Szczelny i trwały dach

Dach to nie tylko pokrycie dachowe i więźba. W domach z poddaszem użytkowym – a takie w naszym kraju przeważają – niezbędne jest również ocieplenie. Jednak nawet najlepszej jakości materiał termoizolacyjny musi być chroniony – zarówno od zewnątrz, jak i od wewnątrz. Zastosowanie nieprawidłowego układu warstw izolacyjnych, nieciągłość materiału izolacyjnego czy brak właściwej wentylacji to najczęstsze przyczyny ucieczki z domu ciepła, zawilgocenia, rozwoju grzybów i pleśni, a w konsekwencji gnicie drewnianej konstrukcji dachowej. Aby dach był trwały, szczelny i bezpieczny, musimy więc również zadbać o warstwę paroizolacyjną, paroszczelną oraz prawidłową, swobodną (ale kontrolowaną) wentylację połaci dachowej.

Czy wiesz, jak stworzyć: Dach na lata?

Termoizolacja w dwóch warstwach

Zazwyczaj do ocieplenia dachów stromych wykorzystywana jest wełna mineralna w postaci mat lub płyt. Aby termoizolacja spełniała swoje funkcje oraz normy dotyczące izolacyjności dachów [od 2021 r. współczynnik przenikania ciepła U dla dachów może wynieść maksymalnie 0,15 W/(m²·K)], musi być układana w dwóch warstwach. Jedna znajduje się między krokwiami, a druga między stalowym rusztem, do którego montuje się płyty gipsowo-kartonowe. Uwaga! Połączenia płyt w obu warstwach nie mogą wypadać w jednej linii!

Taki dwuwarstwowy układ ma jeszcze tę zaletę, że ryzyko powstawania liniowych mostków termicznych w dachu zostaje zminimalizowane. Aby dach był szczelny, ocieplenie połaci dachowej musi być również połączone z izolacją ściany (jeśli taka została ułożona). Nie zapomnijmy o tym, bo w przeciwnym przypadku powstanie gigantyczny mostek termiczny. Do izolacji dachu możemy również zastosować inne materiały, np. styropian, polistyren ekstrudowany, poliuretan PIR, piankę PUR, a nawet folię termoizolacyjną.

Warto wiedzieć, że dach można izolować również od zewnątrz. Izolacja nakrokwiowa to stosunkowo nowe rozwiązanie, ale wielu producentów oferuje specjalne płyty przeznaczone do tego celu. Zazwyczaj są one wykonane na bazie twardej pianki PIR o milionach mikroskopijnych zamkniętych komórek, dzięki czemu przewodzenie ciepła jest zredukowane do minimum – jest to ważne przy materiale termoizolacyjnym.

Termoizolacja zabezpieczona od zewnątrz

Niezależnie od tego, na jaki materiał ociepleniowy się zdecydowaliśmy, musi być on chroniony od zewnątrz – pokrycie dachowe to o wiele za mało. Wilgoć i woda opadowa bądź roztopowa niszczą termoizolację, co obniża jej parametry termoizolacyjne. Konieczne jest więc zastosowanie wytrzymałych i odpornych na rozciąganie folii dachowych – folii wstępnego krycia (FWK) lub membran (MWK). Układa się je na krokwiach, po ich zewnętrznej stronie. Nie przepuszczają wody – jeśli woda przedostanie się przez pokrycie, spłynie po nich. Z drugiej strony folie dachowe przepuszczają parę wodną – jednocześnie umożliwiają odparowanie wilgoci z termoizolacji na zewnątrz, zapobiegając zawilgoceniu ocieplenia i więźby dachowej.

Biorąc pod uwagę zdolność przepuszczania pary wodnej, wyróżnia się dwa rodzaje folii – niskoparoprzepuszczalne oraz wysokoparoprzepuszczalne. Od tego, jaką folię zastosujemy, zależy, czy konieczne jest zachowanie szczeliny wentylacyjnej. I tak, jeżeli na dachu zostanie ułożona folia niskoparoprzepuszczalna, to między nią a ociepleniem należy pozostawić szczelinę wentylacyjną. Natomiast membrany wysokoparoprzepuszczalne można układać bezpośrednio na warstwie termoizolacyjnej, więc w tym przypadku rezygnuje się ze szczeliny wentylacyjnej. Pamiętajmy jednak, że materiał ociepleniowy nie może wypychać folii. Co ważne, folie muszą być ułożone stroną odbijającą promieniowanie UV (to ta z nadrukiem) na zewnątrz.

Arkusze układa się z minimum 10–15 cm zakładem, miejsca zakładów dodatkowo zabezpiecza taśmą przeznaczoną do łączenia foli dachowych. W koszach układa sie podwójną warstwę folii z 25-centymetrowymi zakładami, które należy uszczelnić taśmą dwustronnie klejącą. Natomiast przy okapie przykleja się ją do blaszanej obróbki pasa nadrynnowego – woda opadowa czy roztopowa, a także wilgoć kondensacyjna będą spływały po folii i obróbce rynny. W kalenicy arkusz folii wywija się na drugą stronę połaci, a kalenicę zakańcza kształtką wywiewną.

Miejsca newralgiczne to również te wokół kominów. Tutaj folię należy przeciąć na krzyż i wywinąć na komin, dodatkowo z kawałka folii zamocowanej do łaty robi się rynienkę – będzie ona przekierowywała wodę spływającą z wyższych partii dachu, tak aby opływała komin. W taki sam sposób chronimy pozostałe elementy przechodzące przez połać dachową, m.in. kominki odpowietrzające. Ponadto, aby uchronić dach przed destrukcyjnym działaniem wilgoci, trzeba pozostawić szczelinę wentylacyjną między membraną a pokryciem dachowym. Jest to realizowane dzięki rusztowi z łat i kontrał, na którym układany jest materiał pokryciowy.

Papa na deskowaniu

Zamiast folii czy membrany często tradycyjnie stosuje się deskowanie pokryte papą. Tutaj tak samo jak w przypadku folii niskoparoprzepuszczalnych należy zadbać o pozostawienie około 4-centymetrowej szczeliny wentylacyjnej między poszyciem a ociepleniem. Wykonuje się ją, rozciągając cienki ocynkowany drut między krokwiami. Brak szczeliny skutkuje skraplaniem pary wodnej na wewnętrznej stronie deskowania, co szybko doprowadzi do jej zawilgocenia. Na rynku dostępne są tradycyjne papy asfaltowe na osnowie z tektury lub welonu szklanego oraz papy termozgrzewalne na welonie szklanym. Warto zastosować te drugie, ponieważ są dużo trwalsze i odznaczają się lepszymi właściwościami termoizolacyjnymi.
W przypadku wentylacji nakrokwiowej niezbędna jest tylko wentylacja pokrycia dachowego.

Ocieplenie chronione od wewnątrz

Warstwę termoizolacyjną należy również chronić przed wilgocią pochodzącą z wnętrza domu, powstaje ona na przykład podczas gotowania, prania czy w sezonie grzewczym. W tym celu na ociepleniu od strony wewnętrznej układa się paroizolację, czyli folię paroszczelną. Standardowe folie wykonane są z polietylenu i mają grubość 0,15 lub 0,2 mm. Warto jednak zainwestować w folie zbrojone, które są odporne na rozerwanie i uszkodzenia mechaniczne. Na rynku dostępne są również folie refleksyjne, odbijające część pary wodnej z powrotem do pomieszczeń. Jednak w tym przypadku niezbędna jest niewentylowana szczelina między metalizowaną warstwą a okładziną skosów dachu. Natomiast w domach z wentylacją mechaniczną sprawdzi się paroizolacja aktywna. To „inteligentna” folia, która zimą uszczelnia się i reguluje przepływ pary wodnej, a latem się rozszczelnia.
Folię paroizolacyjną przykleja się do profili metalowych taśmą dwustronnie klejącą. Arkusze muszą być ułożone z około 10-centymetrowym zakładem. Także połączenia między folią a na przykład ścianą szczytową czy murłatą muszą być szczelne – wykorzystuje się do tego celu specjalne taśmy dwustronnie klejące lub dodatkowo taśmy rozprężne. Należy pamiętać także o zaklejeniu wszystkich przecięć folii.

Wentylacja pod kontrolą

Jak wspomniano, szczelina wentylacja jest konieczna między kryciem wstępnym (folią, membraną, pełnym deskowaniem) a pokryciem dachowym – naturalna szczelina jest tworzona przez łaty i kontrłaty. Przepływ powietrza realizowany jest od dołu do góry, dlatego też wloty powietrza powinny znajdować się w okapie, a wyloty w kalenicy i narożach dachu.

Aby pod pokrycie dachowe nie dostawały się na przykład gryzonie, owady czy ptaki, w okapie montuje się grzebienie okapowe z kratką wentylacyjną, tzw. wróblówki. Natomiast w kalenicy i narożach stosuje się taśmy wentylacyjne. Uszczelniają one styk połaci i chronią warstwy dachu przed deszczem, śniegiem, pyłem czy kurzem. Zarówno grzebienie okapowe, jak i taśmy wentylacyjne pozwalają na swobodny przepływ powietrza oraz odprowadzenie wilgoci. Wentylację dachu wesprze również startowa łata wentylacyjna. Ponadto na każdej połaci dachowej powinny znaleźć się wywietrzniki połaciowe lub dachówki wentylacyjne – dobiera się je w zależności od rodzaju pokrycia dachowego. Zazwyczaj montuje się je w miejscach przerwania ciągłości szczeliny wentylacyjnej, czyli przy oknach dachowych czy lukarnach. Są również niezbędne, gdy powierzchnia otworów w okapie czy kalenicy jest za mała i nie jest możliwe zapewnienie efektywnej wentylacji połaci dachowej.