Elektronarzędzia akumulatorowe – na co zwrócić uwagę przy wyborze?

Narzędzia typu „3w1” czy „5w1” oferują nasadki: kątowe, proste, mimośrodowe oraz z elastycznym przeniesieniem momentu obrotowego, a także z uchwytem SDS-plus, pełniącym funkcję młota udarowo­-obrotowego [1, 2]. Decydując się na konkretne rozwiązanie elektronarzędzi, należy, oprócz konkretnego typu urządzenia, wybrać typ silnika oraz napięcie, a także pojemność zastosowanego akumulatora.

Silnik

Od zastosowanych rozwiązań w konstrukcji i technologii danego elektronarzędzia zależą trwałość i wydajność urządzenia. Te z kolei wpływają znacząco na jakość sprzętu oraz komfort pracy. Mając na uwadze wszystkie te parametry, fachowcy coraz częściej decydują się na zakup narzędzi wyposażonych w silniki bezszczotkowe. Dzięki nim możliwe jest zwiększenie mocy i wydajności silnika przy obniżeniu jego rozmiarów oraz masy. Co to oznacza w praktyce? Można wykonać pracę szybciej, a zmęczenie związane z użytkowaniem lżejszego i mniejszego urządzenia jest znacznie mniejsze.

Większość dotychczas stosowanych urządzeń wyposażana była w silniki szczotkowe. Silnik taki posiada szczotki węglowe, które poprzez komutator wprawiają w ruch obrotowy wirnik. Część energii marnuje się poprzez działanie komutatora i iskrzenie szczotek przy obciążeniu elektronarzędzia. Natomiast silnik bezszczotkowy nie posiada szczotek węglowych i komutatora. Dzięki temu ogranicza się straty związane z działaniem komutatora oraz nie ma konieczności wymiany szczotek.

Zaleta braku szczotek zapewnia możliwość pracy silnika przy bardzo dużym zapyleniu, co nie obniża jego trwałości. Przekłada się to na znacznie dłuższy czas pracy oraz mniejsze zużycie akumulatora, co jest bardzo wygodne – nie potrzeba ładować go tak często, jak sprzętu wykorzystującego tradycyjną technologię szczotkową. Ponadto zużywa się wolniej, co ogranicza koszty związane chociażby z wymianą szczotek, a w końcu i całego silnika [1, 2].

Systemy wspomagające pracę

Praktycznie każdy producent elektronarzędzi ma swoje rozwiązania [1, 2]. Na uwagę zasługują systemy: SVC, EMP, ECP i ERC. Co kryje się pod tymi tajemniczymi skrótami?

System Vibration Control (SVC) zapewnia tłumienie drgań i zwiększa komfort pracy w czasochłonnych pracach z użyciem urządzeń typu młotowiertarki, klucze udarowe i wiertarko-wkrętarki. W wiertarko-wkrętarkach i elektrycznych kluczach udarowych stosowane są funkcje EMP chroniące silnik przed przeciążeniem w ekstremalnych sytuacjach i wydłużające jego żywotność.

System elektronicznej ochrony ogniw ECP (Electronic Cell Protection) skutecznie chroni akumulator nie tylko przed przeciążeniem, lecz także przed przegrzaniem i całkowitym rozładowaniem ogniw Li-Ion, co może doprowadzić do ich uszkodzenia.

System ERC (Electronic Rotation Control) zwiększa komfort i bezpieczeństwo podczas pracy elektronarzędzi akumulatorowych wykorzystujących ruch obrotowy. W przypadku wykrycia przez wbudowany czujnik przyspieszenia zablokowania osprzętu, np. w wyniku skrzywienia wiertła w materiale lub natrafienia na twardy element w drewnie lub murze, silnik natychmiast wyłącza się, co zmniejsza ryzyko wystąpienia odrzutu, który mógłby spowodować obrażenia operatora.

Akumulatory

Akumulatory niklowo-kadmowe (Ni-Cd), choć w większości ustąpiły miejsca akumulatorom niklowo-wodorkowym, technologia Ni-Cd ma swoje unikatowe zalety, dzięki którym tego typu ogniwa wciąż są wykorzystywane w niektórych urządzeniach elektronicznych: aparaturze medycznej, systemach łączności, np. wojskowych, urządzeniach pomiarowych i sterowania. Do ich głównych atutów niewątpliwie można zaliczyć:

• wysoką odporność na głębokie rozładowanie,
• trwałość i niezawodność.

Odporność na starzenie się w wysokich temperaturach, złe warunki pracy (wibracje oraz skrajne temperatury od –40 do +70ºC) i przeładowanie sprawia, że są dobrym i stabilnym źródłem energii w trudnych warunkach eksploatacji, np. w strefach zagrożonych wybuchem (akumulatory Ni-Cd nie mają tendencji do zapłonu przy wysokich temperaturach) [3].

Akumulatory niklowo-kadmowe, jak każde źródło energii, mają również swoje wady. Z jednej strony warto wspomnieć o ich tendencji do samorozładowania, wykorzystywaniu szkodliwego kadmu i oczywiście efekcie pamięciowym, wokół którego na przestrzeni lat utworzyło się wiele mitów.

Efekt pamięci wiąże się z brakiem regularnego rozładowywania akumulatora do samego końca. Ogniwo w swoisty sposób „zapamiętuje”, ile energii zostało wykorzystane podczas jednego cyklu pracy i w ten sposób może po pewnym czasie zacząć wykazywać (realną lub pozorną) utratę pojemności. Warto jednak wspomnieć, że utrata pojemności w przypadku akumulatorów niklowo-kadmowych często wiąże się przede wszystkim ze słabą jakością ogniw. Ogniwa Ni-Cd wypierane są przez nowsze technologie, takie jak: niklowo-wodorkowa (Ni-MH) oraz litowo-jonowa (Li-Ion), w których ogniwa mają wyższą pojemność i mniejszą masę [3].

Konstrukcja akumulatorów niklowo-wodorkowych jest bardzo zbliżona do konstrukcji akumulatorów niklowo-kadmowych – w technologii niklowo-wodorkowej anoda jest wykonana ze stopu metali (niklu, magnezu, manganu, kobaltu i aluminium), a nie kadmu.

Ogniwa Ni-MH są odpowiedzią na zarzuty kierowane w stronę ogniw Ni-Cd i wykorzystywania przy ich produkcji szkodliwych związków kadmu. W ten sposób powstała technologia przyjaźniejsza środowisku, jak również wydajniejsza pod względem pojemności i gęstości energii [3].

Akumulatory niklowo-wodorkowe w znacznej mierze wyparły akumulatory niklowo-kadmowe ze względu na kilka różnic, dających przewagę nad poprzednikami: większą po­jemność akumulatorów (o około 30%), prawie trzykrotnie większą gęstość energii w akumulatorach tego samego rozmiaru oraz mniejszą wrażliwość na tzw. efekt pamięci [3].

Akumulatory litowo-jonowe (Li-Ion) to jedno z najnowszych rozwiązań wśród ogniw ładowalnych. Zostały stworzone z myślą o urządzeniach przenośnych, a więc kluczowymi aspektami były redukcja masy i gabarytów źródła zasilania. Z tych powodów lit stał się oczywistym wyborem – jest to jeden z najlżejszych metali, mogący jednocześnie dostarczyć najwięcej energii w stosunku do swojej masy.

Zastosowanie jonów litu pozwoliło ustabilizować baterie, tworząc bezpieczne rozwiązanie. Jedynym ograniczeniem jest zabezpieczenie przed zbyt głębokim rozładowaniem oraz zapewnienie odpowiedniego ładowania prądem i napięciem, aby nie przeładować oraz nie przekroczyć temperatury zapłonu ogniwa wynoszącej około 70ºC [3].

Technologia litowo-jonowa wciąż się rozwija, sukcesywnie dominując poszczególne branże – szczególnie urządzenia przenośne. Niewątpliwą jej zaletą jest szybkie ładowanie, brak efektu pamięci oraz wysokie napięcie jednostkowe, przekładające się na dużą wydajność baterii. Eksperci pracują nad usprawnieniami związanymi z wykorzystaniem chociażby grafenu.

W wyniku rosnącego zapotrzebowania na ogniwa litowo-jonowe, na całym świecie trwają zaawansowane badania w zakresie odzyskiwania litu ze zużytych akumulatorów Li-Ion oraz recyklingu samych ogniw [3].

Ładowanie bezprzewodowe

Inteligentne ładowarki bezprzewodowe zapewniają komunikację pomiędzy ładowarką a akumulatorem, uruchamiają proces ładowania i dopasowują go do aktualnego stanu akumulatora. Gwarantuje to ładowanie akumulatora zawsze we właściwym zakresie temperatur i wydłuża jego żywotność.

Jednym z elementów rozwiązania systemowego jest ramka, szczególnie przydatna do zastosowań stacjonarnych, którą można zamontować na ławach roboczych, regałach lub innych powierzchniach roboczych. Ramka jest uniwersalnym, bezpiecznym uchwytem dla ładowarki, akumulatora i narzędzia. Ładowarki są bardzo wytrzymałe i nie są wyposażone w odkryte styki, co zabezpiecza je przed pyłem i innymi zanieczyszczeniami, a także zwiększa bezpieczeństwo użytkowania [2].

Podsumowanie

Elektronarzędzia akumulatorowe wyposażone w silniki bezszczotkowe oraz akumulatory litowo-jonowe o pojemności 2 Ah są już praktycznie standardem. Elektronarzędzie wyposażone w dwa akumulatory Li-Ion o pojemności 5–8 Ah zapewniają pracę prawie cały dzień. W kolejnym artykule skupimy się na nietypowych rozwiązaniach oraz ich praktycznych zastosowaniach.

Literatura

1. Materiały firmy Milwaukee.
2. Materiały firmy Bosch.
3. Materiały firmy Wamtechnik.