Jak przygotować ogród na zimę, by pomóc jeżom?

Wieczorem, gdy w ogrodzie robi się cicho, spod krzewów może dobiegać charakterystyczny szelest. To jeż wyrusza na poszukiwanie pożywienia. Przed nadejściem zimy musi zgromadzić odpowiednie zapasy tłuszczu, które pozwolą mu przetrwać okres hibernacji. Równie ważne jest znalezienie osłoniętego miejsca, w którym będzie mógł bezpiecznie przeczekać chłodne miesiące.

W listopadzie część jeży może już zimować, inne nadal pozostają aktywne. Wiele zależy od temperatury, dostępności pokarmu i kondycji zwierzęcia. Dlatego jesienne porządki warto zaplanować tak, aby nie pozbawić tych niewielkich ssaków naturalnych kryjówek.

Zobacz też: Ogród przyjazny dzikim ptakom

Co je jeż i jak bezpiecznie go dokarmiać?

Jeż z czerwonym jabłkiem na grzbiecie to popularny motyw bajek i ilustracji, ale rzeczywista dieta tego zwierzęcia wygląda zupełnie inaczej. Jeże są przede wszystkim owadożerne. Wśród liści, traw i krzewów poszukują chrząszczy, gąsienic, dżdżownic oraz innych drobnych bezkręgowców. Jabłka lepiej pozostawić ptakom, na przykład kosom i kwiczołom.

Jeśli chcemy wesprzeć jeża odwiedzającego nasz ogród, możemy wieczorem wystawić niewielką porcję gotowej karmy przeznaczonej dla tych zwierząt. Dobrą alternatywą może być także odrobina rozdrobnionego, ugotowanego mięsa z kurczaka, bez kości, soli i przypraw. Można również okazjonalnie podać niewielką porcję mokrej karmy mięsnej dla kociąt lub rozdrobnione jajko ugotowane na twardo.

Niezbędnym uzupełnieniem posiłku jest świeża woda podana w płytkiej miseczce. Nie wolno natomiast częstować jeży mlekiem, które może powodować poważne problemy trawienne, ani resztkami z naszego stołu, takimi jak wędliny czy przyprawione mięso.

„Warto wybrać spokojne, osłonięte miejsce i podawać jedzenie wieczorem, kiedy jeże rozpoczynają aktywność. Ważna jest też codzienna higiena: usuwanie niezjedzonych resztek, mycie miseczek i wymiana wody. Oprócz gotowej karmy dla jeży można okazjonalnie podać niewielką porcję mokrej, mięsnej karmy dla kociąt albo odrobinę rozdrobnionego jajka na twardo, bez soli i przypraw. Jeży nie wolno częstować resztkami z naszego stołu, takimi jak wędliny czy przyprawione mięso” – podkreśla Wojciech Schwartz, właściciel marki Turdus. 

Liście i gałęzie – naturalne zimowe schronienie

Nie tylko dostęp do pożywienia ma znaczenie dla przetrwania jeża. Równie ważne jest znalezienie odpowiedniego miejsca do zimowania. Sterta opadłych liści, gałęzi i chrustu pozostawiona w zacisznym zakątku ogrodu może stać się dla niego bezpieczną kryjówką.

Dlatego zamiast dokładnie grabić każdy fragment działki, warto pozostawić część naturalnej roślinności pod krzewami lub w mniej uczęszczanym miejscu. Taki niewielki zakątek, który z naszej perspektywy może wyglądać na zaniedbany, dla jeża będzie cennym schronieniem.

Jeśli zauważymy, że zwierzę mogło już założyć tam gniazdo, nie rozgarniajmy liści i nie próbujmy sprawdzać, czy rzeczywiście się wprowadziło. Planując przenoszenie stert gałęzi lub inne prace porządkowe, zachowajmy szczególną ostrożność. Jeżeli przypadkowo odsłonimy zajęte gniazdo, delikatnie przykryjmy je ponownie materiałem, który je osłaniał, i zrezygnujmy z dalszych prac w tym miejscu.

Czasem najlepszą pomocą, jakiej możemy udzielić dzikiemu mieszkańcowi ogrodu, jest po prostu pozostawienie go w spokoju.

Hibernacja jeża – dlaczego nie należy zakłócać zimowego odpoczynku?

Gdy temperatury spadają, a dostępność naturalnego pokarmu maleje, jeż stopniowo ogranicza nocną aktywność i przygotowuje się do hibernacji. W tym czasie jego organizm znacząco zwalnia: obniża się temperatura ciała, serce bije wolniej, a oddech staje się rzadszy. Dzięki temu zwierzę zużywa znacznie mniej energii i może korzystać z zapasów tłuszczu zgromadzonych jesienią.

Warto pamiętać, że jeże nie rozpoczynają zimowania w tym samym terminie. Decydują o tym przede wszystkim warunki pogodowe, dostępność pożywienia oraz indywidualna kondycja zwierzęcia. Hibernacja nie oznacza również nieprzerwanego snu aż do wiosny. Jeże mogą okresowo się wybudzać, a nawet zmieniać miejsce zimowania. Dlatego samo spotkanie aktywnego osobnika podczas łagodnej zimowej nocy nie musi oznaczać, że potrzebuje on pomocy.

„Zimowa pobudka jeża może zacząć się na długo przed tym, zanim zobaczymy go w ogrodzie. Samo rozgrzanie ciała przy pełnym wybudzeniu może zająć kilka godzin i kosztuje zwierzę sporo energii. Dlatego jeśli wiemy, że jeż zimuje pod stertą liści, zostawmy ją w spokoju aż do wiosny” – mówi Wojciech Schwartz. 

Kiedy jeż potrzebuje pomocy człowieka?

Jeż przemierzający ogród po zmroku i poszukujący pożywienia zazwyczaj nie wymaga naszej interwencji. Są jednak sytuacje, w których nie należy zwlekać z kontaktem ze specjalistą.

Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim:

• wyraźne problemy z poruszaniem się, chwiejny chód lub brak koordynacji;
• widoczne rany i urazy;
• trudności z oddychaniem;
• leżenie na otwartej przestrzeni i brak reakcji na otoczenie;
• aktywność w ciągu dnia późną jesienią, która może wskazywać na problemy ze zdrowiem lub kondycją zwierzęcia.

Pomocy mogą potrzebować również bardzo młode i drobne osobniki, które przed nadejściem zimy mogły nie zgromadzić wystarczających zapasów tłuszczu. Nie należy jednak oceniać ich szans na przetrwanie wyłącznie na podstawie wielkości.

W przypadku wątpliwości najlepiej skontaktować się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt, który zajmuje się jeżami, lub lekarzem weterynarii. Warto opisać zachowanie zwierzęcia, okoliczności i miejsce jego znalezienia, a jeśli to możliwe, przesłać również zdjęcie. Specjalista oceni sytuację i podpowie, czy konieczna jest interwencja oraz jak bezpiecznie postępować do czasu przekazania jeża pod opiekę.

Małe zmiany w ogrodzie, duża pomoc dla jeży

Obchodzony 10 listopada Dzień Jeża to dobra okazja, by spojrzeć na przydomowy ogród z nieco innej perspektywy. Nie musi być idealnie uporządkowany, aby był piękny i funkcjonalny. Pozostawiona pod krzewami sterta liści, naturalne schronienie z gałęzi, dostęp do świeżej wody i odpowiedzialne dokarmianie mogą znacząco poprawić warunki życia jego dzikich mieszkańców.

Pamiętajmy jednak, że troska o jeże to również umiejętność rozpoznawania sytuacji, w których potrzebują profesjonalnej pomocy. Czasem wystarczy zostawić im spokojny zakątek ogrodu. Innym razem najważniejszy będzie telefon do specjalisty. W obu przypadkach nawet niewielkie działania mogą mieć duże znaczenie dla bezpieczeństwa tych pożytecznych zwierząt.

Źródło: Turdus