Implementacja Dyrektywy EPBD szansą dla przyszłości polskiego budownictwa?

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) to kolejny krok w drodze do realizacji ogłoszonego pakietu „Fit for 55”, mającego na celu dostosowanie europejskiej legislacji do potrzeb związanych z realizacją celu neutralności emisyjnej Europy w roku 2050 i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 55% w 2030 r. Wspomniana dyrektywa ma na celu zintensyfikowanie fali renowacji europejskich zasobów budynkowych i przyspieszenie dekarbonizacji całego sektora.  

Sektor budowlany a zmiany klimatyczne – czas na kroki milowe

Nie ulega wątpliwości, że sektor budowlany ma bardzo duży wpływ na zmiany klimatyczne i zużycie energii w Europie. Dane wskazują, że budynki odpowiadają za aż 40% zużycia energii końcowej w Unii Europejskiej oraz około jedną trzecią globalnych emisji dwutlenku węgla. Polska z ponad 15 mln budynków musi zmierzyć się z gigantycznym wyzwaniem ich dostosowania do nowych wymagań. Według Barometru Zdrowych Budynków 2024, cyklicznego raportu realizowanego przez ekspertów z BPIE powstałego przy wsparciu Grupy VELUX, obecnie aż 70% polskich budynków jest nieefektywnych energetycznie, a wśród nich 15% to obiekty określane mianem „wampirów energetycznych” – zużywających olbrzymie ilości energii, generując przy tym wysokie rachunki dla obywateli.

Niestety, tempo modernizacji tych budynków pozostawia wiele do życzenia. Jak wskazuje Barometr Zdrowych Budynków, poziom modernizacji w Polsce wynosi zaledwie 1% rocznie, podczas gdy przyjęta strategia zakłada, że aby móc zrealizować zakładane cele klimatyczne prawidłowe tempo powinno wynosić minimum 3% rocznie. Tylko takie działania mają realną szansę zmniejszenia negatywnego wpływu sektora budowlanego na środowisko oraz poprawy jakości życia obywateli.

Apel ekspertów z sektora budowlanego: działajmy szybciej!

Stowarzyszenie „Fala Renowacji” i inni eksperci z sektora budowlanego alarmują, że Polska znajduje się w opóźnionej sytuacji, jeśli chodzi o przygotowania do implementacji EPBD. Kluczowe dokumenty regulacyjne, takie jak Krajowy Plan Renowacji Budynków (KPRB), wciąż nie trafiły do publicznych konsultacji, choć powinny zostać zatwierdzone i przesłane Komisji Europejskiej jeszcze w 2025 r.

Co szczególnie podkreślają eksperci, zwlekanie działa na naszą niekorzyść. Aleksandra Stępniak, Public Affairs Manager firmy VELUX Polska, wskazuje:

Szacuje się, że do 2035 r. wdrożenie dyrektywy może ograniczyć import węgla kamiennego o połowę, a gazu ziemnego o 25%. W dobie zawirowań na rynkach surowców to milowy krok w stronę prawdziwego bezpieczeństwa energetycznego państwa. Ponadto, kompleksowa termomodernizacja oznacza zmniejszenie zużycia energii aż o 40%, co bezpośrednio przełoży się na obniżenie kosztów eksploatacji w naszych domach.

Koszty czy zyski? Dlaczego implementacja EPBD to inwestycja, nie wydatek?

Wdrożenie EPBD przyczynia się do redukcji emisji i kosztów budynków, ale korzyści – zarówno ekonomiczne jak i środowiskowe – wykraczają daleko poza oszczędność energii. Raport Stowarzyszenia „Fala Renowacji” jasno pokazuje pozytywny wpływ szeroko zakrojonej modernizacji na gospodarkę. Szacuje się, że efekty makroekonomiczne renowacji budynków mogą poprawić polskie PKB o dodatkowe 18 mld zł w ciągu 10 lat, generując przy tym 94 tys. nowych miejsc pracy w sektorze materiałów budowlanych, instalacji i usług wykończeniowych. Wyższe zapotrzebowanie na nowoczesne urządzenia grzewcze, pompy ciepła i materiały izolacyjne będzie bezpośrednim impulsem dla polskiego przemysłu.

Jednak nie tylko gospodarka skorzysta na termomodernizacji budynków.

 Wdrożenie unijnych przepisów zredukuje emisję rakotwórczego benzo(a)pirenu o 44% oraz groźnych pyłów PM2.5 o 26%. Co roku w Polsce smog odpowiada za aż 42 tys. przedwczesnych zgonów. Poprawa jakości powietrza wewnątrz i na zewnątrz budynków będzie miała gigantyczny wpływ na zdrowie publiczne. Odpowiedni klimat wewnętrzny może zmniejszyć absencję chorobową Polaków nawet o 600 tys. godz. rocznie – podkreśla Aleksandra Stępniak z VELUX Polska.

Mieszkajmy zdrowo – budynki jako przestrzenie dla dobrego życia

Aspekt jakości środowiska wewnętrznego budynku jeszcze do niedawna był pomijany, mimo że ma kluczowy wpływ na zdrowie i komfort użytkowników. Jak podaje Barometr Zdrowych Budynków firmy VELUX tylko w Polsce co czwarty mieszkaniec jest narażony na złe warunki klimatu wewnętrznego. Nadmierny hałas, nieodpowiednia temperatura, wilgoć, pleśń czy niewystarczająca ilość światła dziennego – to tylko niektóre z zagrożeń, które mogą znacząco pogorszyć nasze samopoczucie, efektywność pracy czy nauki oraz jakość życia.

Według danych, aż 90% naszego życia spędzamy w pomieszczeniach, więc troska o zdrowe budynki to nie tylko inwestycja w energetykę, ale także w nasze dobrostan i produktywność.

Tu właśnie pojawia się znaczenie dyrektywy EPBD, która wprowadza nową definicję „jakości środowiska wewnętrznego”. Zgodnie z jej zapisami, państwa członkowskie UE są zobowiązane do ustalenia wymogów dotyczących utrzymania zdrowych warunków klimatu wewnętrznego. Chodzi o konkretne parametry, takie jak odpowiednia temperatura, wilgotność, wentylacja oraz ograniczenie zanieczyszczeń. Co więcej, dyrektywa podkreśla znaczenie światła naturalnego w budynkach – jego odpowiednie natężenie ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i komfortu mieszkańców. Gruntowna renowacja budynków jest więc nie tylko szansą na poprawienie efektywności energetycznej, ale także na zapewnienie nowoczesnych standardów komfortu i zdrowych warunków mieszkalnych. A czym jest zdrowy budynek?

Zdrowy dom to coś więcej niż tylko budynek spełniający minimalne wymogi techniczne czy energetyczne. Podjęto próbę stworzenia kompleksowej definicji, która łączy kwestie zdrowia, łatwości użytkowania budynku czy jego odporności na zmiany klimatyczne. Autorzy Barometru Zdrowych Budynków 2024 opracowali nowe ramy, ilustrujące pięć kluczowych wymiarów, które składają się na ideę zdrowych budynków. Są to: poprawa zdrowia psychicznego i fizycznego użytkowników, projektowanie skoncentrowane na człowieku, budowa i eksploatacja w sposób zrównoważony, odporność i adaptacja budynków do wyzwań współczesnego świata oraz zwiększanie zaangażowania i świadomości użytkowników. Te ramy opierają się na badaniach naukowych i przykładach z całej Europy, tworząc model przekształcania obiektów mieszkalnych w przestrzenie, które służą ludziom na wielu poziomach – podkreśla Aleksandra Stępniak.

Świadomość korzyści tworzenia nowych budynków czy modernizowania istniejących w oparciu o jakość klimatu wewnętrznego powinna być fundamentem wszelkich działań w sektorze budownictwa mieszkaniowego w Polsce, szczególnie w kontekście przygotowań do implementacji EPBD. Nasze budynki mogą stać się przestrzeniami, które nie tylko oszczędzają energię, ale także zapewniają zdrowy, przyjazny klimat dla mieszkańców. To inwestycja w ludzi, w ich zdrowie oraz jakość życia – inwestycja, która przyniesie wielopłaszczyznowe korzyści dla społeczeństwa i gospodarki.

Widoki na przyszłość – jest jeszcze czas!

Choć Polska jest opóźniona w przygotowaniach do pełnej implementacji dyrektywy EPBD, wciąż mamy czas na nadrobienie strat. Nie można traktować EPBD jako wydatku. To strategiczna inwestycja w przyszłość naszej gospodarki, zdrowia i bezpieczeństwa energetycznego. Kluczowe są działania, takie jak przyjęcie KPRB, wdrożenie systemowych narzędzi wsparcia obywateli oraz rozpoczęcie szerokiej kampanii komunikacyjnej obalającej narosłe wokół dyrektywy mity.

Warto pamiętać, że korzyści płynące z modernizacji są mierzalne i realne. Zmniejszenie zależności od importu paliw kopalnych, poprawa jakości powietrza, stymulacja rodzimego biznesu i niższe koszty utrzymania budynków – to tylko część pozytywnych efektów wdrożenia EPBD. Przyspieszenie działań w kolejnych miesiącach może zmienić oblicze polskiego budownictwa, a co za tym idzie – nas wszystkich.

Czas włączyć się w budowę nowej, bardziej efektywnej Polski.