Elektrośmieci
Elektrośmieci to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, którego nie wolno wyrzucać do zwykłych pojemników na śmieci.
Pojęcie to jest tak na prawdę bardzo szerokie i obejmuje wiele klas produktów - nie tylko przepalone żarówki, zepsute artykuły gospodarstwa domowego, komputery, monitory ale również sprzęt medyczny, automaty do wydawania napojów itp. Kwestie elektrośmieci reguluje w naszym kraju „Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym” z dnia 29.07.2005 r., wprowadzona zgodnie z postanowieniami dyrektywy 2002/96WE z 27 stycznia 2003 r. dotyczącej elektrośmieci.
Wymagania i klasyfikacja elektrośmieci
Ustawa określa wymagania, jakim powinien odpowiadać sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz zasady postępowania ze zużytym sprzętem w sposób zapewniający ochronę zdrowia i życia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Określa jakie są obowiązki podmiotów sprowadzających do kraju sprzęt elektroniczny oraz podmiotów zajmujących się jego utylizacją. W ustawie elektrośmieci sklasyfikowano w dziesięciu grupach. Warto zapoznać się z tą klasyfikacją, aby wiedzieć, którego sprzętu nie należy wyrzucać do zwykłych pojemników. Ustawa narzuca obowiązek trwałego, wyraźnego i czytelnego znakowania takich produktów. Powinny one mieć znaczek przekreślonego kosza na odpady (tab.). Przy czym symbol ten obowiązuje wyłącznie w krajach Unii Europejskiej. Na terenach pozostałych państw obowiązują odmienne przepisy. Klasyfikację sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzono następującą:
|
Numer i nazwa grupy
|
Rodzaje sprzętu elektrycznego i elektronicznego
|
|
Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego
|
wielkogabarytowe urządzenia chłodzące; chłodziarki; zamrażarki; pozostałe wielkogabarytowe urządzenia używane do chłodzenia, konserwowania i przechowywania żywności; pralki; suszarki do ubrań; zmywarki; urządzenia kuchenne, w tym kuchenki; piece elektryczne; elektryczne płyty grzejne; mikrofalówki; pozostałe wielkogabarytowe urządzenia używane do gotowania i innego typu przetwarzania żywności; elektryczne urządzenia grzejne; grzejniki elektryczne; pozostałe wielkogabarytowe urządzenia używane do ogrzewania pomieszczeń, łóżek, mebli wypoczynkowych; wentylatory elektryczne; urządzenia klimatyzacyjne; pozostały sprzęt wentylujący, wyciągi wentylacyjne i sprzęt konfekcjonujący
|
|
Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego
|
odkurzacze; zamiatacze do dywanów; pozostałe urządzenia czyszczące; urządzenia używane do szycia, dziania, tkania i innego typu przetwarzania wyrobów włókienniczych; żelazka i pozostałe urządzenia do prasowania, maglowania i pozostałe urządzenia służące do pielęgnacji ubrań; tostery; frytkownice; rozdrabniacze, młynki do kawy oraz urządzenia do otwierania i zamykania pojemników i opakowań; noże elektryczne; urządzenia do strzyżenia włosów, suszenia włosów, szczotkowania zębów, golenia, masażu oraz pozostałe urządzenia do pielęgnacji ciała; zegary, zegarki oraz urządzenia do celów odmierzania, wskazywania lub rejestrowania czasu; wagi; pozostałe małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego
|
|
Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny
|
scentralizowane przetwarzanie danych: komputery duże, stacje robocze, jednostki drukujące; Komputery osobiste: komputery osobiste stacjonarne, w tym procesor, mysz, monitor i klawiatura; laptopy, w tym procesor, mysz, monitor i klawiatura; notebooki; notepady; drukarki; sprzęt kopiujący; elektryczne i elektroniczne maszyny do pisania; kalkulatory kieszonkowe i biurowe; pozostały sprzęt do zbierania, przechowywania, przetwarzania, prezentowania lub przekazywania informacji drogą elektroniczną; terminale i systemy użytkownika; faksy; teleksy; telefony; automaty telefoniczne; telefony bezprzewodowe; telefony komórkowe; systemy zgłoszeniowe/sekretarki automatyczne; pozostałe produkty lub sprzęt służący do transmisji głosu, obrazu lub innych informacji za pomocą technologii telekomunikacyjnej
|
|
Sprzęt audiowizualny
|
odbiorniki radiowe; odbiorniki telewizyjne; kamery video; sprzęt video; sprzęt hi-fi; wzmacniacze dźwięku; instrumenty muzyczne; pozostałe produkty lub sprzęt do celów nagrywania lub odtwarzania dźwięku lub obrazów, w tym sygnałów lub innych technologii, dystrybucji dźwięku i obrazu za pomocą technologii telekomunikacyjnych
|
|
Sprzęt oświetleniowy
|
oprawy oświetleniowe do lamp fluorescencyjnych, z wyjątkiem opraw oświetleniowych stosowanych w gospodarstwach domowych; liniowe lampy fluorescencyjne; kompaktowe lampy fluorescencyjne; wysokoprężne lampy wyładowcze, w tym ciśnieniowe lampy sodowe oraz lampy metalohalogenkowe; niskoprężne lampy sodowe; pozostałe urządzenia oświetleniowe służące do celów rozpraszania i kontroli światła, z wyjątkiem żarówek
|
|
Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych narzędzi przemysłowych
|
wiertarki; piły; maszyny do szycia; urządzenia do skręcania, mielenia, piaskowania, przemiału, piłowania, cięcia, nawiercania, robienia otworów, nabijania, składania, gięcia lub podobnych metod przetwarzania drewna, metalu i innych materiałów; narzędzia do nitowania, przybijania lub przyśrubowania lub usuwania nitów, gwoździ, śrub lub podobnych zastosowań; narzędzia do spawania, lutowania lub podobnych zastosowań; urządzenia do rozpylania, rozprowadzania, rozpraszania lub innego typu nanoszenia cieczy lub substancji gazowych innymi metodami; narzędzia do koszenia trawy lub innych prac ogrodniczych; pozostałe narzędzia elektryczne i elektroniczne
|
|
Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy
|
kolejki elektryczne lub tory wyścigowe; kieszonkowe konsole do gier video; gry video; komputerowo sterowane urządzenia do uprawiania sportów rowerowych, nurkowania, biegania, wiosłowania; sprzęt sportowy z elektrycznymi lub elektronicznymi częściami składowymi; automaty uruchamiane monetą, banknotem (pieniądzem papierowym), żetonem lub innym podobnym artykułem; pozostałe zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy
|
|
Przyrządy medyczne, z wyjątkiem wszystkich wszczepianych i skażonych produktów
|
sprzęt do: radioterapii, badań kardiologicznych, dializoterapii, wentylacji płuc, diagnozowania in-vitro; urządzenia medyczne wykorzystujące technikę nuklearną; analizatory; zamrażarki laboratoryjne; testy płodności; pozostałe urządzenia do wykrywania, zapobiegania, monitorowania, leczenia, łagodzenia choroby, urazów lub niepełnosprawności
|
|
Przyrządy do nadzoru i kontroli
|
czujniki dymu, regulatory ciepła, termostaty, urządzenia pomiarowe ważące lub do nastawu używane w gospodarstwie domowym lub jako sprzęt laboratoryjny, pozostałe przyrządy nadzoru i kontroli używane w obiektach i instalacjach przemysłowych (np. w panelach sterowniczych)
|
|
Automaty do wydawania
|
automaty do wydawania: napojów gorących, butelek lub puszek z zimnymi i gorącymi napojami, produktów stałych, pieniędzy (bankomaty), inne
|
Utylizacja elektrośmieci
Ustawa określa również w jaki sposób sprzęt powinien być utylizowany, jakie zawiera niebezpieczne dla środowiska materiały, co należy z poszczególnego sprzętu odzyskać, a co usunąć.
Wprowadzenie tych przepisów, a przede wszystkich stosowanie się do nich ma ogromne znaczenia dla środowiska naturalnego, a co za tym idzie dla naszego zdrowia. Ze źle utylizowanych odpadów elektrycznych i elektronicznych do gleby mogą przedostawać się niebezpieczne, czy wręcz szkodliwe substancje. Są to przede wszystkim związki rtęci, bromu, kadmu, PCB, R-12 (freon), azbest. Rtęć zawarta jest w świetlówkach, może powodować zaburzenia mowy, wzroku, koordynacji. Brom stosowany w komputerach, powoduje zaburzenia układu neurologicznego i rozrodczego. Zawarty w bateriach kadm uszkadza nerki, kości, zaburza funkcje rozrodcze, powoduje nowotwory i nadciśnienie. PCB i R-12 są stosowane w urządzeniach chłodniczych. Freon osłabia warstwę ozonową, szkodząc ludziom pośrednio. Natomiast PBC powoduje zaburzenia neurologiczne, rozwojowe, działania wątroby, osłabia odporność. Azbest cały czas używany w urządzeniach elektronicznych do izolacji, powoduje pylicę azbestową i nowotwory. Ważne jest utylizowanie każdej ilości szkodliwej substancji – powinniśmy wyrobić w sobie nawyk wyrzucania każdego, nawet najmniejszego urządzenia, świetlówki czy baterii w miejscach do tego przeznaczonych. Nie myślmy, że to tylko niewielki śmieć – niewiele znaczący dla środowiska. Ilość tych odpadów w skali całej Ziemi jest ogromna. Sprzęt elektryczny i elektroniczny jest bardzo powszechny, więc i ilość tego typu odpadów zwiększa się systematycznie. Wyrzucanie ich w przeznaczonych do tego celu miejscach jest ważne z dwóch powodów. Po pierwsze pozwala poddawać je utylizacji, czyli powoduje, że nie zanieczyszczają środowiska, a po drugie pozwala odzyskiwać cenne surowce, które mogą być powtórnie wykorzystane.
Jak postępować z elektrośmieciami?
Konsument ma prawo bezpłatnie oddać elektrośmieci w dowolnej ilości w specjalnym punkcie zbierania. Adresy tych punktów można znaleźć na stronach internetowych www.elektroeko.pl lub www.elektrosmieci.pl oraz pod bezpłatnym numerem telefonu 0 800 080 000. Każdy ma prawo również oddać stary sprzęt w sklepie, jeśli kupuje w nim nowe urządzenie. Obowiązuje zasada „jeden do jeden”, czyli za jedną kupioną rzecz można oddać jedną starą tego samego rodzaju. Sklep lub hurtownia ma obowiązek przyjąć stary sprzęt bez względu na jego markę. Należy dodać, że za wyrzucanie elektrośmieci w miejscach niedozwolonych, zgodnie z ustawą, grozi grzywna w wysokości od 500 do 5000 złotych.W Polsce od wiosny 2007 r. działa specjalny program edukacyjny „Elektorśmieci? Przynieś z mieszkania do punktu zbierania”. Jest to program uświadamiający ludziom szkodliwość elektrośmieci, czyli ma na celu budowanie świadomości ekologicznej. Jest realizowany przez ElektroEko Organizacji Odzysku Zużytego Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego oraz Wydziałów Ochrony Środowiska miast i gmin. Rozpoczęto jego wdrażanie w Warszawie, teraz stopniowo rozszerza się na resztę kraju.
