Dyrektywa EPBD 2024 – nowe wymagania i wyzwania w budownictwie

Kluczowe zmiany i cele dyrektywy EPBD

Dyrektywa EPBD, czyli Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca Efektywności Energetycznej Budynków¹, stanowi kluczowy dokument regulujący standardy efektywności energetycznej w sektorze budownictwa w Unii Europejskiej. Wprowadza ona szereg wymogów dotyczących efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii w nowych oraz istniejących budynkach.

Do 2029 r. montaż samodzielnych kotłów gazowych odbywa się na zasadach takich jak obecnie – nie będzie zakazu ich instalacji. Jednak w kolejnych latach pojawią się następujące zmiany:

• Od 2030 r. – nowe budynki i budynki po pełnej termomodernizacji: kotły gazowe będą mogły być w dalszym ciągu instalowane, ale w połączeniu z odnawialnymi źródłami energii. Może to być np. układ hybrydowy z pompą ciepła, kolektorami słonecznymi, instalacją fotowoltaiczną itd.
• Od 2030 r. – istniejące budynki bez pełnej termomodernizacji: wymiana i naprawa urządzeń będzie odbywać się bez ograniczeń, chyba że budynek przejdzie głęboką termomodernizację. W EPBD nie ma żadnego nakazu demontażu działającego kotła gazowego dla budynków, które są poddawane pełnej termomodernizacji.
• Kotły gazowe, które będą zasilane w przyszłości gazami odnawialnymi (biometan, wodór itd.), nie podlegają żadnym ograniczeniom także po 2030 r.

Czytaj też: Styropian w nowoczesnym budownictwie

Narzędzia służące poprawie efektywności energetycznej budynków

Dyrektywa EPBD 2024 wprowadza wymóg bezemisyjności nowych budynków od 2028 r. dla instytucji publicznych oraz od 2030 r. dla wszystkich nowoprojektowanych budynków. Bezemisyjny budynek charakteryzuje się bardzo wysoką efektywnością energetyczną i minimalnym zużyciem energii pierwotnej, którą należy pokrywać ze źródeł odnawialnych. Aby osiągnąć te cele, państwa członkowskie muszą opracować krajowe plany renowacji budynków, które obejmują szczegółowe przeglądy zasobów budowlanych, cele krajowe oraz wskaźniki postępu. Minimalne normy charakterystyki energetycznej będą obowiązywać od 2030 r. dla 16% najbardziej energochłonnych budynków niemieszkalnych, a od 2033 r. dla 26% tych budynków. Dodatkowo zachęty do modernizacji najbardziej energochłonnych budynków mieszkalnych mają przyczynić się do znacznego obniżenia średniego zużycia energii pierwotnej.

Wykorzystanie energii słonecznej i paszporty renowacji

EPBD promuje montaż systemów fotowoltaicznych, zobowiązując państwa członkowskie do projektowania nowych budynków w sposób optymalizujący wykorzystanie energii słonecznej. Wszystkie nowe budynki mieszkalne i publiczne o powierzchni użytkowej powyżej 250 m² powinny być wyposażone w instalacje PV do 31 grudnia 2026 r., a nowe budynki mieszkalne do 31 grudnia 2029 r. Do 29 maja 2026 r. państwa członkowskie wprowadzą paszporty renowacji budynków, które będą etapowo poprawiać charakterystykę energetyczną budynków, aż do osiągnięcia poziomu bezemisyjności, zintegrowane z cyfrowym dziennikiem budynku. Paszport renowacji definiowany jest w nowej dyrektywie jako dokument zawierający plan działania w zakresie gruntownej renowacji danego budynku przeprowadzanej w określonej, maksymalnej liczbie etapów. Docelowo ma ona przekształcić budynki w obiekty bezemisyjne najpóźniej do 2050 r.

Paszport renowacji zawiera informacje o:

• aktualnej charakterystyce energetycznej budynku,
• potencjalnej możliwości przyłączenia się do systemu ciepłowniczego,
• zakresie szacowanych kosztów dla każdego zalecanego etapu renowacji.

Dokument ma być wystawiany (w formacie cyfrowym i w formie nadającej się do wydrukowania) przez wykwalifikowanego i certyfikowanego eksperta po przeprowadzeniu kontroli w danym obiekcie. Paszport ma uwzględniać oczekiwane korzyści pod względem oszczędności energii i redukcji emisji gazów cieplarnianych. W dokumencie mają zostać zawarte wszelkie szacowane koszty przeprowadzania każdego etapu renowacji, a także zestawienie podstawowych materiałów wykorzystywanych na poszczególnych etapach przeprowadzania renowacji. Dokument ma także wskazywać możliwości wsparcia finansowego i technicznego oraz aktualne dane kontaktowe najbliższego punktu kompleksowej obsługi na rzecz efektywności energetycznej budynków, o których utworzeniu wspomina dyrektywa.

Wdrożenie nowych standardów energetycznych

Dyrektywa ustanawia wymogi dotyczące m.in. minimalnych standardów charakterystyki energetycznej dla nowych budynków i części budynków, wspólnych i ogólnych ram metodologii obliczania zintegrowanej charakterystyki energetycznej dla budynków, obliczania współczynnika ocieplenia globalnego (GWP) w cyklu życia budynków, paszportów renowacji oraz krajowych planów renowacji budynków, a także systemu kontroli świadectw energetycznych i paszportów renowacji. Wymagania dotyczące efektywności energetycznej budynków mają przynieść konkretne efekty:

• Zmniejszenie zużycia energii oraz jej nośników.
• Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.
• Zmniejszenie kosztów związanych ze zużyciem energii w budynkach.
• Poprawa standardu nowych i użytkowanych budynków.
• Informowanie zainteresowanych o stanie konkretnego budynku i możliwości jego poprawy.
• Redukcja emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń.
• Promowanie niskoemisyjnych rozwiązań.

Narzędzia i działania wdrażane przez EPBD

Działania, jakie wprowadza dyrektywa EPBD, obejmują między innymi ustalanie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyk energetycznych. W kontekście postępu w dziedzinie budownictwa, instalacji i wytwarzania energii poszukujemy nowych rozwiązań i działań. Wymagania te zostaną określone tak, aby coraz więcej budynków było bezemisyjnych:

• Od 1 stycznia 2028 r. – nowe budynki, które są instytucjami publicznymi.
• Od 1 stycznia 2030 r. – wszystkie pozostałe budynki.

Budynek bezemisyjny wymaga zerowej lub bardzo małej ilości energii i nie generuje emisji dwutlenku węgla z paliw kopalnych. Kolejnym działaniem jest ustanowienie krajowego planu renowacji budynków. W ramach tego dokumentu zostanie określona koncepcja renowacji budynków oraz niezbędne działania umożliwiające osiągnięcie wysokiej efektywności energetycznej. Inne przedsięwzięcia to zobowiązanie państw członkowskich UE do ustanowienia przepisów, które będą regulować projektowanie nowych budynków w celu optymalizacji wykorzystania energii sło­necznej.

Świadectwa charakterystyki energetycznej i wsparcie techniczne

Świadectwa charakterystyki energetycznej będą prezentowane w postaci klas charakterystyki energetycznej. Utworzone zostaną również punkty kompleksowej obsługi w kwestii charakterystyki energetycznej budynków, w których będzie zapewniona pomoc techniczna w tym obszarze. Istotne jest przede wszystkim wsparcie finansowe. Przykładem może być rządowy program „Czyste Powietrze”, który ma zmniejszyć emisję pyłów poprzez wymianę starych pieców i kotłów na paliwa stałe oraz termomodernizację budynków jednorodzinnych. Do 2029 r. taką modernizację ma przejść 4 mln domów, czyli około 80% zasobów. Aby utrzymać to zobowiązanie, co roku powinno zostać zmodernizowanych co najmniej 3% budynków jednorodzinnych.

Perspektywy na przyszłość

Wprowadzenie dyrektywy EPBD 2024 stanowi istotny krok w kierunku dekarbonizacji sektora budowlanego w Unii Europejskiej. Nowe wymogi dotyczące efektywności energetycznej, wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz modernizacji istniejących budynków mają na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i poprawę jakości życia mieszkańców. Choć realizacja tych celów wiąże się z licznymi wyzwaniami, korzyści płynące z wprowadzenia nowych standardów są nieocenione. Osiągnięcie neutralności energetycznej do 2050 r. wymaga wspólnego wysiłku na wszystkich poziomach – nie tylko indywidualnych właścicieli budynków, ale też instytucji publicznych i rządów państw członkowskich.

¹ Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (wersja przekształcona) (DzU UE. L. z 2024 r. poz. 1275).