Wybór odpowiedniego wiertła

Zanim zaczniemy wiercić otwory w drewnie, betonie czy też w metalu, należy wybrać odpowiedni typ wiertła. Każdy z wymienionych materiałów ma różne właściwości i wymaga użycia innego narzędzia. Ponadto wiertarki wyposażone są w różne rodzaje mocowań – wiertła muszą być z nimi kompatybilne.

Właściwy dobór wiertła jest gwarancją prawidłowego wykonania prac, wpływa na naszą skuteczność, komfort i bezpieczeństwo podczas korzystania z wiertarki. Co powinniśmy wiedzieć o wiertłach, aby odpowiednio dopasować je do obrabianego materiału? W tym artykule omówimy różne typy wierteł przeznaczonych do pracy z różnymi materiałami. 

Zobacz też: Jak wywiercić otwory w ścianie?

Budowa i typy wierteł

Wiertło składa się z dwóch części: chwytowej i roboczej. Część chwytowa służy do stabilnego  zamontowania wiertła w uchwycie wiertarki (patrz: akapit o mocowaniu wiertła w wiertarce), natomiast część robocza odpowiada za obróbkę materiału – zaczyna się na czole wiertła i sięga do końca rowka wiórowego. 

Najpowszechniejszymi są wiertła kręte, stosowane do wykonywania otworów walcowych. Wiertło takie składa się ze zwoi ułożonych śrubowo, zakończonych ostrzami skrawającymi. Wióry powstałe podczas wiercenia są odprowadzane za pomocą równoległych rowków.

Kolejnym typem są wiertła płaskie (piórkowe) przeznaczone do nawiercania otworów o większej średnicy w drewnie. Mają prostą konstrukcję bez rowków odprowadzających wióry. Część robocza jest spłaszczona, wyposażona w dwie proste krawędzie skrawające.

Trzeci typ to wiertła spiralne (świdry), które składają się ze spiralnego zwoju z rowkiem wiórowym zakończonego ostrzem. Część robocza zakończona jest piórem, skrawaczem oraz żądłem z gwintem stożkowym. 

Ostatni typ to wiertła koronowe, stosowane są do wiercenia otworów o dużych średnicach. Wiertło koronowe ma postać rury lub tzw. „garnka” z ostrzami rozmieszczonymi na obwodzie krawędzi części roboczej. Ostrza wierteł koronowych są najczęściej wykonywane z węglików spiekanych. 

Jakie wiertło do metalu?

Do skutecznego wiercenia otworów w metalach nieżelaznych, stalach węglowych, stopowych, w żelazie spiekanym i ciągliwym używa się uniwersalnych wierteł HSS (High-Speed Steel) z narzędziowej stali szybkotnącej. 

W przypadku wiercenia np. w stali nierdzewnej lub żarowytrzymałej zaleca się stosowanie wierteł HSS-E z domieszką kobaltu. Są one odporne na wysokie temperatury, twardsze i wytrzymalsze od standardowych wierteł HSS. Cechy te umożliwiają skuteczne wiercenie otworów w trudniejszych materiałach, takich jak np. metale szlachetne.

Dostępne są również wiertła z powłoką tytanową (azotek tytanu), która jeszcze bardziej zwiększa twardość oraz zmniejsza tarcie wierzchniej powierzchni wiertła. Przekłada się to na wyższą trwałość narzędzia oraz lepszą wydajność wiercenia. Ponadto powłoka z tytanu zapobiega przywieraniu wiórów do wiertła.

Wiertła tytanowe sprawdzają się podczas obróbki takich metali jak miedź, brąz, żeliwa spiekane, ciągliwe czy mosiądz wysokoniklowy.

Ponadto dostępne są wiertła stożkowe przeznaczone do rozwiercania już istniejących otworów oraz wiercenia otworów o dużej średnicy w cienkościennych materiałach.

Jakie wiertło do drewna?

Przy wyborze odpowiedniego wiertła do drewna warto wziąć pod uwagę typ i grubość obrabianego materiału, wymaganą średnicę otworu oraz głębokość, którą chcemy osiągnąć. Istnieje kilka typów wierteł przeznaczonych do pracy z drewnem. Różnią się one konstrukcją i zastosowaniem. Oto najpopularniejsze:

Wiertła spiralne – są to najbardziej powszechne z wierteł do drewna, wykonane ze stali chromowo-wanadowej. Mają szpiczasty wierzchołek centrujący, który umożliwia precyzyjne umieszczenie wiertła w pożądanym miejscu. Służą do wiercenia otworów w miękkim i twardym drewnie.

Wiertła kręte – mają charakterystyczny gwintowany wierzchołek, który ułatwia wiercenie głębokich otworów. Gwintowany wierzchołek pomaga w usuwaniu wiórów i zapobiega zacinaniu się wiertła w materiale. Wiertłami krętymi wykonuje się otwory walcowe, są używane zwłaszcza przez stolarzy i dekarzy.

Wiertła koronowe – wiertła koronowe są przeznaczone do wiercenia otworów o średnicy powyżej kilku centymetrów. Składają się z otwartej korony z zębami tnącymi umieszczonymi na krawędzi. Wiertła koronowe mogą być używane do wiercenia otworów w drewnie, ale także w innych materiałach, takich jak tworzywa sztuczne, ceramika czy metal.

Wiertła piórowe – do pracy w drewnie miękkim i średniej twardości oraz do wiercenia otworów w płytach pilśniowych i wiórowych.

Wiertła typu sednik – używane do wiercenia dużych otworów o różnych średnicach. Wiertła typu sednik wykonane są ze stali specjalnej, są ulepszane cieplnie i mają kute głowice. Odpowiednie ukształtowanie ostrzy wiertła pozwala uzyskać otwory o wysokiej jakości.

Jakie wiertło do betonu i kamienia?

W przypadku wiercenia w twardych materiałach takich jak beton, zaleca się stosowanie uniwersalnych wierteł udarowych. Wiertła tego typu nadają się również do wiercenia w cegle.

W przypadku wykonywania otworów w kamieniu (np. granit lub marmur), zaleca się użycie wierteł z węglików spiekanych (wierteł widiowych). Są one bardzo odporne na zużycie, często mają specjalne diamentowe końcówki, które zapewniają jeszcze większą trwałość i skuteczność podczas obróbki twardych materiałów. Wiertła te sprawdzą się także podczas wiercenia w betonie zbrojonym. 

Wiertła diamentowe nadają się również do wiercenia w ceramice oraz innych bardzo twardych materiałach. Wykonane nimi otwory mają gładkie krawędzie bez rys i pęknięć.

Udarowe wiertła koronowe – do wiercenia w twardym betonie oraz cegle silikatowej. Wykorzystywane do przygotowywania otworów pod puszki, włączniki oraz do rur grzewczych.

Jakie wiertło do ceramiki?

Do wiercenia otworów w ceramice przeznaczone są wiertła węglowo-tytanowe. Są one polecane do wiercenia w twardych materiałach, takich jak np. płytki gresowe. Wiertła te mają specjalną konstrukcję i powłokę, która pozwala na skuteczne wykonywanie otworów w twardych powierzchniach. 

Wiercenie otworów w ceramice

Pamiętaj, że wiercenie w płytkach ceramicznych wymaga cierpliwości. Ważne jest, aby stosować prawidłową technikę i odpowiedni nacisk podczas wiercenia. Oto kilka wskazówek:

Używaj niskich prędkości obrotowych – podczas wiercenia w płytkach ceramicznych zaleca się stosowanie niskich prędkości obrotowych wiertarki. Wyższe prędkości mogą powodować przegrzewanie się wiertła i uszkodzenie ceramiki.

Wykorzystuj chłodziwo – w czasie wiercenia w płytkach ceramicznych warto używać chłodziwa w postaci wody. Obniży temperaturę wiertła oraz zmniejszy tarcie podczas wiercenia. 

Wywieraj mały, równomierny nacisk na obrabiany materiał – zbyt duży nacisk wiertła może doprowadzić do pęknięcia lub odprysku płytki. 

Wykorzystaj odpowiednie wiertła – upewnij się, że wiertło jest przeznaczone do wiercenia w twardych materiałach. W przypadku wiercenia większego otworu, zawsze zaczynaj od wiertła o mniejszej średnicy, a następnie rozwiercaj powstały otwór większymi wiertłami aż do uzyskania pożądanego wymiaru. 

Mocowanie wiertła w wiertarce 

Wiertło musi być kompatybilne z wiertarką, która posiadamy. Przed zakupem wiertła należy przeczytać instrukcję obsługi wiertarki, aby dowiedzieć się, w jakie jest wyposażona mocowanie do wierteł. Oto popularne rodzaje mocowań:

Mocowanie walcowe – jest to podstawowe, najbardziej powszechne mocowanie stosowane w większości standardowych wiertarek. Wiertła do tego mocowania mają cylindryczny trzon i są instalowane w uchwycie za pomocą specjalnego klucza walcowego.

Mocowanie sześciokątne – ten typ mocowania jest popularny w wiertarkach udarowych oraz wkrętarkach. Wiertła z mocowaniem sześciokątnym mają trzon z sześcioma płaskimi bokami, które zapobiegają obracaniu się wiertła w uchwycie wiertarki.

Mocowania SDS (Special Direct System) – jest to specjalne mocowanie stosowane głównie w profesjonalnych wiertarkach udarowych. System SDS umożliwia szybkie umieszczenie wiertła w uchwycie wiertarki bez użycia dodatkowych narządzi (wiertło jest zatrzaskiwane).

Wyróżnia się cztery rodzaje mocowań: SDS Plus (średnica uchwytu 10 mm), SDS Max (średnica uchwytu 14 mm, przeznaczone dla większych wierteł), SDS Top (wiertła o największej średnicy 18 mm, uchwyt stosowany w młotowiertarkach o bardzo dużej mocy) oraz mocowanie SDS-quick (średnica 6,5 mm, mocowanie spotykane we wkrętarkach akumulatorowych marki Bosch).

Wiertła z mocowaniem SDS-plus nie są zgodne z wiertarkami z mocowaniem SDS-max lub SDS-top i odwrotnie.

Mocowanie ze stożkiem Morse’a - ten rodzaj mocowania jest typowy dla większych wiertarek stołowych, obrabiarek i maszyn frezujących. Składa się z dwóch części: trzpienia z rowkami stożkowymi oraz wrzeciona z odpowiednim stożkiem. Trzpień jest umieszczany we wrzecionie i mocowany za pomocą klucza stożkowego.