Ogrody na dachu

Co to są dachy odwrócone?

Już w starożytności ceniono ogrody na dachach - tworzono je dla zaspokojenia potrzeb estetycznych, czy też w celach rekreacyjnych. W czasach późniejszych pojawiły one się też w innych częściach Europy - w Skandynawii traktowane były jako naturalna termoizolacja, a w Niemczech i na Śląsku zakładano je, aby zapewniały ekologiczną ochronę przeciwpożarową. Ogrody na dachach rozpowszechnił w latach 20. XX w. francuski architekt Le Corbusier.

Zielone dachy są obecnie dość popularne na zachodzie Europy, gdzie często pełnią funkcje parkowe czy rekreacyjne. Polacy jednak wciąż traktują je z dystansem, bojąc się wysokich kosztów wykonania zielonego dachu i późniejszych problemów z jego eksploatacją. W rzeczywistości, jeśli wykona się go z należytą starannością, daje wiele powodów do zadowolenia - nie tylko ze względu na estetykę.

W miastach zielone dachy pełnią z powodzeniem podstawową funkcję terenów zielonych czyli pochłaniają dwutlenek węgla i wydzielają tlen. Zatrzymują również różnego typu zanieczyszczenia czy chronią przed hałasem i promieniowaniem ultrafioletowym. Nie do pominięcia jest funkcja termoizolacyjna — zieleń na dachu doskonale chroni przed upałami, szczególnie dokuczliwymi w miastach. Dach zielony nie nagrzewa się zbyt mocno — w skali roku różnice temperatury wynoszą 30°C, podczas gdy na zwykłym dachu dochodzą do 100°C. Również zimą taki dach zapewnia izolację przed mrozem i pozwala zaoszczędzić na ogrzewaniu budynku. Szacuje się, że te oszczędności mogą sięgnąć nawet 30%. Oszczędzić można również na ściekach, dachy magazynują wodę, co pozwala na odciążenie sieci kanalizacyjnej i dodatkowe nawilżanie powietrza w okolicy.

Zielone dachy są trwałe pod warunkiem odpowiedniej dbałości o rośliny na nim hodowane. Oczywiście nie ma rozwiązań doskonałych, więc i zieleń na dachu ma swoje wady. Do głównych należą koszty związane z wykonaniem takiego dachu — w zależności od konstrukcji jest on od 2 do 2,5 raza droższy od normalnego. Jest to jednoczesnie bardzo ciężkie pokrycie — należy pamiętać, że oprócz materiałów konstrukcyjnych, podłoża i roślin dodatkowe obciążenie stanowić będzie również woda wsiąkająca w grunt. Należy się liczyć z obciążeniami nawet do 500 kg/m². Zarówno projekt, jak i konstrukcja takiego dachu muszą być wykonane bardzo starannie. Wszelkie naprawy już gotowego dachu pociągną za sobą znaczne koszta i będą dość trudne technicznie. Z powodu ww. zastrzeżeń warto powierzyć wykonanie takiego dachu firmie oferującej kompletne rozwiązania, która dysponuje sprawdzonymi technologiami, odpowiednimi materiałami uszczelniającymi. Firma taka zadba o odpowiedni drenaż i filtrację. Jest to o tyle ważne, że nie mamy jeszcze krajowych norm określających zasady wykonywania zielonych dachów, samodzielny wykonawca nie będzie zatem dysponował wskazówkami pozwalającymi na prawidłowe wykonanie tego rodzaju pokrycia.

Sprawdź szczelność dachu

Jeśli chodzi o zielone dachy, stosuje się jego typy: z hodowlą intensywną i ekstensywną. W hodowli intensywnej na dachu sadzi się krzewy i drobne drzewa, a nawet zakłada oczka wodne — obciążenia takiego dachu sięgają 150-500 kg/m². Drugi przypadek jest zdecydowanie prostszy, ale jednocześnie mniej atrakcyjny. W hodowli ekstensywnej na dachu sadzi się mało wymagające rośliny: trawę, mchy, rośliny skalne, porosty. Rośliny te nie potrzebują zbyt grubej warstwy wegetacyjnej, więc dach jest lżejszy (60-150 kg/m²). Gotowy, nie wymaga również wielu zabiegów pielęgnacyjnych.

W najprostszej formie zieleń na dachu można zakładać, stosując tzw. rozwiązania biotopowe. Kilkucentymetrowa warstwa łącząca różne funkcje (drenującą, wegetacyjną i filtrującą) pozwala zasadzić na dachu rośliny niewymagające zbyt wielu zabiegów, np. mchy, czy trawę. Najczęściej jednak stosuje się konstrukcje wielowarstwowe. Ostatnio szeroko omawiane są tzw. wielowarstwowe dachy odwrócone, w których pokrycie znajduje się bezpośrednio na płycie nośnej, pod ociepleniem, a nie na nim. Takie rozwiązanie nie wymaga stosowania paraizolacji.

Konstrukcję taką można stosować na dachu płaskim (o nachyleniu nie większym niż 20%). Składa się ona z sześciu podstawowych warstw. Poczynając od stropu, są to: hydroizoloacja, termoizolacja, warstwa zabezpieczająca przed korzeniami, warstwa drenażowa, warstwa filtracyjna i ostatnia roślinno-wegetacyjna. Między hydroizolacją a stropem powinna się znaleźć papa z posypką piaskową lub włóknina poliestrowa. Hydroizolacja powinna przede wszystkim być wodoodporna, poza tym odporna na pleśnie i grzyby oraz na ściskanie. Warstwa termoizolacyjna może być wykonana ze styropianu, twardej wełny mineralnej czy pianki poliuretanowej. Koniecznie musi mieć rowki do odprowadzania wody. Na termoizolacji kładzie się warstwę dyfuzyjną. Jeśli hydroizolacja nie jest odporna na przerost korzeni należy zastosować dodatkową warstwę, która będzie pełnić tę funkcję. Można również dodatkowo umieścić dodatkowe warstwy zapobiegające sklejaniu się poszczególnych warstw czy reakcjom chemicznym między nimi, jeśli zachodzi obawa, że zjawiska takie mogą wystąpić. Odpływ wody zapewnia warstwa drenażowa (czy drenująca). Składają się na nią na ogół żwiry lub grysy. Grubość tej warstwy jest uzależniona od rodzaju roślin zasadzonych na dachu (uprawa ekstensywna lub intensywna) i wynosi od 6 do 30 cm. Nad nią znajduje się warstwa filtracyjna chroniąca drenaż przed zanieczyszczeniami. I wreszcie najwyższa warstwa to warstwa roślinno-wegetacyjna, stanowiąca podłoże dla roślin Nie może to być zwykła gleba, te dość szybko spływają wraz z deszczem, lub stają się wyschniętą skorupą podczas suszy. Do stworzenia tej warstwy stosuje się substancje mineralne (lawa, keramzyt, mielona cegła) zmieszane z humusem. Warstwa ta musi mieć odpowiedni skład chemiczny, kwasowość, zasolenie, zawierać substancje mineralne, organiczne, mieć odpowiednią strukturę. Jej grubość musi być dostosowana do tego, jakie rośliny będziemy sadzić. Im większy system korzeniowy wybranych roślin, tym grubsza musi być warstwa wegetacyjna. Dla traw i mchów warstwa wegetacyjna będzie miała grubość do 10 cm, a dla wysokich krzewów do 50 cm. Należy też dobierać odpowiednio rodzaj roślin — nie nadają się do tych celó np. wierzby czy sumaki ponieważ mają mocno rozbudowany system korzeniowy.

Założenie ogrodu na dachu na pewno nie jest sprawą prostą, wymaga staranności, odpowiedniego dobrania materiałów, pracy przy sadzeniu roślin i ich pielęgnowaniu. Ale czy nie jest kuszące posiadanie własnego zielonego zakątka, które daje możliwość wytchnienia i odpoczynku? Jego pielęgnacja może się stać nawet naszym hobby.