Tynki wewnętrzne cementowo-wapienne a tynki gipsowe

W artykule:

• Wykonawstwo
• Zastosowanie i właściwości tynków
• Podsumowanie

Wykonawstwo

Przygotowanie podłoża przed tynkowaniem

W przypadku tynków gipsowych stosuje się środki gruntujące: sczepne, z drobnym kruszywem (w przypadku powierzchni gładkich, np. lany beton), czy też zmniejszające i wyrównujące chłonność (w przypadku pozostałych podłoży, np. gazobeton, silikaty, czy też ceramika).

Sposób przygotowania powierzchni przed tynkowaniem za pomocą tynku cementowo-wapiennego jest inny. Na podłoża gładkie czy ściany z ceramiki narzuca się najczęściej szpryc. W przypadku podłoży betonowych niektórzy zamiast obrzutki stosują grunt sczepny. W przypadku podłoży chłonnych stosowane są różne rozwiązania. Najczęściej stosuje się obrzutkę wstępną lub też grunt ujednolicający chłonność, aczkolwiek w przypadku niektórych tynków lekkich producenci dopuszczają wyłącznie intensywne zmoczenie wodą powierzchni przed tynkowaniem. Szpryc musi być dobrej jakości i odpowiednio wykonany. Zatem w przypadku tynków cementowo-wapiennych mamy do czynienia częstokroć z dodatkową operacją w postaci narzutu szprycu.

Czytaj także: Tynki cementowo-wapienne – tradycyjne rozwiązanie w nowoczesnym budownictwie

Obróbka powierzchni tynku

Obróbka tynku gipsowego jest łatwiejsza i szybsza. Są one lżejsze, nie trzeba zatem wydatkować tak dużej energii na wyprowadzenie powierzchni tynku i jego zatarcie jak w przypadku tynków cementowo-wapiennych. Docelowa powierzchnia tynku, niezależnie od jego wykończenia, uzyskiwana jest w ciągu jednego dnia roboczego. Należy jednak zachować właściwy cykl obróbki tynku i wykonywać prace bez pośpiechu, ale według ściśle określonych ram czasowych dla danego etapu obróbki. Niedokładne, zbyt szybkie wykonywanie danej operacji skutkuje trudnościami w następnej. Ponadto, zbyt późne podejście do obróbki tynku tzw. drugą łatą skutkuje bardzo dużymi trudnościami w jego obróbce, czy wręcz z brakiem możliwości obróbki z powodu wstępnego związania i stwardnienia tynku. Dlatego też czasem konieczne są poprawki drugiego dnia.

W przypadku tynków cementowo-wapiennych obróbka, poza ściągnięciem tynku łatą po narzucie, wykonywana jest najczęściej dopiero następnego dnia, a czasem nawet później (w przypadku niskich temperatur i wysokiej wilgotności w pomieszczeniach). Podejście do tynku drugą łatą (skrobanie i wyrównywanie powierzchni wstępnie związanego tynku) nie jest tak restrykcyjne czasowo jak w przypadku tynków gipsowych.

Tynkowanie sufitów

Tynki gipsowe z uwagi na swoją lekkość znacznie lepiej nadają się na sufity. Obróbka takiego tynku jest łatwiejsza, z zapewnieniem mniejszej ilości tzw. spadów materiału.

Aplikacja tynku cementowo-wapiennego na sufity też jest możliwa, ale polecane są wyłącznie tynki maszynowe, najlepiej z dodatkiem wypełniaczy lekkich. Ich obróbka na takich powierzchniach, bez nadmiernych ilości spadów materiału, wymaga od tynkarza doświadczenia i właściwego sposobu prowadzenia takich prac. Trzeba z kolei jasno powiedzieć, że tynki cementowo-wapienne, nawet te lekkie, nienajlepiej nadają się na sufity i przy tynkowaniu jest dużo tzw. spadów materiału. Takich wyzwań nie ma w zasadzie przy tynkach gipsowych (szczególnie lekkich, zalecanych do sufitów), które ponadto mają bardzo dobrą przyczepność do tego typu podłoży bezpośrednio po narzucie.

Powierzchnia tynku po obróbce i stwardnieniu

Tynki gipsowe z natury są mniej twarde od cementowo-wapiennych, nawet w przypadku dość podobnych wytrzymałości normowych tynku na ściskanie. Ulegają one częstym uszkodzeniom, nawet przy stosunkowo niedużych siłach działających na wyprawę (np. uszkodzenia od uderzeń krzesła przy ścianie). Stwarza to konieczność okresowych napraw, związanych także z malowaniem taką samą farbą jak uprzednio w celu zachowania jednolitej kolorystyki ściany, co nie zawsze jest możliwe. Ta niekorzystna właściwość tynków gipsowych jest częściowo eliminowana poprzez stosowane dodatki spoiw cementowych i wapiennych oraz specjalne domieszki w recepturze, co skutkowało pojawieniem się w ofercie handlowej tynków gipsowych o zwiększonej twardości powierzchni. Warto jednak nadmienić, że możliwość robienia poprawek, drobnych zmian, których potem praktycznie nie będzie widać, to duża zaleta tynków gipsowych.

W tynkach cementowo-wapiennych każda, nawet drobna, naprawa będzie wymagała poprawy całej powierzchni tynku, bo będzie widoczna. Z drugiej strony powierzchnia tynku gipsowego jest bardziej gładka. Przy tynkach gipsowych dużo łatwiej osiągnąć gładkość ścian nawet mniej doświadczonym, ale starannym wykonawcom. Przy właściwej i dokładnej obróbce możliwe jest bezpośrednie malowanie farbą bez stosowania gładzi. Ponadto, po wyschnięciu tynk gipsowy tworzy powierzchnię, w którą można łatwo wbijać gwoździe, bez ryzyka odpryskiwania fragmentów tynku, co nie zawsze udaje się w przypadku tynków cementowo-wapiennych.

Tynki cementowo-wapienne też mogą być bezpośrednio (bez stosowania gładzi) malowane farbami, ale również wymagają bardzo starannej, pracochłonnej obróbki i najczęściej przy zastosowaniu dedykowanych produktów o drobniejszym uziarnieniu. Poza tym powierzchnia tynku cementowo-wapiennego nigdy nie będzie tak gładka jak gipsowego. Delikatna „struktura” tynku cementowo-wapiennego ma jednak swoich zwolenników.

Skurcz tynku

Tynki cementowo-wapienne wykazują częstokroć skurcz podczas wysychania. Widoczny jest on z reguły w postaci charakterystycznych „pajęczyn” po zmoczeniu tynku wodą. Takich wyzwań nie ma w przypadku tynków gipsowych, przy wykonywaniu których zjawisko mikrospękań skurczowych praktycznie nie występuje (nawet w przypadku grubszych warstw tynku). Należy jednak zaznaczyć, że mikrospękania o rozwartości rys do około 0,2 mm przy braku zjawiska głuchego tynku i odspojeń należy uważać za typowe dla tynków cementowo-wapiennych, niezagrażające prawidłowemu prowadzeniu dalszych prac.

Dojrzewanie tynku (możliwość prowadzenia dalszych prac)

Przyjmuje się, że przy zapewnieniu właściwej wentylacji i temperatury pomieszczeń tynki cementowo-wapienne o typowej grubości około 10–20 mm wysychają w standardowych warunkach około czterech tygodni, a gipsowe około dwóch tygodni. Dopiero wtedy można na przykład nakładać gładzie, przyklejać płytki, tapety czy ewentualnie malować tynk farbą. Ma to znaczenie w przypadku większych inwestycji, ponieważ można wcześniej zacząć dalsze prace i generalnie wszędzie tam, gdzie potrzebna jest stosunkowo duża szybkość prac. Wyjątek stanowi w przypadku tynków cementowo-wapiennych nakładanie mało popularnych w naszym kraju gładzi wapiennych, które mogą być aplikowane na jeszcze nie w pełni wyschnięte i stwardniałe tynki cementowo-wapienne już po około 1–2 tygodniach.

Liczba osób w ekipie tynkarskiej i wydajność

Optymalny skład ekipy tynkarskiej, wykonujących prace tynkarskie przy tynkach maszynowych, np. w domch jednorodzinnych, to cztery, a najlepiej pięć osób. Z różnych przyczyn czasem zdarza się, że ekipa tynkarska składa się tylko z trzech osób. Prowadzenie prac jest wtedy znacznie trudniejsze, ale jeszcze względnie możliwe w przypadku prac tynkarskich z zastosowaniem tynków cementowo-wapiennych.

W przypadku tynków gipsowych, wymagających zachowania ścisłego reżimu czasowego przy danej operacji, wykonywanie prac w trzy osoby jest skrajnie trudne. Wszystkie trzy osoby pracują wtedy bardzo szybko i często wykonują niektóre operacje niedokładnie, co wymaga zazwyczaj poprawek na następny dzień.

Dobrze przygotowana ekipa tynkarska wykonuje przy użyciu agregatu tynkarskiego około 80–150 m2 tynków gipsowych w ciągu jednego dnia (w zależności od liczby okien czy konieczności obróbki miejsc szczególnych, wymagających większej pracochłonności). W przypadku tynków cementowo-wapiennych metraż narzuconego tynku dziennie będzie podobny, ale obróbka tynku i zakończenie prac tynkarskich będzie miało miejsce dopiero drugiego dnia lub nawet później.

Zastosowanie i właściwości tynków

Przeznaczenie tynków

Tynki cementowo-wapienne są znane i cenione z odporności na wilgoć, niektóre z nich stosowane mogą być również na zewnątrz.

Tynki gipsowe (gipsowe, gipsowo-wapienne i gipsowo-cementowe) stosowane są wyłącznie wewnątrz pomieszczeń.

Tynki na bazie spoiw cementowych i wapiennych polecane są w pomieszczeniach okresowo zawilgacanych, takich jak piwnice, garaże, łazienki, natryski itp.

Tynki gipsowe z natury nie są odporne na wilgoć, aczkolwiek stosując dodatek cementu i wapna oraz specjalne domieszki, poprawiono znacząco tę niekorzystną właściwość. Zawsze jednak tynki cementowo-wapienne w przypadku pomieszczeń zawilgacanych powinny być przedmiotem pierwszego wyboru.

Właściwości izolacyjne

Typowe tynki gipsowe są znane z niskiego współczynnika przewodzenia ciepła, około 0,25–0,35 W/(m·K). Wyjątkiem są tzw. tynki o zwiększonej twardości powierzchni, których lambda nie przekracza 0,5 W/(m·K).

Tynki cementowo-wapienne z kolei wykazują współczynnik przewodzenia ciepła od około 0,35 (tynki lekkie) do nawet do około 1 (tynki cementowe „zwykłe/ciężkie”). Wyjątek stanowią tynki specjalne cementowo-wapienne posiadające właściwości ciepłochronne (λ < 0,2 W/(m·K), jednak spotykane są one niezmiernie rzadko. Należy podkreślić, że z uwagi na nanoszoną warstwę tynku właściwości izolacyjne w nieznacznym stopniu wpływają na właściwości izolacyjne całej przegrody, szczególnie w przypadku stosowania ociepleń materiałami termoizolacyjnymi o bardzo niskiej lambdzie.

Mikroklimat pomieszczeń

Zarówno tynki gipsowe, jak i cementowo-wapienne kształtują, przy zachowaniu właściwego docieplenia od strony zewnętrznej ściany, korzystny mikroklimat pomieszczeń. Deprecjonowany jest częstokroć korzystny mikroklimat pomieszczeń przy stosowaniu tynków cementowo-wapiennych, jako wyrobów niemających (jak to jest w przypadku gipsu) naturalnego pochodzenia, co w tym miejscu należy zdecydowanie zdementować.

Tynki gipsowe są znane z tego, że mają zdolność do pochłaniania i przechowywania nadmiaru wilgoci z pomieszczenia oraz oddawania go, gdy powietrze w pomieszczeniu staje się zbyt suche. Z drugiej strony przy wysokiej wilgotności tynku obniżana jest trwałość wyprawy tynkarskiej (tynku stwardniałego) i stwarzane są warunki do korozji mikrobiologicznej ścian i sufitów. Ponadto, biorąc pod uwagę, że tynk stanowi zaledwie 1–2-centymetrową warstwę całej konstrukcji ściany, z wykończeniem najczęściej w postaci systemu ociepleniowego, rodzaj tynku nie będzie miał tak dużego wpływu na mikroklimat i ewentualne procesy korozyjne, jak prawidłowe użytkowanie z wentylacją i odpowiednio częstym wietrzeniem użytkowanych pomieszczeń.

Możliwości wykończenia tynku

Tynki cementowo-wapienne wydają się być znacznie bardziej uniwersalne. Ich powierzchnia polecana jest do wykończenia zarówno każdym rodzajem gładzi, jak i ciężkimi płytkami, a w przypadku korytarzy także tynkami mozaikowymi. W przypadku tynków gipsowych przyklejanie ciężkich płytek nie jest zalecane, ale jest możliwe, najlepiej na tynkach o zwiększonej twardości powierzchni B7 według EN 13279-1 (np. gipsowo-cementowych). Tynki gipsowe nie powinny być wykańczane gładziami wapiennymi i cementowymi (te drugie polecane są zazwyczaj na beton, a nie na tynk).

Współpraca z innymi elementami w ścianie

Tynki gipsowe powodują korozję stali zbrojeniowej. Z tego powodu do wzmocnienia krawędzi otworów w ścianach stosuje się kształtowniki aluminiowe lub stalowe, zabezpieczone antykorozyjnie, a do wieszania obrazów i różnych przedmiotów na ścianach otynkowanych gipsem należy używać gwoździ miedzianych lub mosiężnych. Nie dotyczy to oczywiście wkrętów z plastikowymi kołkami.

Tynki cementowo-wapienne nie mają tej wady. Spoiwo cementowe otaczające stal zbrojeniową tworzy tak zwaną warstewkę pasywną, zabezpieczającą ją przed korozją w przypadku oddziaływania wilgoci i związków agresywnych.

Trwałość

Wyprawy tynkarskie, niezależnie od rodzaju, charakteryzują się wysoką trwałością rzędu co najmniej kilkudziesięciu lat, na co wskazują doświadczenia w użytkowaniu wytynkowanych jeszcze w ubiegłym wieku różnego rodzaju pomieszczeń.

Należy jednak podkreślić, że trwałość wewnętrznych wypraw tynkarskich z tynków cementowo-wapiennych jest wyższa niż gipsowych. Dotyczy to może w mniejszym stopniu pomieszczeń użytkowanych w typowych warunkach, w jakich przebywamy (tj. powietrznosuchych – wilgotność względna około 50–70% RH – np. pokoje, biura itp.), a w znacząco większym pomieszczeń zawilgacanych okresowo lub stale (RH: 70–100% – np. łazienki w domach jednorodzinnych czy łazienki i korytarze w budownictwie wielorodzinnym). Wynika to z hydraulicznej „natury” spoiwa cementowego (przede wszystkim) oraz dodatkowego, wolnego procesu karbonatyzacji, który polepsza trwałość i spójność warstw powierzchniowych wypraw tynkarskich.

Tworzywo gipsowe jest natomiast spoiwem powietrznym, nieodpornym na działanie wilgoci i wody. Gips ulega pod wpływem wilgoci stopniowej korozji biologicznej, a ponadto wydatnie zmniejszają się jego właściwości mechaniczne (wytrzymałość i przyczepność do podłoży). Ma to znaczenie praktyczne w postaci zmniejszonej przyczepności, np. płytek do tynku pod wpływem działania wilgoci.

Zatem w porównywalnych warunkach, szczególnie w przypadku pomieszczeń stale lub okresowo zawilgacanych, tynki cementowo-wapienne zawsze będą znacznie lepszym i trwalszym wyborem.

Podsumowanie

Reasumując, każde z rozwiązań materiałowych ma swoje zalety, ale też i wady. Ważne jest, aby inwestor i użytkownicy końcowi podejmowali świadome decyzje z uwzględnieniem korzyści płynących z wyboru danego rozwiązania materiałowego.