Jak sprawdzić stan zawilgocenia starego domu

W zależności od stanu technicznego budynku, ewentualnych wizualnych objawów zawilgocenia czy wręcz destrukcji, jak również sposobu użytkowania budynku mogą wystarczyć oględziny oraz proste pomiary, w bardziej skomplikowanych przypadkach niezbędnie może być wykonanie odkrywek i badań laboratoryjnych.

Zawilgocenie domu zwykle dostrzega się po pojawieniu się konkretnych uszkodzeń. Warto jednak wiedzieć, że są one w wielu sytuacjach poprzedzone dość charakterystycznymi „objawami”, które sugerują lub wręcz informują o zbliżających się problemach. Dlatego, aby nie dopuścić do ewentualnych zniszczeń, warto sprawdzać pewne newralgiczne punkty budynku.

Pomocny może być np. podręczny wilgotnościomierz, szczególnie wtedy, gdy można dodatkowo poprosić o pomoc zaprzyjaźnionego specjalistę. Jeżeli w budynku wcześniej występowały problemy z zawilgoceniem, warto kupić średniej klasy wilgotnościomierz (jego koszt to około 1500–2000 zł) i kilka razy w roku (np. jesienią i wiosną oraz po dłuższych lub intensywniejszych opadach) sprawdzić wilgotność w newralgicznych punktach budynku. Zwłaszcza w miejscach, w których pojawiała się już wilgoć.

Od czego zacząć?

Jeżeli mamy do dyspozycji rysunki budynku, to dobrą metodą jest zaznaczanie na jego planie rejonów o podwyższonym zawilgoceniu. Taka „mapa” umożliwia określenie miejsca przecieku, zwłaszcza gdy są to źródła zewnętrzne, takie jak nieszczelne pokrycia dachowe, uszkodzone obróbki blacharskie itp.

Gdy rysunków nie ma, można obszary te zaznaczyć na samym obiekcie, zrobić zdjęcia i zapisać w postaci elektronicznej, pozwala to na późniejsze porównanie i ocenę, czy wykonane prace przyniosły oczekiwany efekt. Trzeba jednak wiedzieć, czego szukać.

Jakie mogą być źródła zawilgocenia budynku?

Źródeł zawilgocenia budynków jest kilka, niektóre z nich dają bardzo charakterystyczne objawy, jednak w starych budynkach rzadko kiedy możemy zdiagnozować jedno, konkretne źródło wilgoci (choć nie można przyjąć, że taka sytuacja nie będzie miała miejsca). Niektóre objawy problemów z wilgocią są wręcz odczuwalne. Wymienić tu należy m.in. zapach stęchlizny, paczenie się drewnianych posadzek (dla drewnianych podłóg może to być wręcz uginanie i zapadanie), paczenie się drewnianych ościeżnic i drzwi itp.

Oglądając budynki od zewnątrz, należy zwrócić uwagę na stan i szczelność dachu oraz odwodnienia (rynny, rury spustowe). Przecieki spowodowane uszkodzonymi obróbkami blacharskimi, rurami spustowymi czy źle obsadzonymi oknami można wykryć i zidentyfikować stosunkowo łatwo (fot. 1). Objawiają się one plamami wokół miejsc wnikania wody w budynek. Należy je porównać z umiejscowieniem parapetów oraz gzymsów lub przebiegiem rur i rynien.

Jeżeli wymieniane było pokrycie dachowe, bardzo często przyczyną problemów z zawilgoceniem poddaszy są błędy przy jego wykonywaniu (ten problem musi ocenić specjalista, objawy mogą być różne, niekiedy jest to przemarzanie dachu, skropliny wody od strony pomieszczenia itp.). Jeżeli budynek został ocieplony, to należy obejrzeć górne ościeża, niekiedy można zaobserwować skropliny wypływające spod termoizolacji (fot. 2), będące konsekwencją kondensacji pary wodnej pomiędzy warstwą termoizolacji a ścianą.

Widoczne zawilgocenie strefy cokołowej może być związane z oddziaływaniem wody rozbryzgowej (nie musi być ono szczególnie groźne, choć znacznie pogarsza estetykę). Tworzy się wówczas dość nieregularny pas zawilgocenia i zabrudzenia wysokości 20–40 cm, jednak czy faktycznie chodzi tu o wodę rozbryzgową, może to stwierdzić jedynie specjalista (błędnie może być ono potraktowane jako podciąganie kapilarne).

To ostatnie tworzy także pas wilgoci wysokości kilkudziesięciu centymetrów powyżej poziomu gruntu. Pas ten nie musi być ciągły. Jeżeli bowiem izolacja pozioma jest uszkodzona tylko na pewnym odcinku, centralny punkt zawilgocenia pojawi się w miejscach jej nieszczelności. Bardzo pomocna będzie tu analiza zasolenia muru, pozwalająca na stwierdzenie obecności soli pochodzących z otaczającego gruntu.

Na zasolenie muru wskazują także wilgotne plamy pojawiające się w pozornie przypadkowych miejscach, zwłaszcza po opadach atmosferycznych i/lub w okresie podwyższonej wilgotności względnej powietrza. Podczas suchej pogody wysychają, jednak mogą się wówczas pojawić wykwity solne i przebarwienia powierzchni muru (fot. 3).

Oględziny wewnątrz warto zacząć od najniżej położonych części budynku – od piwnic (lub od parteru, gdy budynek jest niepodpiwniczony). Należy szukać wykwitów, złuszczeń, plam, odspojonej farby, osypującego się tynku itp.

W piwnicy należy sprawdzić wilgotność ścian i podłóg/posadzek, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów styku posadzka–ściana, przy przejściach rurowych, oknach piwnicznych itp., jak również w małych zamkniętych pomieszczeniach czy pod schodami. Niekiedy zawilgocenia są wręcz widoczne, choć ich bezpośrednia przyczyna może być różna (fot. 5).

W budynkach niepodpiwniczonych należy sprawdzić wilgotność ścian w obszarze przypodłogowym, jak również wilgotność podłóg. Szczególnie starannie (pomimo sprawdzenia od zewnątrz) należy sprawdzać, czy nie występuje zawilgocenie w obszarze okien czy naświetli (fot. 1). Warto także zwrócić uwagę na naroża i narożniki oraz na ściany całkowicie zabudowane, np. meblościankami, a także na ościeżnice i szyby okien (fot. 4).

Błyskawiczna reakcja wymagana jest w przypadku zaobserwowania grzybni czy owocników grzybów domowych (fot. 6, 7). Tu czas reakcji liczy się wręcz w dniach, szczególnie wtedy, gdy elementy konstrukcyjne domu wykonane są z drewna. Należy bezwzględnie skontaktować się z mykologiem, który zidentyfikuje występujące grzyby i zaleci odpowiednie przeciwdziałanie.

Mniej groźna jest obecność grzybów pleśniowych, jednak są one bardzo silnymi alergenami, ponieważ produkowane przez nie mykotoksyny mają bardzo szkodliwy wpływ na zdrowie człowieka.

Jak sobie radzić z wilgocią

Niektóre źródła zawilgocenia można wyeliminować we własnym zakresie, ale trudniejsze problemy należy jednak pozostawić do rozwiązania fachowcom. Na przykład stare mury, chociaż bardzo grube, absolutnie nie spełniają obecnych wymogów termoizolacyjności. Ogrzewanie pomieszczeń dostarcza dużą ilość ciepła, a ogrzane powietrze w zetknięciu z zimnymi ścianami skrapla się na ich powierzchni. Wentylacja zaś (jeżeli istnieje) nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej wymiany powietrza i usunąć nadmiaru wilgoci.

Ten przypadek jest łatwiejszy do zdiagnozowania, ponieważ czasem na ścianach wręcz widoczne są skropliny (fot. 9, 10), i relatywnie szybko pojawiają się objawy w postaci grzybów pleśniowych (fot. 8). Problemu nie rozwiąże tu hydroizolacja. Musimy albo podnieść temperaturę przegrody (co może być zarówno kosztowne – wykonanie ocieplenia, jak i trudne, np. usunięcie błędów w wykonanym ociepleniu).

Znacznie łatwiejszym rozwiązaniem może być zwykłe wietrzenie mieszkania i/lub udrożnienie wentylacji. Chodzi o to, żeby nadmiar pary wodnej znajdujący się w pomieszczeniu usunąć – kondensacja następuje wtedy, gdy dla konkretnej temperatury powietrza ilość pary wodnej w powietrzu osiągnie tzw. stan nasycenia – i przy dalszym zwiększaniu jej ilości zacznie się ona wykraplać na powierzchni. Dlatego wykonanie hydroizolacji w tym przypadku nic nie da.

W niektórych sytuacjach rozwiązanie tego problemu może być trudniejsze niż to się początkowo wydaje, dlatego najlepszym rozwiązaniem jest zdiagnozowanie problemu przez specjalistę (przestrzegam tu przed próbą samodzielnego rozwiązywania tego problemu, np. przez wykonanie ocieplenia od wewnątrz. Grozi to wręcz pogorszeniem sytuacji i dostarczeniem do wnętrza ściany sporej ilości wilgoci), tym bardziej, że to źródło wilgoci ma szczególnie nieprzyjemny wpływ na osoby przebywające w pomieszczeniu (fot. 8).