Elewacja – wizytówka domu

W artykule:

• Jak skutecznie myć elewację?
• Jak usunąć glony i porosty?
• Jak pomalować elewację?
• Czystość na dłużej – impregnowanie elewacji
• Wybór koloru
• A może drewno lub beton?
• Termomodernizacja

Domy wykończone oblicówką drewnianą, ceramiczną czy kamienną zazwyczaj wystarczy umyć, odświeżyć i odpowiednio zakonserwować. Także w przypadku tynków czasami wystarczy umycie elewacji (deszcz za nas wszystkiego nie zrobi) czy naprawić niewielkie ubytki oraz pęknięcia. To oczywiście najłatwiejszy sposób na odświeżenie budynku. Jednak myśląc o remoncie elewacji, warto rozważyć także zastosowanie innych materiałów. Zmiany nie muszą być duże. Często wystarczy jedynie ułożyć płytki klinkierowe lub kamienne w strefie wejścia – na schodach, podeście oraz ścianie, na której zamontowano drzwi wejściowe lub na fragmentach ścian na przykład poprzez odcięcie szczytów. Odnowienie elewacji to również dobry moment, aby poprawić proporcje budynku, między innymi przez obniżenie lub podwyższenie cokołu czy zróżnicowanie kolorystyczne kondygnacji. A może przyszedł już czas, aby przeprowadzić termomodernizację budynku? Ocieplenie domu przyniesie wymierne korzyści – poprawimy komfort termiczny we wnętrzach i co równie ważne (szczególnie w kontekście wysokich cen energii) znacząco zmniejszą się nasze rachunki za ogrzewanie.

Zobacz także: Wybór farby elewacyjnej – na co zwrócić uwagę?

Jak skutecznie myć elewację?

Najpopularniejszym materiałem stosowanym do wykańczania ścian od zewnątrz jest tynk. Niezależnie od jego rodzaju okładzina ta z upływem czasu brudzi się, mogą się na niej również pojawić zielonkawe, szpecące naloty. Objawy te oznaczają, że już najwyższy czas umyć elewację. Chociaż należy podkreślić, że wielu fachowców zaleca, aby pracę tę przeprowadzać raz w roku. Pamiętajmy, że regularne czyszczenie elewacji zabezpiecza powierzchnie przed pojawieniem się uporczywych wykwitów. Niestety mocno zabrudzone ściany będą trudniejsze do umycia. Jakich preparatów i urządzeń użyć, aby skutecznie usunąć różnego typu zabrudzenia?

Niewielkie zabrudzenia powinniśmy bez problemu usunąć za pomocą wody i szczotki, w razie konieczności możemy użyć łagodnego detergentu. Ścierając szczotką, postępujmy delikatnie, aby nie uszkodzić tynku. Do mycia elewacji używamy średnio twardej szczotki ryżowej – lepiej nie eksperymentować z drucianymi szczotkami czy narzędziami z metalowymi końcówkami, ponieważ możemy uszkodzić okładzinę zewnętrzną. Taka metoda sprawdzi się jednak w przypadku miejscowych ­zabrudzeń.

Natomiast gdy zamierzamy umyć całą elewację, najwygodniej do tego celu wykorzystać myjkę ciśnieniową – wystarczająca będzie myjka domowego użytku. Dzięki niej usuniemy drobne zacieki, naloty z kurzu czy sadzy i to nawet z trudno dostępnych miejsc. Najczęściej nie ma potrzeby inwestowania w specjalistyczne środki do mycia – bardzo często wystarczy sama woda, a preparaty stosujemy dopiero w przypadku bardziej uporczywych zabrudzeń, na przykład glonów czy białych wykwitów. Pamiętajmy, że ciśnienie wody nie może przekraczać 120 barów – takie na pewno nie uszkodzi elewacji, a jednocześnie jest skuteczne.

***

Elewację pokrytą starym tynkiem mineralnym trzeba czyścić częściej. Nowe tynki silikatowe, silikonowe i akrylowe, dzięki zawartym w nim składnikom, są mniej podatne na zabrudzenia oraz łatwiej się je czyści. Nakład prac poświęconych na czyszczenie elewacji z zanieczyszczeń zależeć będzie również od struktury tynku – im bardziej porowaty, tym więcej osiada na nim brudu i tym trudniej go wyczyścić.

***

Zanim przystąpimy do pracy, sprawdźmy na mało widocznym fragmencie elewacji, czy woda pod wysokim ciśnieniem nie wyrządzi szkody. Pamiętajmy także, że mycie elewacji zaczynamy od góry i stopniowo kierujemy się ku dołowi. Dobrze jest zastosować ciepłą wodę – jej działanie jest bardziej intensywne i efektywne, a także znacznie skraca czas czyszczenia w porównaniu z zimną wodą. Jednak woda nie może być zbyt gorąca, ponieważ może doprowadzić do powstania pęknięć. Wszystkie prace najlepiej wykonywać w okresie letnim. Wysokie temperatury i promienie słoneczne przyspieszą wysychanie zewnętrznych materiałów wykończeniowych. Co ważne, czyszczenia myjką ciśnieniową nie należy stosować, jeżeli w tynku widać spękania – woda dostanie się wtedy do muru. Lepiej darować sobie myjkę także wówczas, gdy tynk jest słaby – mogłoby to jeszcze bardziej pogorszyć jego stan.

Jak usunąć glony i porosty?

Czasami na elewacji (zazwyczaj na północnej oraz zachodniej ścianie) pojawia się zielony czy szary nalot – to widoczny efekt ataku glonów, porostów i mchów. Ich likwidację zaczynamy jednak od wstępnego oczyszczenia ścian wodą pod ciśnieniem. Następnie powierzchniowe zanieczyszczenia usuwamy szczotką. Do zwalczania nalotów konieczne będą także chemiczne preparaty grzybo- i glonobójcze. Nakładając je, postępujmy ostrożnie i koniecznie zgodnie z zaleceniami producenta.

Śródków do zwalczania organizmów nie zmywamy od razu – najlepiej zostawić je na kilka dni (min. 6–12 godz.), aby zdążyły doszczętnie zniszczyć mikroorganizmy. Wcześniej jednak, tak na wszelki wypadek, w mało widocznym miejscu sprawdźmy, jak tynk reaguje na chemię. Po całkowitym usunięciu zielonego nalotu i wyschnięciu odkażonej powierzchni dobrze jest ją zabezpieczyć przed ponownym namnażaniem się zanieczyszczeń biologicznych. W tym celu możemy zastosować farby z dodatkiem biocydów lub bezbarwne impregnaty.

Jak pomalować elewację?

Po wyczyszczeniu elewacji może okazać się, że konieczne będzie jej pomalowanie, oczywiście stary tynk musi być w dobrym stanie. Zanim jednak sięgniemy po pędzel, musimy uzupełnić wszelkie ubytki, pęknięcia i rysy. Polecane są do tego specjalne zaprawy akrylowe o dużej elastyczności lub kity akrylowe do nanoszenia ręcznym pistoletem (podobnie jak silikony). Rodzaj farby elewacyjnej należy dobrać do tynku. W przypadku tynku mineralnego dobrym wyborem będą farby silikonowe, które zaliczają się do najwyższej klasy farb elewacyjnych. Charakteryzują się odpornością na zabrudzenia, trwałością koloru oraz wysoką paroprzepuszczalnością (co jest szczególnie ważne w przypadku ścian ocieplonych wełną mineralną i wykończonych tynkiem). Farbami silikonowymi można malować każdy rodzaj tynku zewnętrznego oraz farby elewacyjnej.

Do trwałych i chętnie stosowanych należą również farby akrylowe. Są odporne na szorowanie i zmywanie. Tworzą szczelną i elastyczną powłokę, dlatego często wykorzystuje się je do wykończenia podmurówek. Trzeba jednak pamiętać, że nie można ich używać na ściany pokryte tynkiem wapiennym, nie maluje się też nimi silikatów. Zalety obu rodzajów farb łączą wyroby akrylowo-silikonowe. Nie zaleca się ich do stosowania na tynki i farby wapienne oraz cegłę silikatową.

Farby silikatowe (krzemianowe) oraz mineralne są mniej popularne, najczęściej wykorzystuje się je na tynki wapienne. Wybierając farbę, szczególną uwagę zwróćmy na to, czy została przebadana w zakresie podatności na rozwój grzybów pleśniowych i glonów. Malowanie tynkowanej elewacji należy powtarzać co kilka-kilkanaście lat.

***

Remontując dom, możemy odmienić całkowicie jego charakter, np. stosując dodatkowe zdobienia. Słupy elewacyjne, cokół czy wejście do domu możemy wykończyć w zupełnie inny sposób, na przykład zastosować inny kolor, pokryć płytkami klinkierowymi, blachą, panelami drewnianymi, kamieniem naturalnym czy betonem architektonicznym.

***

Czystość na dłużej – impregnowanie elewacji

Czystą ścianę warto zaimpregnować, aby w przyszłości mniej się brudziła. Służą do tego specjalne preparaty silikonowe, siloksanowe lub zawierające PTFE, czyli teflon. Pomalowana nimi elewacja będzie się znacznie wolniej brudzić, co sprawi, że zabiegi konserwacyjne będziemy wykonywać znacznie rzadziej. Impregnat nie powinien zmieniać koloru fasady i powodować wybłyszczeń powierzchni. Nie może też pogorszyć współczynnika dyfuzji tynku, czyli zmniejszyć jego paroprzepuszczalności.

Wybór koloru

Jeśli zdecydowaliśmy się na malowanie elewacji, to jest to dobry moment na nadanie elewacji zupełnie innego wyglądu. Chętnie stosowanym rozwiązaniem jest wprowadzenie dwóch kolorów pochodzących z gamy modnych barw. Są to różne odcienie szarości i czerni, rzadziej beże i brązy. Zabieg ten nie tylko uatrakcyjni budynek, możemy go wykorzystać na przykład, aby zmienić jego proporcje.

Popularnym zabiegiem jest dzielenie kolorami ścian na mniejsze części – zazwyczaj w ten sposób podkreśla się parter, wyższą kondygnację lub strefę poddasza. Czasami zaznacza się granicę kondygnacji poprzez namalowanie szerokiego pasa w innym kolorze obejmującego całą wysokość okien lub węższego biegnącego ponad oknami. Wprowadzenie innej barwy, na przykład w postaci boni, bywa także traktowane jako szansa na wypełnienie powierzchni pustych, pozbawionych okien ścian, co w wiekowych domach jest powszechnym zjawiskiem szczególnie na ścianach północnych. Kolorem możemy się bawić na wiele sposobów.

Możemy powiększyć za jego pomocą niektóre detale, zmniejszając jednocześnie wrażenie niewłaściwych proporcji. Na przykład chcąc powiększyć optycznie okna, wystarczy ująć je w szerokie płaszczyzny innego koloru niż ściany. Pamiętajmy jednak, że poziome podziały kolorystyczne na elewacjach niskich parterowych domów mogą spowodować, że budynek będzie się wydawał niższy i jeszcze bardziej przysadzisty. Natomiast pionowe pasy drugiego koloru wysmuklają i podwyższają bryłę budynku.

A może drewno lub beton?

Przy odnawianiu elewacji bardzo dobrze sprawdzają się wszelkiego rodzaju płytki zarówno kamienne, klinkierowe, jak i ich tańsze zamienniki betonowe. Wybór kolorów, faktur i rozmiarów jest tak duży, że z łatwością dobierzemy je do stylu i wyglądu, jaki chcemy nadać swojemu domowi. Ich zaletą jest łatwość montażu na każdego rodzaju ścianach. Płytki są zazwyczaj przyklejane. Ważne, by do ich montażu stosować zaprawy i kleje polecane przez producentów określonych materiałów. Dzięki niewielkim wymiarom dobrze wyglądają ułożone na fragmentach elewacji.

Oczywiście ponadczasowe jest drewno – ten materiał nigdy nie wychodzi z mody. Warto więc podczas remontu elewacji wykorzystać drewniane elementy. Zazwyczaj oblicówkę wykonuje się z rodzimych gatunków drewna – sosnowego i świerkowego. Jest niedrogie i bezproblemowe w obróbce, a dzięki dużej zawartości żywic trwałe. Rzadziej stosowane, ze względu na dość wysoki koszt, jest drewno dębowe oraz modrzewiowe. Dobrze spisuje się również oblicówka z cedru czerwonego czy świerku skandynawskiego. To gatunki wzrastające w surowym klimacie, bardzo stabilne i wytrzymałe na warunki atmosferyczne.

Drewnianym elementom łatwo nadać odpowiednią formę. Dobry efekt daje także ułożenie na elewacji gontów drewnianych – warto po nie sięgać w regionach, gdzie gont stosuje się jako pokrycie dachowe, na przykład na Podhalu. Materiałem godnym uwagi są również płyty fornirowane HPL lub z rdzeniem bakelitowym. Chociaż nie są tanie, to ich wysoką cenę rekompensuje doskonała wytrzymałość. Dobrze zniosą działanie niekorzystnych warunków atmosferycznych.

Termomodernizacja

Wiekowe domy wymagają sporych nakładów pracy, gdyż odświeżenie ścian warto połączyć z ich dociepleniem. Dotyczy to szczególnie budynków stawianych przed 1989 r., ponieważ na pewno nie spełniają obowiązujących norm dotyczących izolacyjności cieplnej. I tak od stycznia 2021 r. współczynnik przenikania ciepła U ścian może maksymalnie wynosić 0,20 W/(m2 · K), a dla przykładu w 1983 r. wartość ta była ponad trzykrotnie wyższa – 0,75 W/(m2 · K).

Ale uwaga! Chcąc ocieplić dom, nie wystarczy przykleić 10 lub 15 cm warstwy styropianu czy wełny mineralnej. Aby termomodernizacja przyniosła wymierne korzyści, powinniśmy się do niej dobrze przygotować. Przede wszystkim należy przeprowadzić badanie termowizyjne domu – zlecamy je specjaliście. Pozwoli ono wykryć miejsca, przez które ucieka najwięcej ciepła. Zazwyczaj są to okna i to je wymieniamy w pierwszej kolejności, a dopiero potem ocieplamy dom. Następnym krokiem jest wykonanie audytu energetycznego, określającego aktualne straty ciepła. Profesjonalista sporządzi projekt, w którym dobierze optymalną grubość nowej warstwy termoizolacyjnej. Oczywiście możemy zastosować grubszą warstwę niż zalecana, ale zwiększenie grubości nie wpłynie znacząco na komfort cieplny we wnętrzach, za to poniesiemy większe koszty związane z zakupem materiałów ociepleniowych i robocizny.

Ponadto fachowiec oceni stan ścian zewnętrznych, czy dochodzi do kondensacji pary wodnej, zawilgocenia itp. Ważny jest także układ warstw i jakość użytych materiałów – nie oszczędzajmy podczas ich zakupu, wybierzmy sprawdzone produkty, pochodzące od renomowanych producentów i koniecznie charakteryzujące się korzystnym współczynnikiem przewodzenia ciepła λ – jego niska wartość oznacza, że dany materiał cechuje się dobrymi parametrami izolacyjności i pozwala na skuteczne zatrzymanie ciepła w domu.