Odprowadzanie wody i odwodnienia wokół budynku oraz zabezpieczenia przeciwzalewowe
Osiedlowy zbiornik na deszczówkę podłączony do rynny i zbierający wodę do podlewania zieleni wokół bloków; fot. ZGN Warszawa-Wola
Gospodarowanie wodą deszczową w mieście wymaga wielu działań – trzeba zarówno chronić budynki i ich otoczenie przed negatywnymi skutkami deszczu, jak i retencjonować i wykorzystywać bezcenne zasoby wody deszczowej. Równolegle do oferty produktów i systemów inżynierii sanitarnej i ekologicznej odpowiadających jednostkowo na te problemy, powstają rozwiązania pozwalające podejść kompleksowo do zagadnienia wód opadowych.
Polskie miasta, tak jak cały kraj, w coraz większym stopniu zmagają się z naprzemiennym występowaniem skrajnych zjawisk pogodowych – deszczy nawalnych i suszy. W miastach deszcze nawalne powodują lokalne podtopienia, powodzie błyskawiczne (ang. flash floods) i powodzie miejskie (ang. urban flood), zaburzając funkcjonowanie infrastruktury i powodując znaczne szkody materialne o długofalowych skutkach. Natomiast następstwem suszy są deficyty wody.
Przykładowo na lipiec 2022 r. Polska Służba Hydrogeologiczna (PIG-PIB) prognozowała dla blisko 30 obszarów regionalne niżówki hydrogeologiczne, wskazując, że na ich obszarach mogą pojawić się utrudnienia w zaopatrzeniu w wodę z płytkich ujęć wód podziemnych (indywidualne studnie gospodarskie) oraz z ujęć komunalnych eksploatujących pierwszy poziom wodonośny [1]. Skutkuje to apelami gmin lub wręcz zakazami stosowania wody wodociągowej na cele inne niż bytowe – według jednego z zestawień 1 lipca 2022 r. sytuacja ta dotyczyła aż 225 gmin, czyli 9% wszystkich gmin w Polsce [2]. Jednocześnie wzrost stanu wód gruntowych i podziemnych wymaga czasu, zatem nawet kilka dni obfitych opadów deszczu nie rozwiąże w większości przypadków problemu suszy hydrogeologicznej [3]. Ma to tym większe znaczenie, że okresy minimalnych opadów (np. w 2020 roku 1–2 mm w skali miesiąca, przy wcześniejszych 20 mm) przesuwają się na okres wiosenny, co skutkuje występowaniem suszy w momencie istotnym dla wegetacji roślin [4].
Pogłębiający się problem z wodą opadową w miastach (jest jej albo zbyt dużo, albo zbyt mało, a dodatkowo zaczyna brakować w kluczowych momentach) wiąże się przede wszystkim z brakiem zdolności do jej retencji (zatrzymania) i detencji (przechowywania). Znaczenie ma tu niewydolna praca systemów odprowadzania wód opadowych (zbyt małych i nieprzygotowanych do retencji), utwardzenie i uszczelnienie powierzchni przyspieszające spływ wód deszczowych, brak, a wręcz unicestwienie przez osuszanie czy degradację obszarów naturalnej retencji miejskiej.
W ustawie Prawo wodne [5] systemy retencji widnieją jako jeden ze sposobów ochrony przeciwpowodziowej i zapobiegania skutkom suszy:
Ochronę przed powodzią realizuje się w szczególności przez:
1. Przeciwdziałanie skutkom suszy prowadzi się zgodnie z planem przeciwdziałania skutkom suszy.
2. Plan przeciwdziałania skutkom suszy zawiera:
3. propozycje niezbędnych zmian w zakresie korzystania z zasobów wodnych oraz zmian naturalnej i sztucznej retencji (art. 185);
4. Zachowanie, tworzenie i odtwarzanie systemów retencji wód (art. 165).
Korytko z betonu zbrojonego; fot. Hauraton
Zagospodarowanie wód deszczowych spływających z miejskich budynków i ich otoczenia zgodne z tymi założeniami wymaga spójnych i długofalowych inwestycji w tzw. infrastrukturę błękitno-zieloną (rozwiązania wykorzystujące naturalne, półnaturalne i sztuczne ekosystemy roślinne i wodne do retencji i detencji). Nie należy jednak zapominać o tzw. infrastrukturze szarej, czyli typowych rozwiązaniach technicznych i inżynierskich (odwodnienia, zbiorniki, urządzenia przeciwzalewowe etc.), które wspomagają miasta i ich mieszkańców nie tylko w pozyskiwaniu, retencji, detencji i wykorzystaniu deszczówki, ale także w odwodnieniu powierzchni, których utwardzenie jest niezbędne (np. dróg), czy w ochronie przed skutkami nadmiernych opadów.
Fot. MPI
Ochrona budynków przed zalaniem
Jednym ze skutków gwałtownych opadów (nawet krótkich, ale intensywnych) dla kanalizacji ogólnospławnej na terenach miejskich, czyli dla wciąż najpowszechniejszego rozwiązania odprowadzania wód opadowych, może być jej przeciążenie na skutek znacznego dopływu. W wyniku tego może nastąpić cofnięcie się ścieków do pomieszczeń położonych poniżej poziomu zalewania. Dlatego w przeciwdziałaniu skutkom deszczu nawalnego pierwszą linią obrony są zabezpieczenia przed przepływem zwrotnym ścieków (cofką) – przepompownie ścieków w kanalizacji grawitacyjnej lub urządzenia przeciwzalewowe.
Zastosowanie takiego zabezpieczenia jest prawnie wymagane przez Warunki Techniczne [6] dla tych pomieszczeń z instalacją kanalizacji grawitacyjnej, z których krótkotrwale nie jest możliwy grawitacyjny spływ ścieków (§ 124) [6]. Za takie na pewno należy uznać wszelkie pomieszczenia i piwnice położone poniżej poziomu zalewania.
Urządzenia zabezpieczające przed przepływem zwrotnym ścieków mogą być dwojakiego rodzaju:
- pompownie budynkowe zgodne z PN-EN 12056-4 w zakresie pkt 4-6 [7];
- urządzenia przeciwzalewowe zgodne z PN-EN 13564-1 [8].
Gama klap, zasuw i zaworów przeciwzalewowych, np. klapy zwrotne chroniące także przed gryzoniami lub zasuwy burzowe, umożliwia ich zastosowanie zarówno w budynkach nowych, jak i istniejących (np. do montażu na swobodnym przewodzie kanalizacyjnym, dzięki czemu można je zamontować bez szczególnej ingerencji w istniejącą instalację), a także dobór rozwiązania do oczekiwań i potrzeb inwestora oraz wagi i wartości materialnej i niematerialnej zabezpieczanej inwestycji (por. tabela).
Rodzaje urządzeń przeciwzalewowych zgodnych z PN-EN 13564-1 [8, 9]
Przykładowo mimo że norma [8] nie podaje zaleceń dot. doboru urządzenia w zależności od rodzaju ścieków, w jej załączniku przytoczono wytyczne niemieckie, które do ścieków z fekaliami polecają urządzenia wyposażone w mechanizm zamknięcia z napędem typu 3 (pokonujące opór zalegających w przewodzie nieczystości) [9]. Sterowanie urządzeniem przeciwzalewowym pozwala rozpoznać ryzyko cofki odpowiednio wcześnie (np. przy określonym napełnieniu kanału odpływowego) i uruchomić mechanizm zamykający.
Producenci często dostarczają przepompownie jako pełne, monoblokowe rozwiązania do przetłaczania ścieków. W ich skład wchodzą: zbiornik, pompa, lewar, zasuwa odcinająca, otwór rewizyjny i sterowanie, umożliwiające np. autodiagnostykę czy (ważną w sytuacjach nagłych lub awaryjnych) zdalną kontrolę pracy.
Konstrukcja modułowa pozwala dopasować rozwiązanie do warunków i możliwości zabudowy. Przy wyborze przepompowni warto zwrócić uwagę na rodzaj wirnika (tak, by radził sobie np. z substancjami włóknistymi, coraz bardziej powszechnymi w ściekach bytowych), a także dostępność i koszty późniejszego serwisu.
Odprowadzanie wód z powierzchni utwardzonych
W mieście, nawet dążącym do stworzenia błękitno-zielonej infrastruktury oraz tworzenia lub odtwarzania zdolności retencyjnych, nie da się uniknąć obszarów wymagających nawierzchni utwardzonych, np. ścieżek rowerowych, dróg czy parkingów. Do miejsc wymagających „punktowego” podejścia do odwodnienia należą też budynki wysokie i wysokościowe, szczególnie stawiane wśród już istniejącej zabudowy – stosunkowo mała powierzchnia działki musi odebrać dużą ilość wody spływającej po elewacji, przy uwzględnieniu uwarunkowań związanych z wpływem działki sąsiedniej.
W takich sytuacjach niezawodne są odwodnienia liniowe – rozwiązania, które wydają się nieskomplikowane (i rzeczywiście takie są pod względem zasady działania), ale wymagają uważnego podejścia do doboru i wykonawstwa. Odwadnianie chodników, ciągów spacerowych, ścieżek rowerowych czy dróg osiedlowych można uzupełnić np. o muldy chłonne – półkoliste konstrukcje umieszczane między drogą a poboczem czy wzdłuż dróg rowerowych.
Przestrzenna konstrukcja krat trawnikowych umożliwia naturalną cyrkulację wody i jej swobodne wsiąkanie w podłoże; fot. Polbruk
Odwodnienia wykonuje się zwykle z betonu i jego odmian, np. polimerobetonu (mieszanki poliestru, żywicy i kruszywa kwarcowego) lub betonu mikrozbrojonego włóknami bazaltowymi – można dzięki temu dobrać wytrzymałość korytka do faktycznego obciążenia ruchem kołowym.
Beton dobrze sprawdza się w budowie korytek odwodnień – jest odporny mechanicznie i trwały (np. mało wrażliwy na zmiany środowiskowe), a także niepodatny na korozję atmosferyczną (np. na aerozol morski) czy skład odpływu wody opadowej będący pochodną zanieczyszczeń spłukiwanych przez deszcze.
Podobne własności użytkowe muszą mieć ruszty (kratki) wykonane z wytrzymałych, niepodatnych na korozje i wandaloodpornych materiałów, takich jak np. żeliwo czy stal nierdzewna. Ważne jest dobranie kratki o właściwej klasie obciążenia, odpowiadającej nie tylko rzeczywistemu obciążeniu ruchem kołowym, ale też uwzględniającej nagłe przypadki, jak np. konieczność wjazdu pojazdu uprzywilejowanego.
Oprócz parametrów hydraulicznych i użytkowych oraz warunków wynikających ze specyfiki miejskich lokalizacji, trzeba przewidzieć pewną zdolność retencyjną (buforową) odwodnień opóźniającą odpływ do kanalizacji deszczowej, jak i ich współpracę z infrastrukturą retencyjną, taką jak skrzynki rozsączające czy zbiorniki. Odprowadzane do nich wody opadowe muszą spełnić określone warunki zawarte w ustawie Prawo wodne [5] i rozporządzeniu w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego [10].
Parkingi bezpieczne dla środowiska
Ważnym zagadnieniem jest jakość odpływu wody deszczowej lub roztopowej kierowanego do ziemi, wód lub urządzeń wodnych (np. rowów melioracyjnych) z powierzchni utwardzonych w miastach. Choć woda taka nie jest ściekiem, jej jakość regulują ustawa Prawo wodne [5] oraz rozporządzenia w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego [10].
Przy odprowadzaniu odpływu powstałego z wód opadowych do środowiska kluczowe jest zachowanie odpowiedniej jakości tej wody – w żadnym przypadku nie może ona zawierać substancji szkodliwych lub nie spełniać warunków dotyczących ścieków komunalnych odprowadzanych z terenów aglomeracji [5], wskazanych w rozporządzeniu [10].
Zalecane bardziej szczegółowe zasady postępowania z odpływem z powierzchni utwardzonych zależą od tego, jak wielka jest dana powierzchnia i jak duża ilość wody z opadów na niej powstaje – § 17.1 rozporządzenia [10] stanowi, że wody opadowe lub roztopowe, ujęte w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, pochodzące z zanieczyszczonej powierzchni szczelnej [...] w ilości, jaka powstaje z opadów o natężeniu co najmniej 15 l na sekundę na 1 ha oraz z obiektów magazynowania i dystrybucji paliw, w ilości, jaka powstaje z opadów o częstości występowania jeden raz w roku i czasie trwania 15 minut, lecz w ilości nie mniejszej niż powstająca z opadów o natężeniu 77 l na sekundę na 1 ha – mogą być wprowadzane do wód lub do urządzeń wodnych, o ile nie zawierają substancji zanieczyszczających w ilościach przekraczających 100 mg/l zawiesin ogólnych oraz 15 mg/l węglowodorów ropopochodnych.
Wśród „zanieczyszczonych powierzchni szczelnych” rozporządzenie [10] wymienia tereny przemysłowe i składowe, baz transportowych, portów, lotnisk, miast, dróg zaliczanych do kategorii dróg krajowych, wojewódzkich lub powiatowych klasy G oraz parkingów o powierzchni powyżej 0,1 ha – co przekłada się na ok. 20 stanowisk postojowych dla samochodów osobowych [11].
Do zapewnienia wymaganej jakości wody deszczowej stosuje się odpowiednie urządzenia oczyszczające. Jednym z podstawowych sposobów ochrony otoczenia parkingów wskazywanych przez GDDKiA jest stosowanie urządzeń sedymentacyjno-flotacyjnych [11], czyli separatorów substancji ropopochodnych, określanych przez normy PN-EN 858-1 i 2 [12, 13] jako „instalacje oddzielaczy cieczy lekkich (np.: olej lub benzyna)”.
Separator ma formę dwukomorowego zbiornika – w komorze odmulacza separatora oddzielane są substancje stałe, a w komorze flotacyjnej substancje ropopochodne zbierane na powierzchni wody. Separatory substancji ropopochodnych mają formę podziemnych zbiorników z tworzyw sztucznych, żelbetu, stali nierdzewnej lub żeliwa, wyposażonych w pokrywę odpowiednią do oddziałującego na nią ruchu kołowego. Urządzenia dostępne są zwykle w trzech wersjach:
- klasa A15 (ciągi piesze – 1,5 t),
- klasa B125 (ciągi jezdne – 12,5 t),
- klasa D 400 (ciągi jezdne typ ciężki – 40 t) [14].
Ważnym elementem wyposażenia separatora jest regulator przepływu instalowany na wlocie. Wynika to z obowiązku zabezpieczenia przed dopływem wód opadowych i roztopowych o natężeniu większym niż jego przepustowość nominalna, gdyż jeśli ilości wód opadowych lub roztopowych są większe niż wskazano w § 17.1 rozporządzenia [10], można je odprowadzać do wód lub urządzeń wodnych bez oczyszczania.
Przy doborze separatora uwzględnia się wielkość przepływu, gęstość węglowodorów nieorganicznych występujących w oczyszczanym odpływie oraz ich odpowiednie stężenie na wylocie z separatora. Pod kątem skuteczności oczyszczania separatory występują w dwóch klasach, przy czym do oczyszczania odpływów wód deszczowych należy stosować urządzenia klasy I, czyli separatory koalescencyjne, dla których stężenie substancji ropopochodnych na odpływie nie może przekraczać 15 mg/l [13].
Wyposażeniem dodatkowym urządzenia klasy I są wkłady koalescencyjne lub lamelowe, których zadaniem jest łączenie zbyt rozdrobnionych kropli oleju w większe skupiska, by mogły zostać oddzielone w procesie flotacji.
Jeśli w odpływie występuje duża ilość odpadów stałych i zawiesin, np. błota czy piasku, odmulacz (osadnik) powinien być powiększony. Zgromadzone zanieczyszczenia powinny być regularnie usuwane przez przedsiębiorstwo mające odpowiednią koncesję, ponieważ powstające odpady uważane są za niebezpieczne [15].
Jako urządzenia służące ochronie środowiska, zgodnie z ustawą Prawo budowlane [16] separatory wymagają kontroli co pół roku, jednak rzeczywista częstotliwość przeglądów powinna zależeć od szybkości gromadzenia się odpadów – poziom napełnienia będący sygnałem do przeglądu określa producent.
Jeśli urządzenia oczyszczające mają przepustowość nominalną większą niż 300 l/s, ich skuteczność należy oceniać na podstawie przeglądów i badań w zakresie normowanych substancji zanieczyszczających, przeprowadzonych w czasie trwania opadu co najmniej dwa razy w roku [10].
Skrzynka rozsączająca; fot. Pipelife
Rozwiązania retencyjne pod powierzchnią parkingów
Odpływ wód opadowych lub roztopowych o właściwej jakości z parkingów czy miejsc obsługi podróżnych (MOP) może być, zgodnie z zaleceniami GDDKiA [11], kierowany do infrastruktury zapewniającej retencję wody deszczowej. Wytyczne te mogą mieć przełożenie także na inne rodzaje powierzchni utwardzanych.
W odniesieniu do mniejszych parkingów (poniżej 1 ha) dopuszczalne jest odprowadzenie do odbiorników naturalnych wód bez oczyszczania, a wręcz zaleca się ich budowanie jako tzw. parkingów zielonych – z nawierzchniami przepuszczalnymi (z asfaltu porowatego lub płyt perforowanych), z docelową infiltracją wód opadowych do podłoża. Ten rodzaj parkingu można założyć na terenach o małych spadkach, z gruntami o dobrej przepuszczalności i niskim poziomie wody gruntowej [11].
W wypadku bezciśnieniowego rozprowadzania i rozsączania wody deszczowej zebranej z utwardzonych powierzchni zastosowanie znajdą skrzynki rozsączające o większej kubaturze (ponad 0,4 m3 na pojedynczy element), mające formę ażurowych bloków komorowych wykonanych z zaawansowanych tworzyw sztucznych, takich jak poliolefiny, które podczas montażu owija się włókniną geosyntetyczną zapobiegającą zatykaniu perforacji skrzynek przez cząstki gruntu. Skrzynki sprawdzą się w lokalizacjach o niskim poziomie wód gruntowych, w gruntach przepuszczalnych i słaboprzepuszczalnych (jednak w tym drugim przypadku wymagają obsypki żwirowej). Modułowa budowa, umożliwiająca grupowanie skrzynek zarówno w pionie, jak i w poziomie, pozwala dopasować ten system do wielkości odwadnianej powierzchni [11].
Przepompownia ścieków w kanalizacji ciśnieniowej. System tnący pompy zapewnia odpowiednie rozdrobnienie elementów stałych w ścieku, dzięki czemu możliwy jest transport ścieków rurami kanalizacyjnymi o małych średnicach; fot. Pentair
Lokalne zagospodarowanie wody
Retencja pod powierzchniami utwardzonymi nie jest oczywiście jedynym sposobem radzenia sobie z bilansowaniem wody deszczowej na obszarach miejskich – jej odbiorem podczas intensywnego deszczu i zagospodarowaniem w okresie deficytu opadów.
PGW Wody Polskie podaje, że sukcesywnie zwiększa retencję i obecnie zbliża się ona do poziomu 7%, co przy średniej europejskiej 20% oznacza konieczność dalszych działań inwestycyjnych [17].
Wydaje się, że miejskie ekosystemy są wręcz stworzone do tego, żeby nawet w niewielkich, ale przemyślanych systemach przybudynkowych (szkoły, urzędy, osiedla mieszkaniowe) gromadzić wodę, którą będzie można wykorzystać do podlewania zieleni miejskiej czy mycia powierzchni zewnętrznych.
Takie działania prowadzone są w coraz liczniejszych polskich miastach, nie tylko tych największych. Mają jednak zwykle formę gminnych lub miejskich programów dotacji, najczęściej zachęcających mieszkańców do montażu zbiorników bądź wykonywania ogrodów deszczowych (np. we Wrocławiu, Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Skawinie, Wodzisławiu Śl., Koninie, Toruniu, Gliwicach, Lublinie, Nowych Skalmierzycach), a na mniejszą skalę realizowane są np. przez fundacje, urzędy dzielnicowe czy zarządy osiedli.
Przykładowo na warszawskich osiedlach Kabaty i Bielany Fundacja „Psubraty” zorganizowała zbiorniki (beczki) na deszczówkę i ogród deszczowy, korzystając z funduszy pozyskanych na projekty lokalne w ramach konkursu „Decydujesz, pomagamy” (Tesco Polska) oraz konkursu Funduszu Naturalnej Energii (Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM).
Zainstalowane beczki i ogród deszczowy w pojemniku pomieszczą łącznie 930 dm3 (Kabaty, 2019) i 2000 dm3 deszczówki (Bielany, 2020). Fundacja wskazuje, że dzięki retencjonowaniu wody deszczowej, szczególnie w ogrodzie deszczowym, spowalniany jest jej spływ ulicami i chodnikami do kanalizacji ogólnospławnej. Działanie to zapobiega m.in. nabieraniu przez małe rzeki nizinne i potoki miejskie charakteru górskiego nawet po stosunkowo niewielkich opadach.
W ogrodzie deszczowym i w zieleni podlewanej wodą deszczową następuje też podczyszczanie odpływu w strefie korzeniowej i złagodzenie erozji gleb [18].
Na terenie warszawskiej dzielnicy Wola prowadzony jest „Wolski program małej retencji”. Po sfinansowanej z miejskiego budżetu obywatelskiego instalacji do zbierania wody deszczowej służącej do podlewania zieleni przy budynku Urzędu Dzielnicy (trzy zbiorniki umożliwiające zebranie ok. 0,3 m3/m2 dachu wody opadowej, kierowanej następnie do miejscowego podlewania zieleni) w 2020 roku [19], Zakład Gospodarowania Nieruchomościami Wola prowadzi program montażu zbiorników na deszczówkę w budynkach będących własnością miasta i zarządzanych przez wspólnoty z udziałem miasta (ok. 100 budynków). Wśród zalet tego procesu wskazywano: oszczędność, dbałość o środowisko, angażowanie mieszkańców oraz lepszą jakość wody deszczowej niż wodociągowej w aspekcie pielęgnacji zieleni. Pojemniki na wodę deszczową ustawia się obok rur spustowych i łączy z nimi za pomocą zbieracza. Na zimę zbiorniki są demontowane i przechowywane przez ZGN [20].
Z kolei na dziedzińcu Urzędu Miejskiego we Wrocławiu powstał „zielono-niebieski skwer”, który pełni funkcję edukacyjno-demonstracyjną w zakresie wykorzystania wód opadowych do podlewania zieleni miejskiej. Woda z dachu budynku (200 m2) poprzez zbieracz na rurze spustowej trafia do trzech zbiorników o pojemności 360 l każdy, wykonanych z twardego polietylenu (HDPE). Ze zbiorników woda jest tłoczona do rozdzielacza, a stamtąd do liczącej 400 m linii kroplującej do podlewania roślin. Urząd obrazowo określa, że do podlania całego terenu (200 m2) potrzeba jednorazowo ok. 1,1 m3 deszczówki, co odpowiada trwającemu 15 minut deszczowi – przy uwzględnieniu średniego opadu we Wrocławiu i powierzchni dachu uzyskuje się ok. 110 dni pracy instalacji rocznie [21].
Tak rozumiane rozwiązania „małej retencji” mają swoją rolę w tworzeniu lokalnej odporności na skutki zjawisk pogodowych dla budynków, osiedli czy nawet dzielnic, są przejawem świadomości ekologicznej i postawy obywatelskiej, a także przekładają się na korzyści społeczne dzięki zaangażowaniu i integracji społeczności. Byłoby idealnie, gdyby ten kapitał społeczny udało się spożytkować przy wdrażaniu kompleksowych rozwiązań systemowych.
Na bazie analizy ponad 1 mln budynków, uwzględniając profil opadów dla Nowego Jorku, międzynarodowy zespół badaczy stwierdził, że przy przemyślanym, strategicznie realizowanym zastosowaniu formuły partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) zdecentralizowane, budynkowe systemy zatrzymywania deszczówki w miastach mogą uzyskać efekty zbliżone do osiąganych przez wielkoskalowe inwestycje w systemy wodociągów i kanalizacji deszczowej.
Jeśli dobrze zaprojektowany i wykonany zdecentralizowany system objąłby 43–96% budynków, mógłby, zależnie od specyfiki miasta, pokryć 17–29% miejskiego zapotrzebowania na wodę do celów innych niż spożycie, obniżyć wydatki publiczne na dostawę wody o 13–85%, a o 35–56% ograniczyć odpływ wód opadowych z dachu do kanalizacji i rzek [22].
Literatura
1. Prognoza sytuacji hydrogeologicznej w strefach zasilania i poboru wód podziemnych 1.07.2022-31.07.2022, https://www.pgi.gov.pl/psh/psh-2/aktualna-sytuacja-hydrogeologiczna/9165-prognoza-sytuacji-hydrogeologicznej-w-strefach-zasilania-i-poboru-wod-podziemnych-1-07-2022-31-07-2022.html (dostęp: 7.07.2022)
2. Świat Wody, https://swiatwody.blog/, https://www.facebook.com/swiatwodynauka/posts/pfbid02J82J86bmBhwCdCsr4d88BcLj86aHim13oR5cs6V84RtaRNPseNdgdfYmmGX3WPZNl (dostęp: 7.07.2022)
3. Nawalne deszcze a susza. Czy Polsce w dalszym ciągu zagraża susza? https://klimada2.ios.gov.pl/susza-w-polsce/ (dostęp: 7.07.2022)
4. W środę Światowy Dzień Walki z Pustynnieniem i Suszą, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C82702%2Cw-srode-swiatowy-dzien-walki-z-pustynnieniem-i-susza.html (dostęp: 7.07.2022)
5. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. DzU 2021, poz. 624)
6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. DzU 2022, poz.1225)
7. PN-EN 12056-4:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków. Część 4: Pompownie ścieków. Projektowanie układu i obliczenia.
8. PN-EN 13564-1:2004 Urządzenia przeciwzalewowe w budynkach. Część 1: Wymagania.
9. Odprowadzanie ścieków. Urządzenia przeciwzalewowe i przepompownie, „Rynek Instalacyjny” 10/2011
10. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (DzU 2019, poz. 1311)
11. Łęgosz Andrzej, Jasiński Wiktor, Nowak Arkadiusz, Staszczuk Anna, Zalecenia projektowania, budowy i utrzymania odwodnienia parkingów i MOP-ów, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Warszawa 2009
12. PN-EN 858-1. Instalacje oddzielaczy cieczy lekkich (np. olej i benzyna). Część 1: Zasady projektowania, właściwości użytkowe i badania, znakowanie i sterowanie jakością.
13. PN-EN 858-2. Instalacje oddzielaczy cieczy lekkich (np. olej i benzyna). Część 2: Dobór wielkości nominalnych, instalowanie, użytkowanie i eksploatacja.
14. PN-EN 1433:2005 Kanały odwadniające nawierzchnię dla ruchu pieszego i kołowego. Klasyfikacja, wymagania konstrukcyjne, badanie, znakowanie i ocena zgodności.
15. Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (DzU 2020, poz. 10)
16. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. DzU 2020, poz. 1333)
17. Program Kształtowania Zasobów Wodnych na terenach rolniczych. Inwestycje na obszarze Zarządu Zlewni w Zgorzelcu, https://wroclaw.wody.gov.pl/aktualnosci/1383-program-ksztaltowania-zasobow-wodnych-na-terenach-rolniczych-inwestycje-na-terenie-zarzadu-zlewni-w-zgorzelcu (dostęp: 7.07.2022)
18. Dobranowska-Wittles Magda, #PozytywnyPiątek. Zbieraj deszczówkę – dla roślin i przeciw powodziom, https://publicystyka.ngo.pl/pozytywnypiatek-zbieraj-deszczowke-dla-roslin-i-przeciw-powodziom (dostęp: 7.07.2022)
19. Mała retencja wody deszczowej do podlewania zieleni miejskiej w okresach suszy, https://bo.um.warszawa.pl/projekt/16632 (dostęp: 7.07.2022)
20. Wolski program małej retencji, https://www.zgnwola.waw.pl/wolski-program-malej-retencji/ (dostęp: 7.07.2022)
21. Zieleń na dziedzińcu Urzędu Miejskiego jest już podlewana deszczówką, https://miejscawewroclawiu.pl/zielen-na-dziedzincu-urzedu-miejskiego-jest-juz-podlewana-deszczowka (dostęp: 7.07.2022)
22. van Dijk Sjon, Lounsbury Amanda W., Hoekstra Arjen Y., Wang Ranran, Strategic design and finance of rainwater harvesting to cost-effectively meet large-scale urban water infrastructure needs, „Water Research Volume” 184/2020, https://doi.org/10.1016/j.watres.2020.116063 (dostęp: 7.07.2022)
23. Materiały techniczne firm: ACO, Aquatechnika, Ecol-Unicon, Hauraton, Kessel, Wavin.
Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!
