Jak rozpoznać dobry klej do płytek?

Wykonawcy bez trudu odróżnią dobry klej od złego. Dobry – o wysokiej zawartości żywicy – brudzi palce, słaby klej nie pozostawia na nich śladów. Laikowi wybierającemu zaprawę w sklepie najłatwiej będzie poznać klasę kleju po jego cenie. Cena worka cementowej zaprawy klejącej o wadze 25 kg waha się od kilkunastu (a nawet, o zgrozo, od kilku) do ponad 50 złotych. Zależy ona przede wszystkim od ilości żywicy zawartej w kleju. Im więcej w suchej mieszance jest tego składnika, tym klej jest lepszy i droższy. Klasa kleju, czyli udział żywicy, przekłada się bezpośrednio na jego parametry, a dalej na rodzaj zastosowań, do których danej zaprawy można użyć. I całe szczęście, że jest takie zróżnicowanie, bo w wielu przypadkach wcale nie jest potrzebne użycie drogiego kleju, by móc długo i trwale użytkować przyklejoną okładzinę. Warunkiem sukcesu jest optymalne dobranie kleju do rodzaju płytek, podłoża oraz warunków otoczenia. Znalezienie idealnej zaprawy nie jest proste, zważywszy na coraz większy asortyment płytek.

Czytajmy oznaczenia na opakowaniu!

Wybranie właściwego kleju do konkretnego zastosowania w większości przypadków jest stosunkowo proste – wystarczy dobrze przeczytać tekst na opakowaniu lub nieco obszerniejszą kartę techniczną wyrobu. Informacje producenta powinny określać: rodzaj płytek, które można tą zaprawą przyklejać, a także podłoże, na którym można ją stosować, właściwości zaprawy, takie jak mrozo-i wodoodporność, główne jej składniki, sposób przygotowania kleju (ilość wody na 1 kg suchej mieszanki) i sposób nakładania go na podłoże. Norma PN-EN 12004 wymaga sklasyfikowania klejów. Na przykład, jeśli na opakowaniu obok numeru normy znajdziemy symbol C2TE, znaczy to, że mamy do czynienia z klejem cementowym (C), o podwyższonych parametrach (2), o wydłużonym czasie otwartym (E) i zmniejszonym spływie (T). Kleje dyspersyjne oznaczone są literą D, a kleje na bazie żywic reaktywnych – R. Jeśli w symbolu kleju pojawiła się dodatkowo literka F, oznacza to, że zaprawa jest szybkowiążąca.

Najważniejsze parametry kleju

Przyczepność. Przyczepność do podłoża to podstawowy parametr charakteryzujący klej do płytek. Odzwierciedleniem tego faktu jest normowy podział klejów na dwie klasy: C1 – zaprawy o przyczepności do typowego podłoża wynoszącej min. 0,5 N/mm² i C2 – o przyczepności min. 1,0 N/mm². Każdy klej cementowy musi być oznaczony albo C1, albo C2. Warto jednak zwrócić uwagę, czy producent ma się czym pochwalić. Ten, który produkuje naprawdę dobry materiał, podaje w kartach technicznych nie tylko minimalną wartość przyczepności, ale również rzeczywistą, która jest czasami ponad dwukrotnie większa niż określają to wymagania normowe.

Należy oczywiście pamiętać, że ta minimalna wartość jest w wielu przypadkach zupełnie wystarczająca. Kleju, który jest oznaczony jako C2, można używać nie tylko na typowych podłożach budowlanych – tynkach i wylewkach (to pole do popisu dla klejów klasy C1), ale również na podłożach trudnych, spotykanych prawie zawsze podczas prac remontowych. Należą do nich płyty OSB, lastriko, stare okładziny ceramiczne, a także inne powierzchnie o niskiej adhezji: podłoża zabrudzone, o małej nasiąkliwości, wyjątkowo gładkie, pokryte trudnymi do usunięcia warstwami starych klejów do płytek PVC, lepików używanych do mocowania parkietów, powłokami farb.

Odkształcalność. Jeszcze nie tak dawno glazurnicy dzielili kleje na dwa rodzaje: elastyczne i nieelastyczne. Rzemieślnicy doskonale wiedzą, w jakich sytuacjach konieczne jest użycie kleju elastycznego, a kiedy wystarcza zastosowanie kleju zwykłego. Niestety, na regałach hurtowni zaczęły się pojawiać dziwne twory, mające w swoich nazwach sformułowania typu „klej półelastyczny”, które nie miały nic wspólnego z powszechnie rozumianą elastycznością. O ile przyczepność kleju jest parametrem mierzalnym, zdefiniowanym od samego początku istnienia PN-EN 12004, o tyle elastyczność jest sformułowaniem umownym i nigdy w tej normie nie była opisana. Jednak pomimo tej umowności, wykonawcy nadal posługują się terminem „elastyczność”. Określenie to dla wielu z nich jest głównym wyznacznikiem jakości kleju.

Na szczęście, nowe wydanie polskiej normy PN-EN 12004 wprowadziło parametr odkształcalności. Według niej odkształcalność to „podatność utwardzonego kleju na deformację pod wpływem działania naprężeń między płytką ceramiczną a powierzchnią układania, bez uszkodzenia powierzchni zainstalowania”. Odkształcalność jest więc mierzalna. Norma dokładnie precyzuje jej wartość i jednoznacznie dzieli kleje pod względem odkształcalności na klasy S1 i S2. Wartość liczbowa odkształcenia dla kleju określana jest normowo – test polega na zginaniu próbki wykonanej z kleju i zmierzeniu jej ugięcia. Dla klejów klasy S1 możliwe odkształcenie powinno zawierać się w przedziale 2,5–5 mm, natomiast dla klejów S2 powinno wynosić minimum 5 mm.

Kleje odkształcalne doskonale przenoszą naprężenia powstające w układzie warstw podłoże–klej–płytka na skutek pracy jednej lub kilku warstw, wywołanej czynnikiem zewnętrznym, np. temperaturą, siłą zginającą itp. W praktyce oznacza to, że można ich używać do mocowania okładzin na podłożach narażonych na odkształcenia:

• termiczne – na balkonach, tarasach, elewacjach, kominkach, ogrzewaniu podłogowym i ściennym
• mechaniczne – na stropach drewnianych, płytach gipsowo-kartonowych, wiotkich ściankach działowych, na elastycznych hydroizolacjach z folii.

Pozostałe parametry

Kleje mają jeszcze inne bardzo ważne parametry. Pierwszy z nich to mrozoodporność. Na opakowaniu wyrobu klient powinien znaleźć informację o przyczepności po cyklach zamrażania i rozmarzania. Mrozoodporność  przez bardzo wiele osób (laików) traktowana jest jako możliwość stosowania danego wyrobu podczas mrozu. Z językowego punktu widzenia definicja mogłaby być właściwa, ale technicznie pojęcie to znaczy coś zupełnie innego. Mrozoodporność to właściwość informująca o tym, że związany materiał jest odporny na długotrwały wpływ cyklicznie zmieniających się ujemnych i dodatnich temperatur oraz zachowuje w takich warunkach odpowiednią wytrzymałość, a także inne właściwości niezbędne do użytkowania.

Dużo częściej źle interpretowane jest określenie „wodoodporność”, jest bowiem często mylone z terminem „wodoszczelność”. Niewtajemniczonym wydaje się, że po zastosowaniu materiałów wodoodpornych nie trzeba już wykonywać warstw izolacyjnych. Tymczasem klej wodoodporny to taki, który nie niszczeje w kontakcie z wodą.

Niepoliczalnym normowo parametrem jest również samorozpływność. Trzeba wierzyć na słowo producentom, że dany klej taki jest. A samorozpływność kleju jest naprawdę bardzo ważna dla okładzin podłogowych. Po pierwsze, klej samorozpływny wypełni całą przestrzeń pod płytką – eliminuje powstawanie pod nią pustek powietrznych i gromadzenie się w nich wody (zamarzająca woda powoduje odspajanie płytek). Po drugie, zapewnia całkowite podparcie płytkom bardzo dużych formatów – eliminuje możliwość ich pękania, na skutek uderzenia lub nacisku. A po trzecie, ułatwia poziomowanie płytek – dodanie wody w ilości maksymalnej dla wskazanego przedziału pozwala na uzyskanie półpłynnej konsystencji kleju, pomagającej w poziomowaniu okładziny.

Klej musi pasować nie tylko do podłoża i warunków użytkowania, ale też do płytek. Niestety, żadna norma nic nie mówi o tych zależnościach. Tu też trzeba ufać słownym zapewnieniom producentów. A rodzajów płytek jest na rynku coraz więcej. Dla kleju ważna jest przede wszystkim ich nasiąkliwość. Dopóki ktoś nie wymyśli i nie zdefiniuje parametru opisującego klej pod kątem użycia go do płytek, dopóty do płytek niskonasiąkliwych kupować będziemy kleje klasy C2 na szarym cemencie, a do płytek o wysokiej nasiąkliwości klej na cemencie białym.