Ściany działowe murowane – materiały, parametry i sposób łączenia

Ściany działowe to niekonstrukcyjne ściany wewnętrzne w budynku, których podstawowym zadaniem jest funkcjonalne wydzielenie pomieszczeń w obrębie jednego lokalu. Są elementami niekonstrukcyjnymi, więc nie biorą udziału w przenoszeniu obciążeń konstrukcyjnych w budynku. Pomimo tego, że nie pełnią funkcji konstrukcyjnej, to wymaga się od nich, aby spełniały szereg kryteriów (np. bezpieczeństwa użytkowania, odpowiedniej izolacyjności akustycznej, czasami odpowiedniej odporności ogniowej, a nawet izolacyjności cieplnej, jeśli jest to potrzebne).

Czy wiesz: Jak dobrze zaizolować dom zgodnie z wymogami prawnymi?

Ściany działowe powinny być możliwe do usunięcia bez wpływu na konstrukcję budynku. Dobrze jest, jeśli można je wybudować w innym miejscu, na wypadek zmiany układu pomieszczeń.

Ściany działowe czasami są obciążone obciążeniem użytkowym (w postaci powieszonych na ścianach elementów instalacyjnych, urządzeń typu kocioł lub zasobnik, mebli), więc powinny być bezpieczne w użytkowaniu w tym kontekście i przystosowane do tego typu obciążeń.

Materiały, z których wykonuje się murowane ściany działowe

Ściany działowe można wykonać w wielu technologiach i z wielu materiałów. Mogą to być drobnowymiarowe elementy murowe (bloczki, pustaki, cegły), mogą to być większe elementy, np. prefabrykowane płyty lub modułbloki i może to być zabudowa z płyt gipsowo-kartonowych. Najczęściej jednak wykonuje się ściany działowe z różnego rodzaju elementów murowych. Do tego rodzaju ścian murowanych stosuje się:

• bloczki z autoklawizowanego betonu komórkowego o szerokości 10, 11,5, 12 cm,
• pustaki ceramiczne o szerokości 11,5 cm,
• bloczki silikatowe 11,5 oraz 12 cm,
• pustaki keramzytobetonowe o szerokości 9 i 12 cm.

Zastosowanie i popularność materiałów stosowanych do wykonywania ścian działowych wynika z właściwości użytkowych tych wyrobów, ich dostępności, ceny, możliwości wykonawstwa. Jeśli ściany działowe są wykonywane na poddaszu, to dobrze jest zastosować materiały, z których łatwo będzie można wykonać ściany dopasowane do kształtu poddasza.

Masa własna ściany działowej

Masa własna ścian działowych ma istotny wpływ na możliwość ustawiania ich na stropie w dowolnym miejscu i bez konieczności wykonania wzmocnień w stropie, w miejscu ich usytuowania. Ma to istotne znaczenie w trakcie użytkowania budynku, kiedy to ściany działowe mogą być wielokrotnie wyburzane i ponownie wykonywane w nowych miejscach.

Norma PN-EN 1991-1-1 zaleca, aby ciężar własny przestawnych ścian działowych był uwzględniany jako obciążenie równomiernie rozłożone q_k i dodawany do obciążeń użytkowych stropu (patrz tabela 1). Ściany działowe o większej masie powinny być projektowane z uwzględnieniem ich położenia i kierunku usytuowania oraz rodzaju stropu, a więc nie bez znaczenia jest ich masa.

Jak zapewnić sztywność ściany działowej?

Nie jest prawdą, że im ściana działowa cieńsza, tym lepsza. Chociaż im cieńsza ściana, tym większa powierzchnia użytkowa mieszkania i mniejsze zużycie materiałów na wybudowanie ściany (licząc na m³). Wszystko zatem przemawia za tym, aby wykonać je jak najcieńsze. Z tych względów niektórzy decydują się na wykonywanie ścian o grubości 6 lub 8 cm. Jednak to nie jest prawidłowe rozwiązanie.

Gdy ściana jest zbyt cienka

Cienkie ściany są dosyć smukłe, ponieważ są wysokie (smukłość to jest stosunek wysokości do grubości ściany). Tym samym nie mają one odpowiedniej sztywności (a warunek sztywności jest wymagany przez normę murową z serii norm Eurokod 6). Również to, że są cienkie, to nie dają też za wiele możliwości mocowania w nich różnego rodzaju elementów mocujących.

Cienkie ściany też mają gorszą izolacyjność akustyczną niż grubsze. Oznacza to, że grubość ścian działowych ma jednak znaczenie. Dlatego celowo wśród wyrobów stosowanych do wykonywania ścian działowych nie wymieniono elementów murowych o szerokościach mniejszych niż 9 cm. Nie powinno się bowiem wykonywać murów za cienkich, bo będą one podatne na uszkodzenia oraz mogą wręcz stanowić zagrożenie dla użytkowników.

Bezpieczeństwo użytkowania

Ściany działowe powinny zapewnić bezpieczeństwo użytkowania i jest to związane z ich statecznością, a więc zapewnieniem im odpowiedniej sztywności. Sztywność ścian działowych murowanych wynika z ich cech geometrycznych, a więc wysokości, grubości, długości oraz sposobu połączenia z innymi elementami, które te ściany usztywniają. Dlatego przy przyjmowaniu rozwiązań na ściany działowe murowane należy uwzględnić zapisy normy PN-EN 1996-1-1, Eurokod 6 (Projektowanie konstrukcji murowych – Część 1-1: Reguły ogólne dla zbrojonych i niezbrojonych konstrukcji murowych). Według nich ściany wypełniające muszą spełniać kryteria minimalnej sztywności i nośności.

Kryterium sztywności wyraża się smukłością ściany: h/t (h – wysokość, t – grubość). Ogólnie przyjmuje się dla ścian wypełniających warunek smukłości, który nie powinien być większy niż 30 (czyli np. dla ściany o grubości 10 cm wysokość nie powinna być większa niż 30×10 = 300 cm). Jest to dodatkowo uzależnione od warunków podparcia ściany.

Stateczność ścian działowych uzyskuje się przez ich podparcie na krawędzi dolnej oraz na krawędzi górnej, górnej i jednej bocznej lub wszystkich pozostałych krawędziach (boczne i górna).

Przy przyjmowaniu rozwiązań w kontekście grubości ścian działowych powinno się również zwrócić uwagę na to, aby ściany można było normalnie użytkować, wieszając na nich szafki, półki lub inne elementy. To też powinno determinować zastosowanie odpowiednich grubości bloczków lub pustaków. Zazwyczaj grubości zapewniające sztywność dają możliwości mocowania na nich różnego rodzaju elementów.

Izolacyjność akustyczna

Ściany działowe w obrębie jednego mieszkania w budynku jednorodzinnym lub budynku wielorodzinnym wydzielają pomieszczenia pod względem użytkowym, więc teoretycznie powinny mieć dobrą izolacyjność akustyczną. Jednak ich wpływ na skuteczną ochronę przed hałasem pomiędzy rozdzielanymi pomieszczeniami jest znacznie ograniczony. Wynika to głównie ze znacznie słabszej izolacyjności akustycznej drzwi wewnętrznych, stosowanych w mieszkaniach i przenoszenia się dźwięków ciągami komunikacyjnymi.

W praktyce nie stosuje się stolarki wewnętrznej o podwyższonej izolacyjności akustycznej. W tym kontekście bardziej efektywne jest projektowanie układów pomieszczeń i wejścia do nich, aby ograniczyć przenoszenie dźwięków drogami pośrednimi.

Wymagania izolacyjności akustycznej przegród w budynkach określone są w normie PN-B-02151-3 (Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach. Izolacyjność akustyczna przegród w budynkach oraz izolacyjność akustyczna elementów budowlanych. Wymagania). W tabeli 2 zestawiono z powyższej normy wymagania dotyczące ścian działowych w budynkach mieszkalnych.

Na co należy zwrócić uwagę przy wykonywaniu ścian działowych?

W przypadku ścian działowych nie bez znaczenia jest cały szereg zaleceń wykonawczych, dzięki którym zastosowane rozwiązania będą skuteczne i trwałe. Poniżej przedstawiam najważniejsze z nich.

Po pierwsze – kiedy murujemy ściany działowe? 

Bardzo ważną kwestią, która wpływa na trwałość ścian działowych, jest to, kiedy, czyli na jakim etapie budowy, będą one wykonywane. Ważne w tym kontekście jest to, że ściany działowe powinny być wykonywane po rozszalowaniu elementów, na których będą murowane. Chodzi o to, że te elementy po rozszalowaniu ulegają ugięciu, więc ściany działowe będą już budowane na wstępnie ugiętych elementach budynku. Gdyby się np. wykonało ściany na elementach, które nie są jeszcze rozszalowane, to pod wpływem odkształcenia tych elementów, po rozszalowaniu, mogłyby spowodować porysowanie się ścian działowych. Również rozszalowane powinny być stropy i belki powyżej murowanych ścian działowych, aby móc oddylatować górę ścian od konstrukcji.

Po drugie – ściany działowe powinny być oddzielone u podłoża

Ściany działowe buduje się na różnych elementach budynku. Takimi elementami są np. płyty fundamentowe (jeśli budynek jest posadowiony na płycie), płyty z chudego betonu pod parterem, stropy, belki. Elementy te podlegają odkształceniom w trakcie użytkowania (zwłaszcza stropy i belki). Ugięcia tych elementów, nawet jeśli są dopuszczalne, to są one „zabójcze” dla ścian działowych, które nie mają takiej odkształcalności i mogą się z tego powodu porysować i popękać.

Aby temu zapobiec, trzeba fizycznie oddzielić ścianę działową od podłoża. Wystarczy pod pierwszą warstwą bloczków murowanej ściany działowej ułożyć folię lub papę. W ten sposób oddzieli się ścianę działową od podłoża, więc odkształcające się podłoże nie powinno ciągnąć za sobą wymurowanej na niej ściany działowej. Dlatego pierwszą warstwę bloczków ściany działowej powinno się wznosić na przekładce z folii lub papy.

Następnie na tej przekładce muruje się pierwszą warstwę elementów murowych. Zazwyczaj wykonuje się to na zaprawie cementowej. Zaprawa cementowa się sprawdza, bo nie jest tak plastyczna jak cementowo-wapienna, dzięki temu udaje się łatwo ustawić element murowy na grubej warstwie zaprawy, która „nie płynie”. Pierwsza spoina jest dosyć gruba, ponieważ trzeba nią wyrównać nierówności podłoża, na którym ściana działowa jest stawiana.

Po trzecie – ściany działowe powinny być zamocowane do elementów budynku

Aby ściany działowe zachowały stateczność (były stabilne), to oprócz właściwej grubości, powinno się je odpowiednio zamocować do konstrukcyjnych elementów budynku. Zazwyczaj mocuje się je do ścian nośnych, czasami też do stropu nad ścianą działową. Przy mocowaniu do ścian nośnych można to zrobić na dwa sposoby.

Można przy murowaniu ścian nośnych zostawić strzępia, czyli miejsca na wmurowanie bloczków ścian działowych. Jednak od tego się raczej odchodzi, bo nie jest to wygodne pod względem wykonawczym. Poza tym na etapie budowy ściany działowe często się wykonuje w innych miejscach niż są przewidziane w projekcie.

Najlepiej i najwygodniej jest zatem łączyć ściany działowe z nośnymi za pomocą specjalnych łączników stalowych (oznaczone są one P30 lub LP30). To płaskie blaszki, które można zamocować do ściany nośnej. Można je wmurować w spoiny ścian nośnych albo zamocować w trakcie murowania ścian działowych.

Wmurowanie łączników w ściany nośne znowu wymaga wiedzy, gdzie ściany działowe będą usytuowane. Można je też zamocować do ścian nośnych na etapie wykonywania „działówek”. Wówczas blaszkę zagina się pod kątem prostym, mocuje się za pomocą kołka do ściany nośnej, a następnie umieszcza się blaszkę w spoinie ściany działowej. Można ją jeszcze przybić gwoździem albo kołkiem do elementu murowego ściany działowej. Łączniki powinny być umiejscowione maksymalnie w co trzeciej warstwie bloczków ściany działowej. Oprócz łączników należy również nałożyć zaprawę murarską w spoinie pionowej pomiędzy murowanymi elementami ściany działowej a ścianą nośną.

Po czwarte – ściany działowe powinny być właściwie wymurowane

Każda ściana jest kompozytem, ponieważ jest wykonana z elementów murowych powiązanych za pomocą zaprawy. Zaprawy mogą być różne (tradycyjne, do cienkich spoin), mogą to też być kleje poliuretanowe. Niezależnie od zastosowanych zapraw i elementów murowych, ważne dla ścian murowanych jest to, że elementy murowe powinny być prawidłowo ze sobą powiązane. Chodzi o mijanie się spoin pionowych kolejnych warstw w murze.

Elementy murowe w murach niezbrojonych powinny zachodzić na siebie w poszczególnych warstwach w taki sposób, aby ściana zachowywała się tak, jak jeden element konstrukcyjny.

Przemurowanie (na rysunku odległość oznaczona jako 1), uzależnione jest od wysokości elementów murowych:

• dla elementów ściennych o wysokości nie większej niż 250 mm:
  – zakład ≥ 0,4 h_u lub 40 mm (decyduje wartość większa),
• dla elementów ściennych o wysokości większej niż 250 mm:
  – zakład ≥ 0,2 h_u lub 100 mm (decyduje wartość większa).

Te warunki należy spełnić bezwzględnie. Ponadto należy właściwie rozłożyć zaprawę. Powinna ona być ułożona w spoinach poziomych i pionowych. Jeśli elementy murowe są profilowane na pióra i wpusty i jeśli producent zaleca, to możliwe jest niewypełnianie zaprawą spoin pionowych. Jednak zawsze trzeba sprawdzić zalecenia producenta danego sytemu. Są np. bloczki do ścian działowych profilowane na zamek, które należy murować z wypełnieniem zaprawą spoin poziomych i pionowych.

Po piąte – właściwie zamontowane nadproża w ścianach działowych

W ścianach działowych najczęściej wykonuje się otwory na drzwi. Nad tymi otworami należy wykonać nadproża. Ponieważ ściany działowe nie są elementami konstrukcyjnymi budynku, to i nadproża nie są obciążone dużymi obciążeniami. Dlatego zazwyczaj są to nadproża samonośne, które „niosą” same siebie oraz zbierają obciążenia ciężarem własnym ściany działowej z trójkąta obciążeń równobocznego, wpisanego w geometrię ściany nad belką nadprożową. To niewielkie obciążenia, więc nadproża zazwyczaj dobiera się ze względu na geometrię. Czyli dobiera się długość nadproża, które powinno pasować do szerokości otworu, które mają przekryć, oraz grubości ściany działowej.

Ważne jest przy tym, aby nadproża miały odpowiednią długość oparcia. Długości oparcia wynoszą zazwyczaj od 10 do 25 cm i są uzależnione od założeń projektowych oraz producenta nadproży.

Można też wykonać nadproża wylewane żelbetowe. Zazwyczaj zbrojenie czterema prętami, np. ø 10–12 ze strzemionami z prętów ø 6 jest wystarczające. Czasami też wykonawcy robią tylko żelbetowy pas rozciągany ze zbrojeniem 2 ø 12. W ten sposób powstaje nadproże quasi-zespolone z nadmurowanymi nad nim elementami murowanymi. I takie rozwiązanie też jest dobre. Niemniej jednak zastosowanie belki prefabrykowanej jest najwygodniejsze, bo nie są potrzebne szalunki, podparcie montażowe.

Gdy otwory w ścianach są większej szerokości, to zawsze rozwiązanie powinno być dobrane przez projektanta.

Po szóste – ściany działowe powinny być oddylatowane od elementów konstrukcji

Ściany działowe są elementami, które nie powinny być obciążone innymi elementami konstrukcji budynku. Gdyby to nastąpiło, to może spowodować uszkodzenie ścian działowych, które nie są przystosowane do przeniesienia obciążeń. Po drugie, nie były one ujęte w projektowaniu jako elementy konstrukcyjne, więc będą zaburzać, a nawet mogą zmieniać schemat przekazywania obciążeń, co w ekstremalnych przypadkach może być niebezpieczne.

Dlatego powinny być oddylatowane (czyli oddzielone) od stropów i innych elementów (np. elementów więźby dachowej) występujących nad nimi. Wówczas pomiędzy ścianami działowymi a stropem powinno się zostawić przerwę 2–3 cm, aby umożliwić odkształcenia tych elementów konstrukcyjnych, żeby przypadkiem nie dociążyły ściany działowej.

Następnie szczelinę tę powinno się wypełnić trwale plastycznym materiałem. Powinna być zastosowana trwale elastyczna piana (np. Flexifoam). Można też szczelinę wypełnić miękką wełną mineralną. Nie powinno się natomiast stosować zwykłej piany montażowej, ponieważ po związaniu nie jest ona odkształcalna.

Również, jeśli w płaszczyźnie ściany występują np. drewniane słupy więźby dachowej, to również powinny one być oddylatowane od ściany działowej za pomocą szczeliny 1–2 cm. Szczeliny pomiędzy ścianą działową a słupem drewnianym należy również wypełnić pianą poliuretanową trwale elastyczną lub wełną mineralną.

Podsumowanie

Ściany działowe są elementami budynku, które nie mają wpływu na bezpieczeństwo konstrukcji, ale mają wpływ na bezpieczeństwo i komfort użytkowania budynku. Niestety, nie poświęca się im zbyt wiele uwagi podczas projektowania i wykonawstwa. Najczęściej ich znaczenie można dostrzec dopiero podczas użytkowania budynku. Dlatego tak ważne jest wybranie właściwych wyrobów oraz dopilnowanie wszystkich istotnych zaleceń wykonawczych dla danej technologii i materiałów. Przed rozpoczęciem murowania ścian działowych lub wykonywania ich w zabudowie z płyt kierownik budowy powinien omówić z wykonawcą warunki wykonania i odbioru ścian działowych. W trakcie i na zakończenie robót powinno się sprawdzić ich wykonanie. To podstawa, aby wykonać je dobrze.

Zdjęcia: Tomasz Rybarczyk