Dlaczego ściany w mieszkaniach pękają

Ściany wypełniające w konstrukcji szkieletowej budynków wymagają odpowiedniego połączenia ze ścianami konstrukcyjnymi lub słupami konstrukcji szkieletowej oraz spodem belki żelbetowej, lub spodem stropu (ściany działowe wewnątrz budynku).

W praktyce często zdarza się, że zarówno projektanci, jak i wykonawcy, aby spełnić wymagania inwestorów nastawionych wyłącznie na zysk, godzą się, kosztem często swojej reputacji, na znaczne oszczędności i potanienie konstrukcji. Efektem są liczne pęknięcia ścian w nowych budynkach oddawanych do użytkowania.

Nawet rzeczoznawcy budowlani, którzy powinni mieć odpowiednie przygotowanie merytoryczne, piszą często w swoich opiniach, że są to tylko spękania tynku, choć w rzeczywistości po wykonaniu odkrywek pojawiają się spękania ścian i stropów.

Skąd się biorą spękania?

Prezentowane przykłady są porażające. Specjaliści oceniają, że w Polsce jest obecnie około 300 tys. budynków wielorodzinnych, które mają wady konstrukcyjne i nadają się tylko do rozbiórki, gdyż koszt napraw przewyższa koszt wybudowania nowego budynku.

Wszystkie ściany wypełniające, w tym ściany pełniące funkcje wydzielenia stref pożarowych, współuczestniczą w pracy statycznej całego budynku. Ściany nienośne, które nie zostały zaprojektowane do przenoszenia obciążeń pionowych, mogą również przejmować oddziaływania, którym poddawany jest budynek. Jeśli wielkość tych oddziaływań spowoduje przekroczenie granicznych naprężeń głównych w ścianie, nastąpi jej zarysowanie. Źródłem takich oddziaływań mogą być deformacje budynku związane z nadmiernym lub nierównomiernym osiadaniem oraz ugięcia stropów.

W pierwszym przypadku, najczęściej w wyniku błędów posadowienia obiektu, pojawiają się odkształcenia konstrukcji nośnej budynku, które pociągają za sobą wymuszone odkształcenia ścian wypełniających. Jeśli nie zostały one wykonane z dostatecznie dużymi dylatacjami i podatnymi połączeniami z konstrukcją, wystąpią zarysowania i uszkodzenia tych ścian. Zapobiec tego typu uszkodzeniom można właściwie tylko na etapie projektu. Sposób i rozwiązanie posadowienia obiektu powinny opierać się o dokumentację geotechniczną. Prawidłowe rozwiązanie konstrukcyjne należy jeszcze skutecznie kontrolować na etapie wykonania fundamentów, co jest obowiązkiem projektanta, zgodnie z Prawem budowlanym, szczególnie jeśli w podłożu zalegają grunty spoiste i organiczne. Naprawa błędów zaistniałych na tym etapie wznoszenia obiektu jest później bardzo trudna i kosztowna.

Drugą, znacznie szerszą grupą źródeł zarysowania ścian wypełniających, są ugięcia stropów w budynku związane z odległościami między słupami lub ścianami usztywniającymi wynoszącymi ponad 6 m. Dotyczy to zarówno ugięć stropów, na których opierane są ściany, jak i stropów nad tymi ścianami. Nadmierne ugięcia stropów, na których opierają się ściany, wywołują w nich wymuszone odkształcenia, powodując zarysowania w wyniku przekroczenia wytrzymałości na rozciąganie i ścinanie. W przypadku ugięć stropów rozpiętych bezpośrednio nad ścianami wypełniającymi może nastąpić zniwelowanie szczeliny podstropowej i powstanie dodatkowego podparcia stropów. Ściana niekonstrukcyjna staje się wówczas podporą i przejmuje obciążenia, na które nie była projektowana. Z tego względu niektórzy producenci bloczków silikatowych zalecają zbrojenie ścian murowanych, aby ograniczyć ich pękanie. W skrajnym przypadku ściana może ulec nie tylko zarysowaniu, ale również zniszczeniu. Aby zapobiec tego typu uszkodzeniom, należy ograniczać ugięcia stropów zarówno przez nadawanie im odpowiedniej sztywności, jak i przestrzeganie prawidłowych warunków wykonania.

W fazie realizacji stropów monolitycznych szczególnie istotne jest przestrzeganie terminów usunięcia ich deskowań. Przedwczesne zdjęcie szalunków, gdy beton nie uzyskał jeszcze odpowiedniej wytrzymałości, zwłaszcza gdy strop wykorzystywany jest później do składowania materiałów przeznaczonych do wznoszenia kolejnej kondygnacji, prowadzi do znacznego wzrostu ugięć. Celem ograniczenia późniejszych zarysowań ścian należy ściśle przygotować organizację robót i przestrzegać ustalonego wcześniej harmonogramu.

Należy również zwrócić uwagę na ilościową różnicę w obrazie spękań ścian murowanych na cienkie spoiny (klejonych) oraz ścian murowanych na spoiny zwykłe. W pierwszym przypadku najczęściej występują mniej liczne spękania o nieco większej rozwartości, w drugim zaś występują znacznie liczniejsze spękania o mniejszej szerokości.