Jak działają czujniki czadu?

Co warto wiedzieć o czujnikach i dlaczego warto w nie zainwestować?

Tlenek węgla nie bez powodu nazywany jest „cichym zabójcą”. Jest to bowiem bezwonny, bezbarwny i silnie trujący gaz, który powstaje w wyniku niepełnego spalenia paliwa w urządzeniu grzewczym. Jest nieco lżejszy od powietrza, dlatego z łatwością się z nim miesza i rozprzestrzenia. To powoduje, że zaczadzeniem zagrożeni są wszyscy użytkownicy urządzeń emitujących spaliny, m.in. piecyków gazowych z otwartą komorą spalania, kotłów węglowych czy kominków. Koniecznością jest więc dbanie o czystość urządzeń grzewczych oraz użytkowanie ich zgodnie z przeznaczeniem. Polskie prawo obliguje również do wykonywania corocznych przeglądów instalacji i przewodów kominowych. Nakaz ten ma prowadzić nie tylko do uniknięcia konsekwencji na tle prawnym, ale również poprawiać bezpieczeństwo i zmniejszać ryzyko zatrucia tlenkiem węgla.

Zasada działania czujników czadu

Jeżeli chcemy mieć zapewnioną ochronę przed zaczadzeniem, powinniśmy zaopatrzyć się w czujniki czadu. To niezbędny element każdego domu, w którym znajdują się urządzenia oraz instalacje – np. przewody kominowe, które mogą być źródłem tlenku węgla. Podnoszą one poziom bezpieczeństwa, zmniejszają ryzyko zaczadzenia oraz pozwalają na szybką reakcję w sytuacji zagrożenia życia.

Działanie czujnika czadu polega na ciągłym kontrolowaniu stężenia gazu w pomieszczeniu, w którym został zamontowany. Gdy stężenie trującego tlenku węgla przekroczy określoną wartość, czujnik poinformuje o tym domowników poprzez alarm dźwiękowy – głośny sygnał o natężeniu 85dB oraz świetlny – czerwoną, migającą diodę. W przypadku czujników z wyświetlaczem na panelu LCD wyświetli się wartość stężenia CO w jednostkach PPM (jedna cząstka CO na milion cząstek powietrza). Czułość certyfikowanych czujników jest tak dobrana, aby reagowały już przy stężeniach CO niezagrażających życiu i umożliwiały podjęcie właściwych działań na długo zanim stężenie czadu osiągnie poziom niebezpieczny dla zdrowia i życia.

Czujniki powinny być zamontowane we wszystkich pomieszczeniach, w których znajdują się urządzenia mogące być źródłem emisji tlenku węgla. Dodatkowe czujniki powinniśmy umieścić w pomieszczeniach, w których spędzamy dużo czasu np. w salonie, pokoju dziennym i w sypialniach.

Jeżeli w pomieszczeniu jest urządzenie z otwartą komorą spalania, które emituje spaliny – np. piecyk gazowy, kominek, biokominek – zaleca się montaż czujnika na ścianie, powyżej górnej krawędzi drzwi i okien, możliwie blisko sufitu, lecz nie bliżej niż 15 cm od niego. Odległość czujnika od potencjalnego źródła tlenku węgla (mierzona w poziomie) nie powinna być mniejsza niż 1 m i nie większa niż 3 m. W pomieszczeniach, w których nie ma urządzeń emitujących spaliny lub w pomieszczeniach znajdujących się z dala od ww. urządzeń, czujnik najlepiej umieścić w „strefie oddychania” tj. na wysokości dróg oddechowych. Na przykład w sypialni czujnik czadu możemy postawić na szafce nocnej lub zamontować na ścianie na wysokości ok. metra od podłogi. Natomiast na korytarzu czujnik możemy zamontować np. na ścianie na wysokości ok. 1,5–1,7 m od podłogi. 

Wybierając lokalizację alarmu, powinniśmy także zwrócić uwagę, żeby nie był zasłonięty, np. meblami lub zasłonami. Aby czujnik mógł wykryć tlenek węgla, musi mieć zapewniony swobodny dopływ powietrza. Z tego samego powodu nie powinniśmy instalować czujnika w pobliżu okien, drzwi, klimatyzatorów, wentylatorów sufitowych oraz innych urządzeń wymuszających burzliwy przepływ powietrza. Należy także unikać w miejsc, w których urządzenie będzie narażone na nadmierne działanie kurzu, brudu, tłuszczu lub chemikaliów. Czynniki te mogą zakłócić prawidłowe działanie sensora lub całkowicie go zablokować. 

Ważne informacje przed zakupem czujnika czadu

Polski rynek oferuje kilka rodzajów czujników czadu, różniących się od siebie nie tylko budową, ale również funkcjami oraz ceną. Kontrole Inspekcji Handlowej pokazały, że niestety dostępne są także wadliwe urządzenia, które nie spełniają swojej funkcji lub są nieprawidłowo oznaczone.

Zgodnie z nowymi przepisami od 1 stycznia 2021 r. w pomieszczeniach mieszkalnych mogą być montowane (trwale na ścianie lub na suficie) wyłącznie czujniki tlenku węgla oznaczone znakiem budowlanym B, spełniające normę PN-EN 50291-1:2018-06. Właśnie dlatego wybierając czujnik, koniecznie powinniśmy sprawdzić jego oznaczenie. Będziemy mieli wtedy gwarancję, że nabywamy certyfikowany produkt, który w porę ostrzeże nas przed zagrożeniem. Znak budowlany B musi być umieszczony w sposób widoczny, czytelny i trwały bezpośrednio na obudowie czujnika oraz dodatkowo w dokumentacji dołączonej do urządzenia. 

Każdy czujnik czadu musi zapewniać ciągły monitoring stężenia tlenku węgla w powietrzu, posiadać przycisk testowy do kontroli i obsługi urządzenia, funkcję przypominającą o konieczności wymiany czujnika po upływie okresu eksploatacji oraz dodatkową diodę sygnalizacji usterki. Czujniki zasilane bateryjnie muszą mieć funkcję sygnalizacji słabego stanu baterii, natomiast czujniki zasilane z gniazdka – wskaźnik zasilania sieciowego barwy zielonej (zielona dioda LED).

Pamiętajmy! Montaż czujników tlenku węgla nie zastąpi prawidłowej instalacji oraz eksploatacji urządzeń spalających paliwo w trakcie pracy. Nie rozwiązuje również problemów związanych z nieprawidłową wentylacją i odprowadzaniem spalin. Dlatego niezależnie od zamontowania czujników tlenku węgła powinniśmy pamiętać o okresowych przeglądach i czyszczeniu instalacji wentylacyjnej i przewodów kominowych. Kratki wentylacyjne muszą być zawsze odsłonięte – nie wolno ich zaklejać ani też zasłaniać np. szafkami. Co jakiś czas trzeba je oczyścić z kurzu, który szybko się na nich gromadzi. Systematycznie należy też sprawdzać ciąg powietrza. Można to zrobić w prosty sposób, przykładając kartkę do kratki wentylacyjnej. Jeśli wentylacja działa sprawnie, kartka powinna przywrzeć do kratki. A jeśli będzie odstawała – trzeba natychmiast wezwać kominiarza, aby ustalił przyczyny braku ciągu i jak najszybciej je usunął. Zalecane jest również częste wietrzenie pomieszczeń, w których odbywa się proces spalania (np. kuchni w trakcie używania kuchenki gazowej, łazienek wyposażonych w termy gazowe z otwartą komorą spalania). Tylko dzięki takim kompleksowym działaniom zminimalizujemy ryzyko zatrucia tlenkiem węgla.

Jak uniknąć zatrucia czadem – ważne zasady!

• Nie zasłaniaj kratek wentylacyjnych i otworów nawiewnych.
• Przy instalacji urządzeń i systemów grzewczych korzystaj z usług wykwalifikowanej osoby.
• Pamiętaj o dokonywaniu okresowych przeglądów instalacji wentylacyjnej i przewodów kominowych oraz ich czyszczeniu. Gdy używasz węgla i drewna, należy to robić nie rzadziej niż raz na 3 miesiące. Gdy używasz gazu ziemnego czy oleju opałowego – nie rzadziej niż raz na pół roku.
• Zarządca budynku lub właściciel ma obowiązek m.in. przeglądu instalacji wentylacyjnej nie rzadziej niż raz w roku.
• Użytkuj sprawne technicznie urządzenia, w których odbywa się proces spalania zgodnie z instrukcją producenta. Kontroluj stan techniczny urządzeń grzewczych.
• Stosuj urządzenia posiadające stosowne dopuszczenia w zakresie wprowadzenia do obrotu.
• W sytuacjach wątpliwych żądaj okazania wystawionej przez producenta lub importera urządzenia tzw. deklaracji zgodności.
• W przypadku wymiany okien na nowe, sprawdź poprawność działania wentylacji, ponieważ nowe okna są najczęściej o wiele bardziej szczelne w stosunku do wcześniej stosowanych w budynku i mogą pogarszać wentylację.
• Systematycznie sprawdzaj ciąg powietrza, np. poprzez przykładanie kartki papieru do otworu bądź kratki wentylacyjnej. Jeśli nic nie zakłóca wentylacji, kartka powinna przywrzeć do otworu lub kratki.
• Często wietrz pomieszczenie, w których odbywa się proces spalania (kuchnie, łazienki wyposażone w termy gazowe), a najlepiej zapewnij nawet niewielkie rozszczelnienie okien.
• Rozmieść czujniki tlenku węgla w części domu, w której sypia twoja rodzina. Dla zwiększenia bezpieczeństwa dodatkowe czujniki warto umieścić w każdym pomieszczeniu.
• Nie spalaj węgla drzewnego w domu, garażu, na zamkniętej werandzie itp., jeżeli pomieszczenia te nie mają odpowiedniej wentylacji.
• Nie zostawiaj samochodu w garażu na zapalonym silniku, nawet jeżeli drzwi do garażu pozostają otwarte.
• Nie bagatelizuj objawów duszności, bólów i zawrotów głowy, nudności, wymiotów, oszołomienia, osłabienia, przyspieszenia czynności serca i oddychania, gdyż mogą być sygnałem, że ulegasz zatruciu czadem; w takiej sytuacji należy natychmiast przewietrzyć pomieszczenie, w którym się znajdujemy i zasięgnąć porady lekarskiej.