Czy można zainstalować pompę ciepła w już istniejącym budynku?

Montaż pompy ciepła stanowi obecnie jedno z najważniejszych działań, które możemy podjąć w celu zwiększenia efektywności energetycznej i komfortu użytkowania budynku. Pompa ciepła jest bowiem zaawansowanym technologicznie urządzeniem o trzy- do pięciokrotnie wyższej efektywności w przekazywaniu ciepła niż np. kocioł gazowy. To trwałe i praktycznie bezobsługowe rozwiązanie, które pozwala przez wiele lat cieszyć się komfortem cieplnym i użytkowym przy znaczącym obniżeniu kosztów ogrzewania. Co więcej, korzystnie wpływa na nasze zdrowie i środowisko naturalne dzięki redukcji emisji szkodliwych substancji do otoczenia. Zapewne dlatego rynek pomp ciepła rozwija się dynamicznie, a zainteresowanych ich montażem nie brakuje. Jednak – jak zawsze – gdy do powszechnego użycia wkraczają nowsze technologie, wypierając te dotychczasowe, już „oswojone”, w ślad za tym powstają niczym niepoparte i żyjące swoim życiem mity. Jednym z nich jest przekonanie, że pompy ciepła sprawdzają się tylko w nowych budynkach. Efektywnością instalacji pomp ciepła w już funkcjonujących budynkach zajmiemy się zatem w tym artykule.

Czytaj też: Jak wybrać instalatora do montażu pompy ciepła?

Audyt energetyczny budynku

Przede wszystkim musimy zacząć od planów termomodernizacji budynku. Właściwa izolacja wpływa nie tylko na komfort termiczny, ale także na zapotrzebowanie budynku na energię i efektywność systemu grzewczego. Warto więc przeprowadzić audyt energetyczny budynku. Da nam on m.in. odpowiedź na pytania, gdzie konkretnie powstają mostki termiczne, przez które nadmiernie ucieka ciepło, oraz jak je zlikwidować, a także, jak optymalnie zmodernizować układ grzewczy. Wskaże więc najbardziej uzasadnione technicznie i opłacalne rozwiązania przy zmianie sposobu ogrzewania na pompę ciepła.

Dofinansowanie

Audyt energetyczny będzie też niezbędny przy ubieganiu się o dofinasowanie do kompleksowej termomodernizacji z programu „Czyste Powietrze”, która jest premiowana wyższym poziomem dotacji niż pojedyncze działania modernizacyjne. Zależnie od dochodu w gospodarstwie domowym możemy wówczas otrzymać dopłaty na pokrycie od 40 do nawet 100% kosztów kwalifikowanych (bez podatku VAT) całej inwestycji, a maksymalna kwota dotacji może wynieść odpowiednio od 66 do 135 tys. zł (plus 1,2 tys. zł na audyt energetyczny). Możliwe jest również uzyskanie dofinansowania inwestycji z programów regionalnych.

Modernizacja i remont

Następnie, gdy już wiemy, co jest przyczyną utraty ciepła w budynku, zgodnie z zaleceniami audytu planujemy remont, np. wymianę stolarki, docieplenie ścian, stropu lub dachu, usprawnienie instalacji. To kolejny bardzo ważny krok. Pamiętajmy – żadne źródło ogrzewania nie będzie efektywne, jeśli wytworzone ciepło będzie uciekać przez różnego rodzaju nieszczelności. Żadne nie będzie też dobrze działać, gdy nie zadba się o odpowiednie warunki współpracy nowego urządzenia grzewczego z istniejącą instalacją.

Dobór pompy ciepła

Podczas modernizacji ważnym aspektem jest racjonalny dobór pompy ciepła − zarówno jej typu, na co istotny wpływ mogą mieć uwarunkowania na naszej posesji, jak i parametrów technicznych urządzenia. W wodnych systemach centralnego ogrzewania budynków wykorzystuje się różne typy pomp ciepła, każdy o innej charakterystyce i wymaganiach dla instalacji. W Polsce najpopularniejsze są pompy ciepła typu powietrze/woda, ale coraz częściej stosuje się także pompy ciepła gruntowe i wodne, bardziej efektywne, ciszej pracujące, choć droższe w zakupie i instalacji.

W przypadku pomp ciepła typu powietrze/woda wystarczy, że przy budynku jest odpowiednio duża przestrzeń do umieszczenia jednostki zewnętrznej. Natomiast do wodnych pomp ciepła konieczne jest posiadanie na posesji dwóch studni głębinowych (czerpalnej i zrzutowej), które zapewnią dostęp do wody gruntowej. Wymogiem jest zatem występowanie wód gruntowych na akceptowalnej głębokości, ale też ich odpowiedni skład i jakość.

Z kolei pompa gruntowa, która uchodzi za najbardziej efektywną, potrzebuje nie tylko odpowiednich warunków gruntowo-wodnych, ale też – jeśli będzie korzystać z kolektorów poziomych − dużej i wolnej powierzchni działki. Na tej powierzchni można potem stworzyć ogród, ale nie można sadzić roślinności z mocnymi i głęboko wrastającymi korzeniami. Dlatego zdecydowanie bardziej popularnym rozwiązaniem dla pompy gruntowej jest wykonanie instalacji dolnego źródła ciepła w postaci odwiertów pionowych pod sondy (sięgających na głębokość nawet pow. 100 m), wypełnianych następnie odpowiednim materiałem. Realizacją takich prac zajmują się wyspecjalizowane firmy zgodnie z zatwierdzonym projektem, uwzględniającym zarówno warunki gruntowo-wodne, jak i zapotrzebowanie budynku na ciepło.

Uwarunkowania związane z lokalizacją domu i działką, na której się on znajduje, są więc bardzo ważne przy wyborze typu pompy ciepła. Niezależnie od nich, decydując się na inwestycję, powinniśmy też znać konkretne zapotrzebowanie na ciepło do ogrzania naszego budynku oraz parametry istniejącej instalacji centralnego ogrzewania i właśnie do nich dostosować daną pompę ciepła, a zwłaszcza jej moc. Skonfigurowanie modernizowanej instalacji wymaga dodatkowo dokładnego określenia zapotrzebowania na ciepłą wodę użytkową. Tych wszystkich informacji dostarczy nam audyt energetyczny budynku.

Montaż pompy ciepła w istniejącym budynku

Końcowym warunkiem jest znalezienie miejsca wewnątrz budynku na zamontowanie pompy ciepła oraz innych elementów układu grzewczego (np. zasobnika ciepłej wody użytkowej), a także – jeśli wybieramy pompę ciepła typu powietrze/woda czy powietrze/powietrze − wydzielenie dla jednostki zewnętrznej odpowiedniej strefy na zewnątrz budynku. Niezwykle ważne jest, by hałas, będący wynikiem pracy jednostki zewnętrznej, nie przeszkadzał domownikom ani sąsiadom. Należy też tak ulokować pompę, aby zapewnić serwisantom łatwy dostęp do całego systemu.

Następną ważną kwestią związaną z instalacją pompy ciepła w już istniejącym budynku jest właściwe połączenie urządzenia z istniejącym układem centralnego ogrzewania (c.o.) i zapewnienie efektywnej współpracy z instalacją odbiorczą (grzejnikami).

Wielu inwestorów obawia się przy tym, że decydując się na pompę ciepła, będą zmuszeni dokonać kosztownej wymiany starych grzejników. Nic bardziej mylnego! Owszem, jeśli przeprowadzamy gruntowny remont, w tym również wymianę instalacji grzewczej, warto zainwestować także w nowe formy ogrzewania, np. grzejniki płytowe, konwektorowe czy nawet ogrzewanie podłogowe lub ścienne. Jednak możemy też zastosować wariant odwrotny – dobrać pompę ciepła do starych, w tym żeliwnych grzejników.

Nowoczesne urządzenia grzewcze, a takim jest właśnie pompa ciepła, świetnie poradzą sobie (o ile zadbamy o ich właściwą konfigurację) z efektywnym dostarczaniem ciepła także do istniejących odbiorników. Warto rozważyć wymianę/montaż zaworów termostatycznych, aby precyzyjniej regulować temperaturę w poszczególnych pomieszczeniach.

Opracowano na podstawie materiałów PORT PC, kampania „Pompuj ciepło z głową”