątrz?
• Komin i rynny – ważne detale
• Niezbędne formalności

Remont dachu zazwyczaj odsuwamy w czasie, przede wszystkim dlatego, że wiąże się on z dużymi kosztami, a także często z dezorganizacją życia codziennego. Jednak zawsze w końcu przychodzi ten moment, że dłużej się nie da przeciągać terminu rozpoczęcia prac. Zazwyczaj ostatecznym impulsem do naprawy dachu są pojawiające się po większych opadach deszczu na suficie czy ścianach przecieki. Z remontem dachu przyjdzie nam się także zmierzyć, jeżeli zamierzamy przeznaczyć poddasze na cele użytkowe. Prawdopodobnie będzie on również niezbędny, gdy staliśmy się właścicielami wiekowego domu. Jednak niezależnie od przyczyny, do remontu dachu musimy podejść profesjonalnie.

Ocena stanu technicznego

Zacznijmy od drobnych, mało skomplikowanych i stosunkowo niedrogich napraw. Jeżeli pokrycie dachowe jest uszkodzone w niewielkim stopniu, to nie ma konieczności wymieniania go w całości. Wystarczy zastąpić zniszczone elementy nowymi. Niestety zupełnie inaczej sytuacja wygląda, gdy dach jest w złym stanie. W takim przypadku konieczne będzie usunięcie zarówno starego pokrycia dachowego, jak i poszycia. Tylko w ten sposób fachowiec będzie w stanie ocenić stan więźby. Jeżeli jest w dobrym stanie, to po wykonaniu drobnych napraw konstrukcji dachowej można przystąpić do wykonania wstępnego krycia, a następnie układania ostatecznego pokrycia dachowego. Oczywiście może się także zdarzyć, że nie ma już czego naprawiać, ponieważ więźba jest w bardzo złym stanie. W takim przypadku niezbędny jest demontaż i budowa dachu od nowa.

Uwaga! Ocenę stanu technicznego dachu należy powierzyć fachowcom, którzy nie pominą żadnego elementu.

Co wpływa na koszt remontu?

To, ile będzie kosztował remont dachu zależy oczywiście od zakresu prac – każda inwestycja jest wyceniana indywidualnie. Duże znaczenie ma rodzaj starego pokrycia dachowego. Na przykład do zdjęcia z dachu szkodliwego eternitu musimy zatrudnić wykwalifikowanych wykonawców, a cena tego przedsięwzięcia będzie odczuwalnie wyższa w porównaniu z kosztami demontażu blachodachówki. Droższy może być też demontaż dachówek ceramicznych, który ze względu na wyższą wagę materiału jest bardziej skomplikowany i czasochłonny. Na cenę generalnego remontu składa się również wybrany rodzaj nowego pokrycia dachowego, a także sposób wykonania warstwy wstępnego krycia. Kolejnym czynnikiem wpływającym na koszt remontu dachu jest jego kształt – im mniej rozbudowany dach, tym prace są łatwiejsze i mniej pracochłonne, potrzeba również mniej materiałów. Natomiast jeśli zamierzamy zagospodarować poddasze na cele mieszkalne, to dach będzie wymagał odpowiedniego ocieplenia.

Pokrycie dachowe – naprawa czy wymiana?

Jeżeli uszkodzenia dotyczą pojedynczych dachówek czy paneli z blachy, bardzo często wystarczy podmienić jedynie uszkodzone elementy. Jednak gdy zniszczenia są duże, to raczej nie ma już czego ratować i musimy wymienić całość. To samo dotyczy dachu pokrytego papą czy gontem bitumicznym. Także dach pokryty azbestem należy pokryć od nowa – ale, co bardzo ważne, jego demontażem i utylizacją powinna się zająć wyspecjalizowana firma z odpowiednimi uprawnieniami.

Ważne! Pamiętajmy, że azbest musi zniknąć z dachów do 2032 roku!

Najmniej kłopotliwe będzie zastąpienie starego pokrycia nowym takim samym, ponieważ nie będzie problemu z dodatkowymi obciążaniami – oczywiście, o ile stan więźby jest dobry. Także wymiana ciężkiego pokrycia na lżejsze nie powinna stwarzać problemów. W tym przypadku stara więźba nadaje się pod nowe pokrycie bez wzmacniania, ale jeśli jej poszycie jest między krokwiami zapadnięte, dla wyrównania należy je usztywnić. O wiele trudniej jest wymienić lekkie pokrycie na cięższe. Zabieg ten wymaga bardzo dokładnego sprawdzenia stanu więźby i bardzo często jej wzmocnienia. To, czy i pod jakimi warunkami przeniesie obciążenia nowego pokrycia, musi ocenić konstruktor z uprawnieniami. 

Zanim kupimy nowy materiał pokryciowy, sprawdźmy także, czy na naszym terenie nie obowiązuje plan miejscowy, a jeśli tak, to jakie są jego ustalenia. Może on bowiem określać dopuszczalną kolorystykę dachu lub zakazywać stosowania pewnych kolorów. Takie same ograniczenia mogą dotyczyć również rodzaju materiału pokryciowego. Plany dostępne są w wydziale budownictwa i architektury urzędu miasta lub gminy. Natomiast jeśli budynek zlokalizowany jest na terenie bez planu, mamy dowolność w wyborze koloru i rodzaju pokrycia.

***
Remont dachu z dofinansowaniem
Planując remont dachu, sprawdźmy, z jakiego wsparcia finansowego możemy skorzystać – dostępne są zarówno programy ogólnokrajowe, jak i lokalne. Na przykład program „Czyste Powietrze”, chociaż nie obejmuje dofinansowania na wymianę samego pokrycia dachowego, to jednak w jego ramach możemy otrzymać wsparcie na zakup materiałów termoizolacyjnych, montaż ocieplenia dachu czy wykończenie ocieplonej przegrody (np. zabudowa z płyt gipsowo-kartonowych). Możemy również skorzystać z ulgi termomodernizacyjnej – umożliwia odliczenie kosztów wymiany dachu w ramach termomodernizacji od podatku dochodowego.
***

Papa czy membrana?

Warstwę wstępnego krycia (to ta warstwa pod pokryciem) w wiekowych dachach zazwyczaj tworzy deskowanie pokryte papą. To, czy sztywne poszycie zostanie usunięte, zależy od zatrudnionych do remontu dekarzy, ale zazwyczaj decydują się oni na jego demontaż i wykonanie tej warstwy od podstaw – mogą wykonać ponownie deskowanie z papą lub zamontować membranę wysokoparoprzepuszczalną.

Rodzaj wstępnego krycia powinien być dostosowany do rodzaju pokrycia i kąta nachylenia połaci. Nowoczesne membrany wysokoparoprzepuszczalne są powszechnie stosowane pod pokryciami układanymi na łatach (dachówki, blachodachówki, łupki). To ekonomiczne rozwiązanie, którego zaletą jest również szybki i łatwy montaż. Natomiast deskowanie jest niezbędne w przypadku gontów czy dachówek bitumicznych. Jest również konieczne – i to niezależnie od rodzaju pokrycia – w przypadku dachów o małym kącie nachylenia, czyli poniżej 20°, ponieważ tylko w ten sposób można zapewnić bardzo szczelną warstwę wstępnego krycia.

Więźba dachowa – kiedy trzeba ją wzmacniać?

Więźba dachowa to element konstrukcyjny dachu, który przenosi obciążenia spowodowane śniegiem i wiatrem, ciężar własny oraz pokrycia dachowego na ściany domu. I chociaż osłonięta jest z dwóch stron przed szkodliwymi działaniami, to jednak z biegiem lat ulega zniszczeniu. Najczęściej występujące uszkodzenia drewnianych elementów to: butwienie i ugięcie krokwi, rozluzowanie złączy, a także zagrzybienie i uszkodzenie drewna przez robaki. Jak można zaradzić tym problemom?

•  Butwiejące i przegniłe krokwie można wzmocnić (po uprzednim usunięciu warstwy zniszczonego drewna i ociosaniu krokwi), przybijając z obu stron nakładki z desek grubości 35–50 mm (sumaryczna grubość nakładek powinna wynosić tyle, co grubość krokwi). Nie zawsze jednak ten zabieg jest możliwy. Bardzo często krokwie są tak zniszczone, że nie nadają się do naprawy i należy je wymienić w całości na nowe. Ważne, aby miały te same przekroje.
•  Ugiętych krokwi nie trzeba od razu wymieniać – można je wyprostować, podstawiając pod nie podporę. Górny koniec należy oprzeć w miejscu największego ugięcia krokwi, a dolny o belkę stropową lub pośrednio przez podkładkę o dwie sąsiadujące ze sobą belki stropowe.
•  Naprawa rozluzowanych złączy polega przede wszystkim na dobiciu wystających gwoździ, dokręceniu nakrętek na śrubach oraz wstawieniu klinów lub wstawek.
•  Drewno zaatakowane przez owady jest podziurawione siecią kanalików, które osłabiają wytrzymałość więźby. Podczas prac należy usunąć najbardziej zniszczone warstwy, następnie wzmocnić nakładkami i zaimpregnować preparatami owadobójczymi.
• Objawy zagrzybienia drewna to widoczne wiązki grzybni lub owocniki grzybów, unoszący się zapach stęchlizny lub głuchy dźwięk przy uderzaniu młotkiem w drewniane elementy. Zainfekowane i sąsiadujące z nimi elementy należy usunąć. Resztę więźby (w tym wymienione elementy) trzeba dokładnie zaimpregnować środkiem grzybobójczym.

Czasami naprawa więźby jest nieopłacalna. Drewnianą konstrukcję dachową wymieniamy na nową, gdy jej zagrzybienie przekracza 20% lub w znacznym stopniu opanowana jest przez larwy owadów. Podobnie, gdy pęknięcia, zwichrowania i inne usterki konstrukcji obejmują ponad 50% całości.

Ocieplenie poddasza – aby ciepło nie uciekało

Wymiana starego pokrycia dachowego to bardzo dobry moment na docieplenie poddasza od zewnątrz – to oczywiste, ponieważ kilkanaście–kilkadziesiąt lat temu standardy energetyczne (jeżeli w ogóle były), to były znacznie niższe. Jeśli konstrukcja dachu zabezpieczona jest deskowaniem z papą, możemy ułożyć na nim płyty termoizolacyjne z twardego i nienasiąkliwego materiału, na przykład poliuretanu PIR lub polistyrenu esktrudowanego XPS. Następnie na płytach montuje się ruszt nośny pod przyszłe poszycie. Natomiast jeśli na dachu zamontowana jest folia wstępnego krycia, to najlepiej ją usunąć, do krokwi przybić grube kontrłaty, między nimi ułożyć dodatkowe ocieplenie i ułożyć pozostałe warstwy dachu razem z membraną (lub wykonać deskowanie dachu). Wadą takiego docieplenia dachu jest to, że znacznie wzrasta grubość połaci i wymaga zastosowania niestandardowych oraz nietypowych rozwiązań, szczególnie jeśli chodzi o obróbki blacharskie czy wykończenie kalenic, narożników i okapów dachowych. Może się także zdarzyć, że stara warstwa termoizolacyjna jest w tak złym stanie, że w całości kwalifikuje się do wymiany.

A może od wewnątrz?

Jeżeli chcemy zaadaptować nieużywane dotąd poddasze, to postępujemy inaczej – ocieplamy dach od wewnątrz. Najczęściej materiał termoizolacyjny układa się w dwóch warstwach. Pierwsza warstwa umieszczona jest między krokwiami, natomiast druga między elementami metalowego rusztu, prostopadle do pierwszej. Takie rozwiązanie pozwala uniknąć mostków termicznych – miejsc niekontrolowanej ucieczki ciepła. Standardowo do ocieplenia dachu stromego stosowana jest wełna mineralna. Materiał ten charakteryzuje się bardzo dobrą izolacyjnością cieplną [współczynnik λ = 0,031–0,036 W/(m · K)] oraz dużą zdolnością do przepuszczania pary wodnej. Oprócz tego jest sprężysty, co pozwala na szczelne wypełnienie przestrzeni między drewnianymi elementami konstrukcji dachu. Zaletą wełny jest także to, że jest niepalna – w razie pożaru chroni drewnianą konstrukcję dachu przed ogniem.

Materiałem termoizolacyjnym, który warto rozważyć podczas ocieplania poddasza od wewnątrz, jest również wełna wdmuchiwana. Zazwyczaj to granulat z wełny mineralnej, chociaż dostępny jest również z wełny celulozowej. Wełna wdmuchiwana ma takie same właściwości termoizolacyjne i użytkowe co tradycyjna wełna w płytach czy matach. Jednak jej niezaprzeczalną zaletą jest to, że tworzy zwartą, jednolitą, bezspoinową i kompletną warstwę izolacyjną, dzięki czemu ryzyko powstawania mostków termicznych jest znikome. Ponadto wełna wdmuchiwana nie pyli, nie kurzy i nie podrażnia skóry, a ilość odpadów jest ograniczona do minimum (materiał jest zużywany tylko w takiej ilości, w jakiej jest potrzebny). Modernizując poddasze, docenimy również to, że prace ociepleniowe przebiegają szybko.

Poniżej termoizolacji układana jest folia paroizolacyjna. Ma ona przede wszystkim ochronić ocieplenie przez zawilgoceniem parą wodną napływającą z wnętrza domu. Najczęściej wykorzystuje się folię polietylenową o grubości 0,15 lub 0,20 mm.

***
Uszczelnienie dachu z kominem
Dach i komin to konstrukcje, które wbrew pozorom, nie są całkowicie sztywne. Wzajemne ruchy, choć niewielkie, są niemal ciągłe i sztywne połączenie komina z dachem nie jest skuteczne. Najczęściej te dwa elementy łączy się miękkimi, a jednocześnie odpornymi na korozję blachami – miedzianymi, cynkowymi lub, rzadziej, aluminiowymi. Popularne są także blachy powlekane, ale ich trwałość wynosi tyle, co trwałość powłok, bo stal jest podatna na korozję. Bardzo często dekarze łączą dach i komin „na dotyk”, stosując do tego uszczelniacze dekarskie lub taśmy.
***

Komin i rynny – ważne detale

Remontując dach, warto także zwrócić uwagę na komin. Nie jest to kosztowna renowacja, ale nada naszemu dachowi estetyczne wykończenie. Wystarczy rozebrać istniejący komin poniżej połaci dachowej i na nowo wymurować go, używając cegły klinkierowej pełnej lub szczelinowej. Przy naprawie komina warto pamiętać o użyciu odpowiedniej zaprawy do murowania klinkieru. Dobrze dobrana zaprawa zapobiegnie tzw. wykwitom na cegle.

Aby nowy dach dobrze się prezentował, nie zapomnijmy o rynnach. Prawda jest taka, że nie ma najmniejszego sensu montować ponownie starych, zniszczonych rynien, ponieważ popsują każdy efekt. Dlatego też najlepszym rozwiązaniem jest montaż nowego orynnowania.

Niezbędne formalności

Wymiana pokrycia dachowego definiowana jest jako remont i jeśli obszar oddziaływania związanych z nim prac mieści się w całości na działce (czyli dom jednorodzinny usytuowany jest w takiej odległości od granic działki, że nie ogranicza możliwości zabudowy sąsiednich posesji – min. 3 m dla ściany bez otworów i 4 m dla ściany z oknami lub drzwiami), to zgodnie z obowiązującymi przepisami nie wymaga żadnych formalności urzędowych. Dotyczy to również wolno stojących domów o powierzchni zabudowy do 70 m², które zostały zbudowane na podstawie uproszczonej procedury. Natomiast wymiana pokrycia w domach zlokalizowanych przy granicy działki, bliźniaków oraz domów szeregowych wymaga zgłoszenia w starostwie lub urzędzie miasta na prawach powiatu w wydziale architektoniczno-budowlanym. Ponadto zgłoszenie, i to bez względu na zakres remontu, jest niezbędne, gdy dom jest położony na obszarze wpisanym do rejestru zabytków – wcześniej musimy jednak uzyskać pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jednak gdy już będziemy planowali remont dachu wpisany do rejestru zabytków, musimy uzyskać pozwolenie na budowę.

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku przebudowy dachu. Mamy z nią do czynienia, gdy zmieniają się parametry użytkowe lub techniczne dachu, ale nie jego wymiary – np. zamierzamy zmienić konstrukcję dachu lub zamontować okna dachowe. Jeżeli przebudowa prowadzi do powiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, to należy uzyskać pozwolenie na budowę. Warto pokreślić, że za przebudowę uznaje się również ocieplenie, ale gdy wysokość budynku nie przekracza 12 m, prace termoizolacyjne zwolnione są z formalności.