Tynki wewnętrzne cementowe i cementowo-wapienne

W artykule:

• Rodzaje i właściwości tynków
• Tynki na bazie cementu i/lub wapna

Podstawowe zadania tynków:

• nadanie budowli i jej elementom estetycznego wyglądu, a czasem też i kolorystyki,
• nadanie powierzchniom ścian wewnętrznych zadanego kształtu i faktury, zgodnego z projektem i przepisami,
• wygładzenie powierzchni ścian i sufitów pod powłoki malarskie, tapety, okładziny ceramiczne itp.,
• ochrona przed działaniem niekorzystnych czynników wewnątrz budowli (np. ogień, wilgoć, korozja mikrobiologiczna) – tynki wewnętrzne,
• stworzenie we wnętrzach korzystnego mikroklimatu dla użytkowników wytynkowanych pomieszczeń – tynki wewnętrzne,
• zabezpieczenie zewnętrznych elementów budowli przed wpływami atmosferycznymi (słońce, wiatr, deszcz, śnieg), ogniem i czynnikami mechanicznymi (uderzenia, otarcia, rozbryzgi wody itp.) – tynki zewnętrzne.

Rodzaje i właściwości tynków

Jednoznaczny podział mineralnych zapraw tynkarskich przeznaczonych do tynkowania ścian i sufitów nie jest możliwy. Na polskim rynku oferowany jest szeroki asortyment produktów różniących się właściwościami i przeznaczeniem. Niemniej jednak zasadniczym kryterium podziału, wymienianym w różnych publikacjach, jest rodzaj spoiwa.

Biorąc pod uwagę to kryterium, rozróżnia się tynki:

• na bazie cementu i wapna – cementowe, cementowo-wapienne, wapienno-cementowe i wapienne – w zależności od tego, które spoiwo objętościowo jest dominujące,
• na bazie spoiwa gipsowego – gipsowo-wapienne i gipsowo-cementowe,
• na bazie innych spoiw – w literaturze podawane są też innego rodzaju tynki, np. gliniane (gliniane, cementowo-gliniane, gliniano-wapienne czy gliniano-gipsowe), które obecnie trudno znaleźć w ofercie handlowej producentów suchych zapraw.

Czytaj także: Wapno – naturalne i zdrowe

Tynki na bazie cementu i/lub wapna

W niniejszym artykule skupię się na tynkach produkowanych w oparciu o spoiwa w postaci cementu i wapna. Tynki, których zasadniczym spoiwem jest gips, z uwagi na odmienne właściwości, omówione zostaną w kolejnym wydaniu „Eksperta Budowlanego”.

Rodzina tynków na bazie cementu i/lub wapna zawiera następujące rodzaje wyrobów:

• tynki cementowe –oparte wyłącznie na spoiwie cementowym,
• tynki cementowo-wapienne i wapienno-cementowe – zawierające zwykle mieszaninę spoiwa cementowego i wapiennego (pierwszy człon w nazwie tynku podaje zazwyczaj dominujące objętościowo spoiwo, aczkolwiek nie ma jednoznacznych wytycznych regulujących tego typu nazewnictwo),
• tynki wapienne – oparte w zasadzie wyłącznie na spoiwie wapiennym.

Tynki na bazie cementu i wapna nazywane są często „tynkami tradycyjnymi”. Jest to nieco błędnie stosowane pojęcie. „Tynki tradycyjne” to w rzeczywistości tynki przygotowane na budowie „w sposób tradycyjny”, tj. z odpowiednich składników (drobnego kruszywa, cementu, wapna i ew. domieszek oraz wody). Tynki cementowo-wapienne cieszą się coraz większą popularnością, szczególnie w przypadku tynkowania wnętrz budynków, stanowiąc ciekawą alternatywę dla tynków gipsowych.

Tynki cementowe wykorzystywane są przede wszystkim tam, gdzie wymagana jest stosunkowo duża wytrzymałość mechaniczna wyprawy tynkarskiej, szczelność i mrozoodporność (np. w pomieszczeniach przemysłowych, w miejscach, gdzie są cokoły itp.). Z tego względu tynki te produkowane są nie tylko jako wewnętrzne, ale również z przeznaczeniem zarówno do wnętrz, jak i na zewnątrz. Pomimo swojej nazwy mogą zawierać bardzo małe ilości wapna hydratyzowanego, niewykazywane w nazwie tynku, stosowanego raczej jako swego rodzaju domieszka, a nie osobne spoiwo w zaprawie. Wapno hydratyzowane wspomaga bowiem działanie zagęstników w zaprawach.

Tynki cementowe dobrze sprawdzają się też w pomieszczeniach wewnętrznych, gdzie wymagana jest duża twardość, odporność na uderzenia (garaże podziemne, klatki schodowe, piwnice, wnętrza pomieszczeń przemysłowych itp.) czy w miejscach, w których na tynk aplikowana jest hydroizolacja (np. pomieszczenia częstokroć i intensywnie zawilgacane, np. łazienki, łaźnie parowe, kuchnie przemysłowe itp.). Popularny szpryc, wymagający utworzenia mocnej, sczepnej warstwy pod narzut tynku właściwego też jest wykonywany najczęściej na bazie spoiwa wyłącznie cementowego. Z racji swojej funkcji w systemie tynkarskim ma on znacznie większą wytrzymałość mechaniczną niż typowy tynk stosowany do wytworzenia ostatecznej powierzchni (tzw. narzut).

Tynki cementowe nieco trudniej się obrabia, nieco słabiej (w porównaniu do tynków cementowo-wapiennych) przepuszczają wilgoć i wykazują częstokroć typowy dla tego rodzaju wyrobu skurcz, który przy niewłaściwym przygotowaniu podłoża może skutkować awariami wyprawy stwardniałej. Są to tynki „ciężkie”, których raczej nie stosuje się na powierzchnie poziome (sufity) z racji zbyt dużych strat materiału podczas aplikacji (tzw. spady) oraz ogólnie trudnej obróbki na takich powierzchniach.

Mogą być stosowane do wykańczania typowych murów, z wyłączeniem starych, słabych murów, wymagających renowacji. Wynika to z niepisanej zasady, aby dany rodzaj produktu aplikować na podłoże o większej wytrzymałości, czyli na ściany z elementów murowych nakładamy słabszy (pod względem parametrów mechanicznych aplikowanej warstwy produktu) tynk, na tynk nakładamy słabszą warstwę gładzi i na gładź aplikujemy np. tapetę czy farbę. Ta zasada nie zawsze może być stosowana (np. przy wykończeniu tynku płytkami), niemniej jednak warto o niej pamiętać, stosując różnego rodzaju produkty.

Najpopularniejsze na rynku są obecnie tynki cementowo-wapienne (lub też wapienno-cementowe). W nazwie tego rodzaju tynków jako pierwsze podaje się spoiwo, którego jest więcej objętościowo w suchej mieszance. Tynki te, dzięki udziałowi wapna hydratyzowanego w recepturze, docenianie są przez wykonawców, ponieważ wykazują łatwiejszą obróbkę w porównaniu do tynków cementowych. Polecane są do stosowania głównie wewnątrz pomieszczeń, choć niektóre z nich projektowane są również jako tynki mrozoodporne, do stosowania na zewnątrz. Z uwagi na specyficzne właściwości, nieodbiegające znacząco od właściwości tynków cementowych (np. duża twardość, wyższa niż tynków gipsowych, nawet tych nazywanych jako „twarde”), mogą one być szeroko stosowane we wszelkiego rodzaju pomieszczeniach. 

Dzięki zawartości cementu i wapna są odporne na działanie wilgoci, zatem polecane są do pomieszczeń okresowo zawilgacanych (kuchnie, łazienki, natryski). Dodatek wapna i ogólnie wysoka alkaliczność tego rodzaju tynków (wapno tworzy się w tynku również w wyniku procesu hydratacji cementu) kształtuje ich naturalną odporność na korozję biologiczną (pleśń, grzyby, algi). Dzięki temu użytkowane pomieszczenia, które są okresowo zawilgacane nie poddają się tak łatwo w walce z mikroorganizmami tworzącymi się przy działaniu wody czy przy nadmiernej wilgotności. Ma to znaczenie dla osób cierpiących na różnego rodzaju alergie i astmę (zawilgocenia i grzyby wywołują i wzmagają choroby górnych dróg oddechowych).

Tynki cementowo-wapienne wykazują ponadto dobrą paroprzepuszczalność, przyczyniając się, przy właściwej konstrukcji całej ściany z odpowiednim dociepleniem (wełna, a nie styropian), do właściwego mikroklimatu użytkowanych pomieszczeń. Są ponadto odporne na promieniowanie UV, co jest istotne w przypadku stosowania ich na zewnątrz. Niewątpliwą zaletą tynków cementowo-wapiennych jest ich uniwersalność. Dotyczy to zarówno rodzaju elementów murowych, na jakich mogą być stosowane te tynki, jak i warunków, w jakich mogą pracować.

Tynki cementowo-wapienne aplikowane są zazwyczaj w warstwie o grubości 10–20 mm, choć nierzadko wykonywane są w grubszych warstwach lub też aplikowane w dwóch warstwach w celu pogrubień miejsc tego wymagających. Mogą być stosowane do wykańczania typowych murów: z cegieł i pustaków ceramicznych, silikatowych, żużlowo-betonowych, a także z betonu komórkowego, keramzytobetonu i innych elementów murowych. Mogą być również stosowane na starych, niezwietrzałych tynkach cementowo-wapiennych.

Tynki cementowo-wapienne z dominującym objętościowo spoiwem cementowym są znacznie częściej produkowane. Wynika to z jednej strony ze względów ekonomicznych (wapno hydratyzowane jest obecnie znacznie droższe od cementu), a z drugiej z tego, że specyficzne cechy tynków wykonanych z tego typu mieszaniny spoiw, to jest: łatwa aplikacja mieszanki agregatem i obróbka na ścianie, ale też paroprzepuszczalność czy odporność na okresowe zawilgacanie i odpowiednia trwałość wyprawy stwardniałej uzyskuje się, jeśli w recepturze tynku jest odpowiednia zawartość cementu. Dzięki porowatej strukturze tynki tego rodzaju charakteryzują się dobrą przepuszczalnością pary wodnej i dwutlenku węgla, co wpływa na poprawę komfortu wilgotnościowego w użytkowanych pomieszczeniach.

Tynki na spoiwach cementowym i wapiennym wykazują szereg zalet, do których należy przede wszystkim zaliczyć dużą trwałość nawet po wielu latach użytkowania, kształtowaną w wyniku hydratacji spoiwa cementowego i powierzchniowej karbonatyzacji tynku z utworzeniem bardzo trwałego węglanu wapnia.

Zasadniczą wadą tego rodzaju tynków (podobnie jak tynków cementowych, bez wapna) jest ich skłonność do powstawania spękań skurczowych i zarysowań, co wymaga czasem dodatkowej obróbki powierzchni. Jako że praktycznie niemożliwe jest wykonanie na powierzchni niewidocznej poprawki, przesunięcie gniazdka czy inna poprawka na gotowym tynku, skutkuje to często koniecznością wykonania nowej warstwy na całej powierzchni.

Tynki wapienne – produkowane są bez cementu w recepturze lub też z bardzo małą ilością dodatku cementu (zazwyczaj białego, żeby zachować jasną kolorystykę tynku oraz w celu wzmocnienia powierzchni wyprawy po stwardnieniu), bez ujmowania go w nazwie tynku (dalej jest to „tynk wapienny” a nie „wapienno-cementowy”). Stosowane są zazwyczaj do wnętrz, aczkolwiek zastosowanie w recepturze takiego tynku specjalistycznych domieszek chemicznych czy też niewielkich ilości cementu, pozwalają na uzyskanie wyrobu, który może być stosowany na zewnątrz. 

Tynki wapienne, dzięki zawartości dużych ilości wapna hydratyzowanego, pomimo bardziej czasochłonnego nakładania, charakteryzują się znacznie łatwiejszą obróbką (w porównaniu do tynków na spoiwie cementowym). Są to tynki o bardzo małej wytrzymałości, ale o zadowalającej przyczepności do elementów murowych. Ich zaletą jest ponadto uzyskanie wyprawy tynkarskiej o znacząco mniejszych skłonnościach do powstawania rys skurczowych, co częstokroć ma miejsce w przypadku tynków ze spoiwem cementowym. 

Znane są ponadto tzw. „samonaprawialności” wyprawy tynkarskiej. Mikrouszkodzenia z czasem potrafią być w naturalny sposób likwidowane, co należy wiązać ze swego rodzaju „elastycznością” wyprawy tynkarskiej po stwardnieniu oraz przede wszystkim procesem karbonatyzacji, dzięki obecności dwutlenku węgla w otoczeniu. Proces karbonatyzacji powierzchniowej warstwy tynku poprawia ponadto wytrzymałość mechaniczną warstw powierzchniowych tynku, czyniąc go z czasem nieco bardziej odpornym na uderzenia mechaniczne czy różnego rodzaju otarcia. Tynki wapienne są często polecane do stosowania w renowacji starych lub też zabytkowych budowli, objętych opieką konserwatorską.

Opracowano na podstawie książki pt. „Chemia budowlana – produkty, właściwości, wykonawstwo”, autor: dr inż. Sławomir Chłądzyński, Grupa MEDIUM, Warszawa 2024 r. Książka do kupienia na www.ksiegarniatechniczna.com.pl