Badanie uciążliwości zapachów w kompetencjach nadzoru budowlanego

Jak ustawa Prawo budowlane interpretuje "uciążliwe zapachy" w pobliżu obiektu budowlanego?

Studium przypadku i orzecznictwo

Nieprawidłowe jest stanowisko, że badanie "uciążliwości zapachów" pozostaje poza kompetencjami organów nadzoru budowlanego. Brak norm w tym zakresie nie zwalnia jednak organów nadzoru budowlanego od badania uciążliwości zapachów w inny dostępny sposób, np. przesłuchania mieszkańców lokali mieszkalnych usytuowanych w bezpośrednim sąsiedztwie baru. Dla stwierdzenia uciążliwości zapachu nie jest konieczne istnienie norm określających dopuszczalny poziom substancji zapachowych, wystarczy stwierdzenie - oczywiście w miarę obiektywne - iż zapach jest uciążliwy dla konkretnej osoby lub kręgu osób (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2008 r. VIII SA/Wa 296/08).

Formy uciążliwości mogą być różne, np. niemożność otworzenia okien w lokalu mieszkalnym z uwagi na wydobywającą się z wyrzutni nieprzyjemną woń (zapach smażonej ryby, spalonego tłuszczu). Uciążliwość może też polegać na intensywności i częstotliwości zapachów wydobywających się z baru, gdzie przygotowywane są posiłki. 

Należy nadmienić, iż nie poczyniono żadnych ustaleń odnośnie przeznaczenia budynku, w którym funkcjonuje bar. Nie jest więc jasne, jaka jest jego podstawowa funkcja, bo jeżeli taką jest funkcjonowanie lokali mieszkalnych, to wszystkie uboczne funkcje (np. lokale użytkowe) powinny być podporządkowane funkcji podstawowej.

Prawo budowlane

W przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany:

• może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi,
• jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo
• jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo
• powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia

Właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.

Stosownie do treści § 152 ust. 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dopuszcza się sytuowanie wyrzutni powietrza w ścianie budynku, pod warunkiem, że:

• powietrze wywiewane nie zawiera uciążliwych zapachów oraz zanieczyszczeń szkodliwych dla zdrowia,
• przeciwległa ściana sąsiedniego budynku z oknami znajduje się w odległości, co najmniej 10 m lub bez okien w odległości, co najmniej 8 m,
• okna znajdujące się w tej samej ścianie są oddalone w poziomie od wyrzutni, co najmniej 3 m, a poniżej lub powyżej wyrzutni - co najmniej 2 m,
• czerpnia powietrza, usytuowana w tej samej ścianie budynku, znajduje się poniżej lub na tym samym poziomie, co wyrzutnia, w odległości, co najmniej 1,5 m.

Stosownie, bowiem do § 152 ust. 9 pkt 1 powołanego rozporządzenia, dopuszczalność montażu wyrzutni powietrza na ścianie budynku jest możliwa tylko w sytuacji, gdy usuwane za pośrednictwem tego urządzenia powietrze nie zawiera uciążliwych zapachów i zanieczyszczeń szkodliwych dla zdrowia. Chodzi tu o doprowadzenie do usunięcia nieprawidłowości w przypadku stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego budynku. 

Jeżeli nieprawidłowości w stanie technicznym budynku - jak wywodzi strona skarżąca - polegają na uciążliwej dla mieszkańców tej nieruchomości emisji zapachów (oparów kuchennych) i zanieczyszczeń, to rolą organów nadzoru budowlanego w myśl ww. przepisu było wskazanie, jakie czynności winny być podjęte, by doprowadzić do przywrócenia należytego stanu technicznego nieruchomości.

Podsumowanie

Ochrona powietrza polega na zapewnieniu jak najlepszej jego jakości, w szczególności przez utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej dopuszczalnych poziomów lub co najmniej na tych poziomach oraz zmniejszenie poziomów substancji w powietrzu co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one dotrzymane, lecz zgodnie z Prawem ochrony środowiska ustawodawca nie przewidział w polskim porządku prawnym obowiązku ochrony powietrza przed zapachami, a jedynie przed określonymi substancjami w powietrzu. 

Zapach czy odór to substancja niemierzalna, zaś jego odczuwanie w każdym przypadku ma charakter subiektywny. Ponieważ w polskim systemie prawnym nie ma norm, które odnosiłyby się do zapachów, za kryterium oceny przyjmuje się w takiej sytuacji średnioroczne i godzinowe stężenia amoniaku i siarkowodoru. 

W polskim systemie prawnym rodzaje substancji wprowadzanych do powietrza i ich dopuszczalne poziomy zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (DzU nr 87, poz. 796) oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (DzU nr 1, poz. 12).

Stosownie do zał. nr 1 rozporządzenia z dnia 5 grudnia 2002 r. wartość odniesienia w mikrogramach na metr sześcienny (-g/m3) uśredniona dla okresu 1 godziny i roku kalendarzowego wynosi odpowiednio:

• dla amoniaku - 400 (-g/m³) i 50 (-g/m³),
• zaś dla siarkowodoru - 20 (-g/m³) i 5 (-g/m³). 

Skoro w polskim porządku prawnym nie istnieją tzw. normy odorowe oraz brakuje metodyki pomiaru zapachu, to organy inspekcji sanitarnej nie mogą podejmować decyzji w zakresie ograniczania emisji substancji zapachowych. Zapachy, pomimo, iż mogą być uciążliwe nie mogą być badane, ponieważ w polskim systemie prawnym nie istnieją normy prawne, które odnosiłyby się do zapachów.

Podstawa prawna:
Prawo budowlane (DzU z 2016 poz. 290 ze zm.)