Jak wybrać farbę elewacyjną?

Rodzaje i właściwości farb elewacyjnych

Producenci oferują szeroki wybór farb elewacyjnych. Dostępne są farby akrylowe, silikonowe, silikatowe, mineralne, a także ich kombinacje. Warto znać różnice między nimi, by móc dokonać właściwego wyboru. Często ze strony inwestora pada prośba o wskazanie najlepszej farby, lecz jednoznaczna odpowiedź na to pytanie nie istnieje, ponieważ każda z farb ma swoje unikalne cechy, które w określonych sytuacjach mogą decydować o tym, która farba w danej sytuacji będzie tą najlepszą.

Aby w prosty sposób opisać różnice między poszczególnymi rodzajami farb, można stwierdzić, że w uproszczeniu:

• farby akrylowe to wyroby o bardzo niskiej nasiąkliwości, niskiej paroprzepuszczalności, stosunkowo niskiej cenie, ale i najniższym stopniu odporności na zabrudzenia i porastanie glonami;
• farby silikatowe to farby o średniej nasiąkliwości, wysokiej paroprzepuszczalności, średniej podatności na zabrudzenia i wysokiej odporności na porastanie glonami (ze względu na wysokie pH, które stanowi naturalną barierę, utrudniającą rozwój mikroorganizmów);
• farby silikonowe to farby o najniższej nasiąkliwości, wysokiej paroprzepuszczalności, wysokiej odporności na zabrudzenia i dość dobrej odporności na porastanie.

Farby będące kombinacjami powyższych rodzajów zazwyczaj łączą cechy obu rodzajów farb. Znając wymienione wcześniej właściwości, można dobrać optymalny produkt dla konkretnego obiektu.

Jednak w przypadku wyboru farby nie tylko jej rodzaj jest decydującym czynnikiem. Ważny jest również rodzaj podłoża, na którym farba będzie stosowana. Żadna z norm nie określa rodzaju podłoża pod konkretną farbę. Gdzie zatem szukać takich zaleceń? Odpowiedź na to pytanie znaleźć można w "Wytycznych wykonawstwa ETICS", wydanych przez Stowarzyszenie na Rzecz Systemów Ociepleń i dostępnych na stronie internetowej stowarzyszenia.

Ogólna zasada mówi, że rodzaj farby powinien być taki, jakie jest podłoże, czyli jeśli podłożem jest tynk akrylowy, farba również powinna być akrylowa, jeśli silikatowe, to farba silikatowa itd. Wyjątkiem jest farba silikonowa, która z uwagi na swoje parametry może być stosowana na każdym podłożu. Zastosowanie się do tych zaleceń pozwoli na uniknięcie niepożądanych efektów, takich jak spękanie czy odspojenie nowej farby od podłoża. Może do tego dojść na przykład w przypadku zastosowania farby o niskiej paroprzepuszczalności na podłoże o niskim oporze dyfuzyjnym.

Farba elewacyjna powinna być wybierana już na etapie projektowania budynku, które powinno uwzględniać m.in. konkretne parametry fizykochemiczne produktu, zazwyczaj określone w kartach technicznych. Warto tu wspomnieć chociażby o paroprzepuszczalności. I tak, o ile paroizolacyjność pierwszego malowania może być pominięta w obliczeniach, to drugie i kolejne malowanie w połączeniu z podłożem o niskiej dyfuzji (np. stary tynk lub stare warstwy farby) może dawać wartości, które uniemożliwią na przykład stosowanie farby na systemie z wełną mineralną.

Jak wybrać kolor farby?

Mówiąc o farbach elewacyjnych, nie da się nie wspomnieć o ich kolorach, istnieje bowiem kilka reguł, o których warto pamiętać.

Na rynku dostępnych jest kilka ogólnych systemów oznaczania barw, np. NCS i RAL, jak również ogromna liczba tzw. kolorów autorskich, charakterystycznych dla danego producenta. Gotowe palety oferują barwy od jasnych - pastelowych -  aż po nasycone czy wręcz jaskrawe.

Decydując o kolorze, ma się zazwyczaj do dyspozycji wzornik demonstrujący kolor na próbkach wielkości kilku-kilkunastu centymetrach kwadratowych. Częste są niestety przypadki, że kolor ładnie wyglądający na wzorniku na ścianie okazuje się być zbyt nasycony. Warto więc kierować się zasadą, że należy wybrać kolor, który na próbniku wydaje się o ton za jasny. Tak wybrany kolor na ścianie da efekt, którego się spodziewamy. Wybór koloru o ton ciemniejszego często po pomalowaniu zdaje się zbyt mocny.

Współczynnik odbicia światła

Następną wartością, o której należy pamiętać, jest współczynnik odbicia światła. Zazwyczaj podawany jest on w wartościach procentowych lub dziesiętnych obok koloru na wzorniku. Określa on ilość światła, która ulega odbiciu.

Zasada jest następująca: im kolor jest ciemniejszy, tym nagrzewa się mocniej, a im jaśniejszy, tym temperatura powierzchni w tym kolorze jest niższa.

Wynika  z tego, że wraz ze wzrostem temperatury powierzchni sztywnych (np. elewacji) następuje ich rozszerzalność, czyli im bardziej powierzchnia się nagrzeje, tym jej wymiar się zwiększa.

Nadmierne rozszerzanie się elewacji może prowadzić do pojawienia się spękań. Aby tego uniknąć, należy stosować kolory elewacji o współczynniku wyższym niż 20, o ile systemodawca nie określił innych wymagań.

Istnieją na rynku systemy, które pozwalają na malowanie elewacji kolorami o współczynniku niższym niż zalecany. Charakteryzują się one podwyższoną wytrzymałością, odpornością na rozszerzanie, ale są też odpowiednio droższe.

Prawidłowe malowanie elewacji

Podstawowym kryterium decydującym o trwałości malowania jest prawidłowo przygotowane podłoże.

Najważniejsze jest zadbanie o to, by było ono pozbawione brudu, kurzu, glonów i środków zmniejszających przyczepność, tj. powinno być umyte z użyciem odpowiednich preparatów do mycia fasad, a w przypadku zanieczyszczeń uciążliwych - z użyciem czyszczenia mechanicznego. Zasada ta odnosi się głównie do elewacji podlegających renowacji.

Przed rozpoczęciem malowania podłoże powinno być zagruntowane. W zależności od zaleceń producentów, do tego celu należy użyć specjalnych środków do gruntowania. Dopuszcza się również gruntowanie za pomocą pierwszej warstwy farby rozcieńczonej wodą.

Prawidłowo przygotowane i zagruntowane podłoże zapewni wymaganą przyczepność farby do podłoża oraz odpowiednie krycie farby.

Warto pamiętać, że do malowania elewacji powinniśmy stosować farby z jednej partii produkcyjnej. Należy więc zamówić więcej litrów farby niż teoretycznie potrzebujemy.

Niestety często stosowaną praktyką jest zamówienie o kilka procent mniej, w nadziei, że materiału wystarczy. Efektem jest zazwyczaj niedobór materiału i potrzeba domówienia brakującej ilości.

Naturalne jest, że podstawowe parametry farby (np. gęstość) między partiami produkcji mogą się różnić. O ile parametr ten nie wpływa na jakość farby, o tyle może mieć wpływ na jej odcień. A ta różnica będzie widoczna na domalowanym fragmencie elewacji.

Równie ważna jest aplikacja w warunkach tzw. rekomendowanych. Zazwyczaj każdy produkt ma na opakowaniu podaną temperaturę stosowania lub schnięcia. Jest to zakres, w obrębie którego stosowany produkt osiągnie deklarowane i oczekiwane parametry.

Szczególnie wrażliwe są okresy wiosenny i jesienny, kiedy temperatury powietrza znacznie się wahają. Doprowadzić to może do zbyt szybkiego lub zbyt wolnego schnięcia farby, a to z kolei do niezadowalającego efektu.

Podsumowując, można stwierdzić, że malowanie elewacji, które na pozór wydaje się czynnością prostą, przy ominięciu zasad sztuki budowlanej i zaleceń producenta farby, może przysporzyć wielu problemów. Przestrzegając wcześniej wymienionych zasad, unikniemy kosztownych i czasochłonnych poprawek.