Hydroizolacje balkonów i tarasów

Istnieją dwa sposoby odprowadzenia wody: powierzchniowy oraz drenażowy. Pierwszy polega na wykonaniu na powierzchni szczelnej i odpornej na uszkodzenia warstwy, po której spływa woda opadowa (rys. 1).

Najczęściej jest to tzw. uszczelnienie zespolone, czyli hydroizolacja z elastycznych mikrozapraw (zwanych także szlamami) w połączeniu z okładziną ceramiczną, stanowiącą warstwę ochronną. Spotyka się również rozwiązania polegające na wykonaniu elastycznej, poliuretanowej powłoki żywicznej.

Drugi wariant zakłada, że część wody wnika w specjalną warstwę drenującą i jest przez nią odprowadzana poza konstrukcję (fot. 1).

Wykończeniem powierzchni mogą tu być płytki ceramiczne (jako warstwę drenującą stosuje się tu jastrych wodoprzepuszczalny – wykonany na grubym kruszywie), układane na kleju, ale bez izolacji podpłytkowej ze szlamu. Często spotykane są także płyty betonowe układane na specjalnych podstawkach lub warstwie płukanego żwiru. Wariant drenażowy stosowany jest znacznie częściej na tarasach niż na balkonach.

Uwaga! Proszę nie stosować sposobu „uszczelnienia” pokazanego na rys. 2. Co najmniej od kilkunastu lat wiadomo, że jest on błędny i nieskuteczny, a mimo to z uporem maniaka stosuje się go do hydroizolacji balkonów i tarasów.

Nie wolno używać również żadnych pap na osnowie z tektury (butwieją i gniją po kilkunastu miesiącach) oraz tradycyjnych lepików na zimno czy gorąco (po dwóch, trzech zimach stają się kruche i pękają).

Jak więc poprawnie uszczelnić balkon?

Zacznę od wariantu z powierzchniowym odprowadzeniem wody, a więc z okładziną ceramiczną. Uszczelnienie wykonuje się bezpośrednio na płycie konstrukcyjnej lub warstwie spadkowej (rys. 1) z dwóch warstw elastycznego szlamu. Krawędź styku ze ścianą uszczelnia się taśmą wklejoną w pierwszą warstwę szlamu (rys. 3). Przykład uszczelnienia okapu pokazano natomiast na (rys. 4).

Do przyklejenia płytek stosuje się cienkowarstwowe, elastyczne kleje cementowe klasy C2 S2 lub C2 S1. Uwaga! Nie należy stosować klejów, które w oznaczeniu nie mają symboli S2 lub S1, gdyż to właśnie oznaczenie mówi o elastyczności kleju.

Proszę się nie sugerować określeniem „mrozoodporny”. Każdy klej klasy C2 (także C1) jest mrozoodporny, ale nie każdy może być stosowany na balkonach. Decyduje o tym badanie na elastyczność (oznaczenie S2 lub S1) oraz zalecenia producenta. 

Do spoinowania należy stosować elastyczne zaprawy fugujące oznaczone symbolem CG 2 W (wg PN-EN 13888:2004: Zaprawy do spoinowania płytek. Definicje i wymagania techniczne), tzn. cechujące się zmniejszoną absorpcją wody. Szerokość fug nie może być mniejsza niż 5 mm.

Dużo błędów popełnia się też przy doborze płytek. Wiąże się to z faktem, że inwestor kieruje się głównie względami estetycznymi, a nie parametrami technicznymi. Nie ułatwiają mu tej sytuacji architekci, pisząc w oznaczeniu płytek przeznaczonych na balkon tylko „mrozoodporne”, zupełnie nie wiedząc, jakie parametry decydują o trwałości okładziny ceramicznej w naszym klimacie.

Po pierwsze, wymiary płytek nie powinny przekraczać 30×30 cm (przy płytkach większych konieczne jest stosowanie kleju klasy C2 S2, a także dodatkowe dylatowanie powierzchni okładziny).

Po drugie, wybieramy płytki nienasiąkliwe (mrozoodporność nie musi i nie jest w tym przypadku parametrem wiodącym). Może się to wydawać dziwne, ale wynika to z prostego rozumowania. Klasyfikację płytek znaleźć można w normie PN-EN 14411:2005: Płytki i płyty ceramiczne. Definicje, klasyfikacja, charakterystyki i znakowanie. Norma ta rozróżnia płytki ciągnione i prasowane na sucho i dzieli je na klasy w zależności od nasiąkliwości.

Na balkonach i tarasach najlepiej w praktyce sprawdzają się płytki prasowane grupy BIa oraz BIb (te ostatnie cechują się zazwyczaj nasiąkliwością na poziomie 2%), a także płytki ciągnione o nasiąkliwości nieprzekraczającej 3–4% (klasa AI), które mogą być bez obaw stosowane (płytki gresowe cechują się nasiąkliwością na poziomie nie przekraczającym 0,5%).

Uważać natomiast należy z płytkami pochodzącymi z importu, np. włoskimi czy hiszpańskimi, innej klasy niż podane powyżej. Powinny mieć one deklarację mrozoodporności zgodnie z normą PN-EN ISO 10545-12:1999: Płytki i płyty ceramiczne. Oznaczanie mrozoodporności.

Warto zwracać na to uwagę, ponieważ wielu producentów/ importerów płytek z krajów o łagodniejszym klimacie deklarowało dodatkowo mrozoodporność według normy PN-EN 202 (już nieobowiązującej), która nie sprawdza się w naszym klimacie (według tej ostatniej normy jako mrozoodporne klasyfikowano płytki o nasiąkliwości nawet 6%, których stosowanie w naszym klimacie na balkonach jest wykluczone). To wszystko może wydawać się nieco skomplikowane, ale jest to jedyny sposób uniknięcia późniejszych, często kosztownych problemów.

Taras jest natomiast elementem nieco bardziej skomplikowanym. Wynika to z faktu, że pod nim znajdują się często pomieszczenia i konieczne jest wykonanie termoizolacji.

Dla wariantu z powierzchniowym odprowadzeniem wody sposób wykonania uszczelnienia zespolonego (szlam + okładzina ceramiczna) został opisany powyżej. Koniecznie jednak trzeba powiedzieć parę słów o dwóch warstwach – jastrychu dociskowym i drugiej (!!!) hydroizolacji (rys. 5). Jastrych dociskowy musi mieć grubość co najmniej 5,5 cm przy wytrzymałości na ściskanie przynajmniej 20 MPa.

Należy ponadto stosować dodatkowe zbrojenie przeciwskurczowe, najlepiej z siatek o możliwie małych oczkach (np. 5×5 cm) i średnicy prętów rzędu 4 mm. Próba wykonania go jako cieńszej warstwy i/lub o gorszych parametrach wytrzymałościowych skutkuje późniejszymi spękaniami. Jastrych ten dylatuje się na pola o wymiarach około 2–3 m na 2–3 m. Dylatacje uszczelnia się zawsze taśmami wtopionymi w szlam, a szczelinę dylatacyjną pomiędzy płytkami wypełnia elastyczną masą poliuretanową lub silikonową.

Dylatacje jastrychu muszą być dokładnie odwzorowane w okładzinie ceramicznej, a ich szerokość powinna wynosić co najmniej 1 cm. Jastrych dylatujemy także od strony ścian budynku (pasek styropianu grubości 1–1,5 cm – dylatacja brzegowa). Do warstwy dociskowej montujemy także obróbki blacharskie tarasu.

Hydroizolację nad warstwą docieplenia można wykonać z pap termozgrzewalnych, bitumicznych membran samoprzylepnych lub zgrzewanych na zakładach membran z tworzyw sztucznych. Trzeba tu zwrócić uwagę na konieczność zapewnienia poślizgu pomiędzy jastrychem a hydroizolacją (np. na sucho układa się na styropianie papę podkładową i do niej, metodą zgrzewania, przykleja się papę stanowiącą właściwą izolację przeciwwodną. Jako warstwę rozdzielającą można tu zastosować specjalną membranę kubełkową).

Funkcję paroizolacji mogą pełnić papy paroizolacyjne na folii aluminiowej, welonie szklanym lub papy termozgrzewalne, chociaż najczęściej stosuje się w tej sytuacji bitumiczne roztwory i masy (zawsze bezrozpuszczalnikowe), nanoszone dwukrotnie.

Warto również wspomnieć o tarasach naziemnych. To dość specyficzny rodzaj konstrukcji, traktowany po macoszemu do tego stopnia, że „projektuje” się go jako płytę, wylaną na gruncie, często bez jakichkolwiek izolacji, bo pod spodem nie ma przecież pomieszczeń.

A jeżeli mamy do czynienia z tzw. gruntami wysadzinowymi, to skutki mogą być bardzo kosztowne, łącznie z koniecznością rozbiórki zniszczonej konstrukcji (rezultatem w zimie będzie bowiem „wysadzenie” tarasu i spękania warstw wykończeniowych, w lecie natomiast spękania na skutek osiadania). Poza tym, takie „rozwiązanie” skutkuje stałym zawilgoceniem płyty konstrukcyjnej.

„Projekty” przewidujące wykonanie tarasu jako płyty wylanej na gruncie traktować należy raczej w kategoriach ciekawostek przyrodniczych (przepraszam za to sformułowanie, ale nawet niewiedza i indolencja powinny mieć swoje granice).

W przypadku tarasu naziemnego konieczne jest wykonanie ław fundamentowych i ścian tarasu, odpowiednie ich uszczelnienie oraz połączenie z izolacją ściany budynku, do której taras przylega. Grunt pod płytą tarasową zagęszczamy warstwami po 20–30 cm. Ostatnie 25–30 cm należy wykonać jako warstwę przerywającą podciąganie kapilarne.

Doskonale nadaje się do tego kruszywo płukane o uziarnieniu 8–16 cm, przekryte folią PE odporną na ujemne temperatury lub membraną kubełkową (kubełkami do dołu). Uszczelnienie i hydroizolację wykonuje się jak dla balkonu, z jedną różnicą. Trzeba bowiem zdylatować powierzchnię okładziny ceramicznej na pola o wymiarach 2–3 m na 2–3 m, wklejając dodatkowo taśmę uszczelniającą w warstwę szlamu, w miejscu przebiegu dylatacji (oczywiście przed wykonaniem okładziny).

Na koniec warto popatrzeć na kilka zdjęć przedstawiających skutki brakoróbstwa i ignorancji. Zdjęcie nr 2 pokazuje nowe budynki z balkonami z całkowicie zabudowaną balustradą. Takie balkony są generalnie bardzo trudne do wykonania. Po pierwsze, ze względu na krawędzie krzywoliniowe pojawia się problem z obróbkami (dotyczy to także balkonów czy tarasów z tradycyjną barierką). Po drugie, konieczne jest stabilne zamocowanie i uszczelnienie rzygaczy odprowadzających wodę opadową przez balustradę na zewnątrz (często jedynym „zamocowaniem i uszczelnieniem” jest pianka poliuretanowa). Po trzecie, konieczne jest wykonanie i uszczelnienie dylatacji obwodowych, co przy liniach krzywych może sprawić pewne problemy. Brak tych dylatacji powoduje powstanie poziomej rysy na wysokości poziomu wylewki (ścięcie balustrady).

Wpływ niepoprawnego wykonania obróbek blacharskich, obsadzeń słupków itp. pokazuje zdjęcie nr 3.

Literatura:

1. M. Rokiel: „Hydroizolacje w budownictwie. Wybrane zagadnienia w praktyce”, Dom Wydawniczy Medium 2006.
2. Belagkonstruktionen mit Fliesen und Platten ausserhalb von Gebauden – ZDB Merkblatt – VIII.2002.
3. Hinweise für die Ausführung von Abdichtungen im Verbund mit Bekleidungen und Belägen aus Fliesen und Platten für den Innen- und Aussenbereich – ZDB Merkblatt – VIII.2000.
4. PN-EN 14411:2005: Płytki i płyty ceramiczne. Definicje, klasyfikacja, charakterystyki i znakowanie.
5. PN-EN ISO 10545-12:1999: Płytki i płyty ceramiczne. Oznaczanie mrozoodporności.
6. PN-EN 12002:2005: Kleje do płytek. Oznaczanie odkształcenia poprzecznego cementowych klejów i zapraw do spoinowania.