Tynki elewacyjne – od czego zależy ich wybór?

Do podstawowych zadań stawianych tynkom elewacyjnym należy zabezpieczenie konstrukcji ściany przed czynnikami atmosferycznymi oraz zapewnienie optymalnych warunków fizykochemicznych dla eksploatacji konstrukcji. Z punktu widzenia inwestora najważniejsze są jednak inne czynniki, np. wygląd, kolorystyka, funkcjonalność, trwałość i cena. Jeszcze inne są oczekiwania wykonawców. Oczekują oni bowiem przede wszystkim łatwości i szybkości wykonania oraz szerokiej dostępności materiału.

Warto wiedzieć

Ze względu na niewielką grubość tynki cienkowarstwowe nie zapewniają samodzielnie wystarczającej ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi elewacji. Dlatego stanowią one zazwyczaj wierzchnią warstwę w złożonych systemach zewnętrznej izolacji cieplnej ETICS lub w układach z grubowarstwowymi tynkami podkładowymi.

Czytaj też: Co zrobić, aby ocieplenie służyło długie lata

Obecnie, gdy coraz popularniejsze stają się fabrycznie przygotowane mieszanki tynkarskie, producenci poprzez stosowanie zaawansowanych technologii i surowców, próbują stworzyć tynki jak najlepiej spełniające wymienione oczekiwania. Dzięki nowym materiałom możliwe stało się także uzyskanie elewacji imitującej nie tylko popularne od dawna „baranki” i „korniki”, ale także gładkie lub ręcznie formowane cegły, okładziny z piaskowca i granitu, a nawet odwzorowujące wygląd desek elewacyjnych.

Czym różnią się tynki cienkowarstwowe?

Rodzaj zastosowanego w tynkach cienkowarstwowych spoiwa decyduje o ich cechach fizykochemicznych, które powodują, że tynki te, pomimo podobnego wyglądu, różnią się od siebie właściwościami. Podstawową różnicą jest sam sposób wiązania. W grupie tynków mineralnych dominujące jest wiązanie chemiczne, np. w przypadku tynków cementowo-wapiennych jest to reakcja chemiczna składników spoiwa z wodą zarobową (hydratacja), a następnie z dwutlenkiem węgla zawartym w powietrzu (karbonatyzacja).

W przypadku tynków silikatowych zachodzą dodatkowo długotrwałe reakcje spoiwa z zawartymi w tynku wypełniaczami, pigmentami oraz z mineralnymi składnikami podłoża (tzw. krzemianowanie). Wynikiem tych reakcji jest stopniowe powstawanie zupełnie nowych, trwałych związków chemicznych, często nierozerwalnie związanych z podłożem. W przypadku tynków polimerowych sposób wiązania można określić jako mechaniczny. Wiązanie przebiega stosunkowo szybko i polega przede wszystkim na odparowaniu wody i fizycznym „sklejeniu” w wyniku adhezji warstwy tynku z warstwą podłoża.

Występuje także wiele innych różnic pomiędzy poszczególnymi rodzajami tynków cienkowarstwowych. Podstawowe to dyfuzyjność, czyli przepuszczalność dla pary wodnej i dwutlenku węgla, hydrofobowość, czyli odporność na wnikanie wody, własności elektrostatyczne, stopień palności czy odporność na korozję biologiczną. Z tego powodu właściwy wybór rodzaju tynku dekoracyjnego nie jest prosty. Podstawą optymalnego wyboru jest uwzględnienie lokalnych uwarunkowań, zarówno technicznych, jak i ekonomicznych oraz wykonawczych. Pewne ograniczenia mogą dotyczyć wszystkich rodzajów tynków cienkowarstwowych i nie każde rozwiązanie zawsze będzie odpowiednie.

Tynki mineralne

Oparte na spoiwach cementowo-wapiennych tynki mineralne są historycznie najstarszym rozwiązaniem. Ich podstawowe zalety to wysoka paroprzepuszczlność, niepalność i stosunkowo niska cena. Tynki mineralne, ze względu na użyte spoiwo, charakteryzują się jednak niewielką elastycznością, ograniczoną kolorystyką oraz stosunkowo dużą porowatością i nasiąkliwością, co obniża z czasem ich estetykę i trwałość na elewacjach. Ważne i wskazane jest więc pokrycie ich dodatkową warstwą wierzchnią w postaci farby elewacyjnej.

Do malowania zalecane są farby silikatowe lub silikonowe. Farba silikatowa, wypełniając pory tynku, skutecznie chroni go przed zabrudzeniem i wnikaniem wody, a chemiczny proces jej wiązania (krzemianowanie) dodatkowo wzmacnia z biegiem lat strukturę tynku. Z punktu widzenia inwestora, rozwiązanie to ma wiele zalet – atrakcyjną cenę, a także wysoką odporność na korozję biologiczną, czyli na zakażenie elewacji zarodnikami grzybów pleśniowych i alg. Zestaw tynk mineralny i farba silikatowa jest układem niepalnym i przepuszczalnym dla pary wodnej.

Nieco droższą alternatywą dla farby silikatowej może być farba silikonowa, która zapewni wysoką odporność na zamakanie i zabrudzenia nawet w najbardziej niesprzyjających warunkach zewnętrznych. Pomalowanie tynków mineralnych odpowiednio dobranymi farbami w dużym stopniu eliminuje większość ich słabych punktów, powodując, że stają się one jednym z najbardziej cenionych i bezpiecznych rozwiązań.

Tynki akrylowe

Są to tynki na bazie spoiw polimerowych. Stosowane są zwykle tam, gdzie liczy się wysokie tempo robót, bogata i nasycona kolorystyka lub zwiększona odporność na odkształcenia i zarysowania. Charakteryzują się wysoką elastycznością i odpornością na wnikanie wody. Wykonawcy cenią je za łatwość wykonania i szybkość pracy. Odmianą tynków akrylowych są też tzw. tynki mozaikowe składające się z transparentnego spoiwa oraz zatopionych w nim kolorowych kamyczków o różnorodnym uziarnieniu. Stosowane są często w strefach cokołowych lub jako wykończenie wyeksponowanych elementów architektonicznych.

Należy jednak pamiętać, że tynki akrylowe cechują się także wieloma właściwościami, które w pewnych przypadkach ograniczają ich zastosowanie. Jest to np. niska dyfuzyjność, czyli przepuszczalność pary wodnej i dwutlenku węgla. Jeżeli charakter i przeznaczenie budynku wskazują na podwyższoną emisję pary wodnej (np. w przypadku basenów lub pralni), to tynku akrylowego należy unikać, ponieważ ciśnienie wywołane przez nadmiar pary wodnej zgromadzonej w tych warunkach w przegrodzie może powodować jego odspajanie. Ze względu na stosunkowo niską dyfuzyjność tynków akrylowych i wynikające stąd zagrożenie czasową kondensacją wilgoci w przegrodzie, nie stosuje się ich do wykańczania systemów ociepleń z użyciem wełny mineralnej.

Innym problemem, jaki pojawia się w przypadku części dostępnych na rynku tynków akrylowych, jest ich większa niż w innych rodzajach tynków podatność na korozję biologiczną, objawiająca się czasami powstawaniem na elewacji ciemnych plam, będących w istocie koloniami alg lub grzybów pleśniowych. Cecha ta przesądza o tym, że wielu inwestorów i projektantów, widząc budynki ocieplone kilkanaście lat temu, a obecnie w wielu miejscach pokryte nieestetycznym, brunatnym nalotem, odeszło od stosowania tynków akrylowych. Dzieje się tak dlatego, że w minionych latach wielu niezbyt rzetelnych producentów nie dbało o odpowiednie zabezpieczenie. Renomowani producenci od lat kierują się zasadą, że wysoka odporność na korozję biologiczną musi być cechą wyróżniającą tynki akrylowe dobrej jakości. Stosowane są w tym celu zaawansowane technicznie rozwiązania gwarantujące pełne zabezpieczenie w trakcie przechowywania ich w opakowaniu oraz wieloletnią ochronę gotowego produktu na elewacji.

Tynki silikatowe

Tynki te można stosować wyłącznie na podłożach mineralnych. Zalety tynków silikatowych są dobrze znane specjalistom – konserwatorom zabytków i architektom. Wśród nich warto wymienić: mineralny sposób wiązania, niepalność, wysoką dyfuzyjność dającą możliwość zastosowania w systemach ociepleń także z wełną mineralną, niską podatność na zabrudzenia, wysoką zasadowość skutecznie ograniczającą korozję biologiczną, zwiększającą się z biegiem lat wytrzymałość.

Zaletą tynków silikatowych jest także niska termoplastyczność, są więc odporne na działanie wysokich temperatur. Jednocześnie tynki te, podobnie jak tynki akrylowe, dostarczane są na budowę w wiaderkach, w formie gotowej do użycia masy.

Cechą tynków silikatowych jest jednak stosunkowo duża nasiąkliwość oraz wrażliwość na warunki atmosferyczne (szczególnie w momencie nakładania), a także na niejednorodne lub wilgotne podłoża. Z tego względu przeznaczone są raczej dla profesjonalistów i fachowców znających te ograniczenia.

Tynki silikatowo-silikonowe

Są one w istocie tynkami silikatowymi, modyfikowanymi zazwyczaj specjalnymi rodzajami żywic silikonowych o właściwościach hydrofobizujących i wiążących. Nowatorska konstrukcja tych tynków pozwoliła im utrzymać wszystkie zalety typowych tynków silikatowych, takie jak mineralny sposób wiązania, wysoka dyfuzyjność i naturalna odporność na korozję biologiczną, ograniczając jednocześnie ich nasiąkliwość, wzmacniając odporność na warunki zewnętrzne i podłoże oraz zwiększając wytrzymałość początkową.

Tynki silikatowo-silikonowe, ze względu na chemiczny sposób wiązania, podobnie jak tynki silikatowe można stosować wyłącznie na podłożach mineralnych. Pomimo wyższej ceny, coraz chętniej stosowane są w systemach ociepleń z użyciem styropianu i wełny mineralnej oraz jako warstwy wykończeniowe przy tynkowaniu ścian jednowarstwowych z betonu komórkowego i ceramiki poryzowanej. Cenione są szczególnie na budowach, gdzie inwestorowi zależy na jakości, wieloletniej gwarancji i mineralnym charakterze powłoki elewacyjnej.

Tynki polimerowo-krzemianowe

Zwane przez część producentów tynkami zolokrzemianowymi lub nanokrzemianowymi są odmianą tynków, w których połączono spoiwa polimerowe i krzemianowe, dzięki czemu wyróżniają się odpornością na zabrudzenia, stosunkowo wysoką paroprzepuszczalnością i niską termoplastycznością. Podobnie jak tynki silikatowe i silikatowo-silikonowe, mogą być stosowane w systemach ociepleń zarówno z użyciem styropianu, jak i wełny mineralnej. Sposób wiązania spoiw polimerowych pozwala na nakładanie ich zarówno na podłożach mineralnych, jak i na powierzchniach pokrytych farbami dyspersyjnymi.

Tynki silikonowe

Są produktami na bazie mieszanki spoiw organicznych i żywic krzemoorganicznych (silikonowych). Postrzegane są często jako najlepsze technicznie rozwiązanie z dostępnych obecnie na rynku. Charakteryzują się zarówno dużą hydrofobowością, czyli odpornością na zamakanie, jak i wysoką dyfuzyjnością. Mogą być stosowane na różnego rodzaju podłożach. Mają stosunkowo wysoką elastyczność, a jedną z ich nielicznych wad jest większa niż w przypadku tynków silikatowych termoplastyczność powłoki.

Zalety tynków silikonowych sprawiają, że pomimo wysokiego kosztu produkcji i w konsekwencji stosunkowo wysokiej ceny, są coraz bardziej popularne, szczególnie jako warstwy wykończeniowe systemów ociepleń realizowanych na najbardziej prestiżowych obiektach budowlanych.