Izolacyjność akustyczna w budynkach mieszkalnych

Hałas to „dźwięki zazwyczaj o nadmiernym natężeniu (zbyt głośne) w danym miejscu i czasie, odbierane jako: bezcelowe, następnie uciążliwe, przykre, dokuczliwe, wreszcie szkodliwe”. Z tego względu jest kojarzony głównie z dźwiękami pochodzącymi z zewnątrz i towarzyszy najczęściej mieszkańcom budynków wielorodzinnych i budynków w zabudowie szere­gowej.

Hałas może występować w wyniku pobudzenia do drgań powietrza lub materiału. Hałas od dźwięków powietrznych kojarzony jest zwykle z głośnymi rozmowami lub muzyką. Natomiast hałas od dźwięków materiałowych kojarzony jest najczęściej z odgłosem tupania lub wiertarki/młota pneumatycznego. To bardzo uciążliwy rodzaj hałasu, od którego ciężko zapewnić izolacyjność, a raz wygenerowany potrafi roznosić się nawet po całym budynku.

W jaki sposób oceniana jest izolacyjność akustyczna przegród?

Każda przegroda izoluje inaczej, w zależności od częstotliwości dźwięku. Niskie częstotliwości dźwięku są zwykle znacznie gorzej tłumione niż wysokie. Zdarza się więc, że zza ściany słychać jedynie „basy” – dźwięki o niskiej częstotliwości, ponieważ wyższe częstotliwości zostają znacznie lepiej tłumione przez przegrodę.

Aby umożliwić prostą ocenę izolacyjności akustycznej przegrody, wprowadzono jednoliczbowe wskaźniki – R_A1 i R_A2 [dB]. Wskaźnik R_A1 odpowiada za izolacyjność od hałasu, w którym przeważają średnie i wysokie częstotliwości dźwięku (np. hałas od dźwięków związanych z obecnością ludzi), dlatego wykorzystywany jest głównie do oceny ścian wewnętrznych.

Jeżeli przeważa hałas o średnich i niskich częstotliwościach (np. hałas uliczny), do oceny izolacyjności akustycznej przegrody wykorzystywany jest wskaźnik R_A2, który zwykle odnosi się do przegród zewnętrznych. Im wyższy wskaźnik R_A1 lub R_A2 dla przegrody, tym lepsze jej parametry akustyczne.

Wymagania dotyczące izolacyjności akustycznej przegród są opisane w normie PN-B 02151-3:2015-10. W większości przypadków graniczne wartości są opisane za pomocą wskaźników przybliżonych R’_A1 i R’_A2, a więc wartości R_A1 i R_A2 skorygowanych o konkretną sytuację projektową, uwzględniającą m.in. połączenia i masę sąsiednich przegród. Wartość R’_A1 jest w przypadku przegród murowanych około 4 dB niższa od wartości R_A1.

Izolacyjność akustyczna przegrody jest tym większa, im większa jest jej masa powierzchniowa. Z tego względu wśród ścian najlepszymi parametrami charakteryzują się bloczki silikatowe. Im większa gęstość bloczków (mniej drążeń) i większa grubość ściany, tym lepsza jej izolacyjność akustyczna. Z uwagi na dużą masę, akustyczne bloczki silikatowe o grubości nawet 18 cm są wystarczające do spełnienia wymagań dla ścian w budynkach wielorodzinnych (R’_A1 ≥ 50 dB).

W ścianach zewnętrznych decydujący wpływ ma stolarka okienna i nawiewniki okienne, które mają zdecydowanie gorszą izolacyjność akustyczną niż przegroda murowana.

Nieco inaczej wygląda ocena przegród pod kątem izolacyjności od dźwięków uderzeniowych (materiałowych). Wymagania dotyczą stropów, a do oceny przegrody służy wskaźnik L_n,W. W tym przypadku im niższy wskaźnik, tym lepsza izolacyjność stropu.

Za izolacyjność od dźwięków uderzeniowych odpowiada nie tylko masa stropu, ale głównie zastosowana podłoga pływająca, tj. warstwa wylewki betonowej na izolacji akustycznej ze styropianu lub wełny, oddylatowana od ścian za pomocą wełny lub taśmy polietylenowej.

Najczęstsze przyczyny braku lub niewystarczającego komfortu akustycznego w mieszkaniach

Zastosowanie przegród o wysokich parametrach akustycznych nie gwarantuje komfortu, jeśli na etapie projektowania lub wykonawstwa zostaną popełnione następujące błędy:

1. Podstawowym błędem projektowym jest niewłaściwe sytuowanie pomieszczeń. Sypialnia nie powinna sąsiadować z łazienką lub kuchnią innego mieszkania.
Odgłosy kapiącej wody lub stawianego kubka na blacie mogą się okazać niemożliwe do wyeliminowania od strony sypialni.

2. Sztywne połączenie cokołu z podłogą (rys. 1) sprawia, że podłoga pływająca przestaje pełnić swoją funkcję, a dźwięki uderzeniowe nie są tłumione.
Bezwzględnie należy pamiętać o elastycznym połączeniu cokołu oraz pozostawieniu elastycznej izolacji obwodowej.

3. Z izolacyjnością od dźwięków uderzeniowych wiąże się także sytuowanie ścianek działowych.
Jeśli ścianki działowe zostaną posadowione bezpośrednio na wylewce, podłoga pływająca nie będzie pełniła swojej funkcji (rys. 2).

4. Tynk zwiększa masę przegrody, dlatego wykorzystanie cięższego tynku cementowo-wapiennego zamiast gipsowego może pozytywnie wpłynąć na parametry akustyczne.
Niestety, przy montażu suchego tynku (płyty gipsowo-kartonowej na plackach z kleju gipsowego) należy się liczyć ze znacznym pogorszeniem parametrów akustycznych.

5. Wypełnianie spoin pionowych nie jest istotne z uwagi na parametry akustyczne otynkowanych przegród, ale staranne wykonawstwo odgrywa istotną rolę.

6. Pozostawianie zbyt dużych szczelin podstropowych, przecinanie ścian akustycznych lżejszymi przegrodami (rys. 3) oraz nadmierne bruzdowanie ścian.
O ile sama instalacja elektryczna nie wpływa istotnie na parametry akustyczne, jeśli w przegrodzie akustycznej zrobimy otwór na instalację kanalizacyjną albo stelaż podtynkowy, to nie pozostanie to bez wpływu na parametry akustyczne. Przy wykonywaniu bruzd w elementach drążonych należy bezwzględnie pamiętać o uzupełnieniu drążenia zaprawą.

7. Niewłaściwy montaż i usytuowanie wentylacji oraz urządzeń instalacyjnych.
Oszczędności na etapie wykonawstwa mogą być bardzo drogie do naprawy w późniejszym etapie. W przypadku urządzeń montowanych do przegród należy pamiętać o stosowaniu przekładek tłumiących drgania.

Błędy przy projektowaniu i wykonawstwie objawiające się niewystarczającą izolacyjnością akustyczną są zwykle bardzo trudne i kosztowne lub wręcz niemożliwe do wyeliminowania. Często poprawa parametrów akustycznych musi odbyć się w miejscu źródła hałasu, a więc w sąsiednim mieszkaniu, co nie zawsze jest możliwe.

Jak poprawić izolacyjność akustyczną w mieszkaniu?

W przypadku niewystarczającej izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych możliwe jest zwiększenie masy powierzchniowej przegrody lub zastosowanie przedścianki z płyt gipsowo-kartonowych z wypełnieniem wełną mineralną. Takie przedścianki istotnie poprawiają parametry akustyczne, chociaż należy mieć świadomość, że poprawa następuje głównie w zakresie dźwięków o wysokiej częstotliwości.

Prawidłowo wykonana przedścianka nie powinna stykać się z istniejącą ścianą. Niestety, takie rozwiązanie nie poprawi istotnie izolacyjności od dźwięków uderzeniowych. W tym przypadku poprawa może odbyć się jedynie w pomieszczeniu, gdzie jest generowany hałas i nierzadko wiąże się z kosztownym remontem posadzki i podłogi. Warto więc zadbać o właściwe materiały i rozwiązania projektowe na etapie powstawania budynku.